ዕጫ መራሕ ዚምባብወ ሮበርት ሙጋቤ እንታይ ኪኸውን'ዩ?

ሮበርት ሙጋቤ Image copyright AFP/Getty
ናይ ምስሊ መግለጺ ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር ሕዚ እውን እንተኾነ፡ ንሮበርት ሙጋቤ "ክቡር፣ ፕረዚደንት" ብምባል ይፅውዖም።

ን37 ዓመታት ኣብ ስልጣን ድሕሪ ምፅናሕ፡ ሮበርት ሙጋቤ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር እዮም ዝርከቡ።

ደቡብ ኣፍሪቃውያን ተወከልትን መራሒ ቤተክርሰትያን ዚምባብወን፡ ንፕረዚደንት ሙጋበን ሰራዊት ምክልኻልን እታ ሃገርን ክሽምግሉዎም ይፍትኑ ኣለዉ።

ሕዚ ዘሎ መሰረታዊ ሕቶ፡ ንፕረዚደንት ሮበርት ሙጋቤን ዚምባብዌን ቀፂሉ እንታይ ከጋጥሞም ይኽእል? ዝብል እዩ። እዞም ዝስዕቡ ሽድሽተ ኣማራፅታት ከኣ ኣመት ክህቡ እዮም።

1. ምልቃ ስልጣን ሙጋቤ

ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር ንሃገራዊ ተሌቬዥን ጣብያ ምስ ተቖፃፀረን ሜጀርጀነራል ሲቡሲሶ ሞዮ ኣብ ተሌቬዥን እታ ሃገር ቀሪቦም መግለፂ ምስ ሃቡን፡ ድሕሪ ሒደት ሰዓታት፡

ወዲ 93- ዓመት ሮበርት ሙጋቤ ብገዛእ ፍቓዶም ካብ ስልጣኖም ከምዝለቐቑ ነታ ሃገር ከፍልጡ እዮም ዝብሉ ጽንጽንታ ነይሮም።

ይኹን እምበር ሕቶታት ምልዓሎም እኳ እንተዘይተረፈ እቲ ጽንጽንታ ግን ጋህዲ ኣይኮነን።

እዚ ድማ ምክትል ፕረዚደንት እታ ሃገር ንዝነበሩ ኢመርሰን ምናንጋግዋ፡ መራሒ ውድብ (ሰልፊ) ዛኑ ኮይኖም ናብ ስልጣን ንክመጽኡ መንገዲ ዝፀርግ እዩ።

ሮበርት ሙጋቤ ንምክትሎም ድሕሪ ምብራሮም፡ ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር ጣልቃ ከምዝኣቱ ምግላፁን፡ ናብ ተግባር ምእታዉን ድማ ነዚ ዘረጋግፅ ከም ዝኾነ ብሰፊሑ ይእመን።

2. ሮበርት ሙጋቤ ስልጣኖም ክቕፅሉ'ዮም

ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር ክሳብ ሕዚ፡ "ክቡር፣ ፕረዚደንት" እናበለ ምፅውዑ ኣየቋረፀን።

Image copyright EPA
ናይ ምስሊ መግለጺ ዚምባብዌ ኣብ ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር ዋላ እኳ እንተወደቐት፡ ዕለታዊ ምንቅስቓስ ከተማ ሃረሬ ግና ከም ወትሩ እናቐፀለ እዩ።

መብዛሕትኦም ኣባላት ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገርን ፖለቲካዊ ውድብ (ሰልፊ) ዛኑን እሙናት ሮበርት ሙጋቤ እዮም።

ይኹን እምበር፡ እዚ ቀንዲ ጉዳይ ምስ ባዕሎም እቶም ፕረዚደንት ዘይኮነስ፡ ስልጣኖም ክወርሳ ምስ ዝደለያ በዓልቲ ቤቶም ግሬስ ሙጋቤ እዩ።

ተወካሊ ኢንግሊዝ ውድብ ዛኑ፡ ኒክ ማንግዋና ንቢቢሲ ከምዝገለፆ፡ ኣብቲ ወርሒ ታሕሳስ ዝካየድ ጉባኤ እቲ ውድብ (ሰልፊ) ምናንጋግዋ መራሒ ውድብ ዛኑን ዚምባብዌን ኮይኖም ብስሩዕ ክሳብ ዝምረፁ፡ ሮበርት ሙጋቤ ኣብ ስልጣን ክፀንሑ ይኽእሉ እዮም።

ይኹን እምበር ማዕከን ዜና ሮይተርስ ከም ዝፀብፀቦ፡ ሮበርት ሙጋቤ ናይ ስልጣን ግዜኦም ክሳብ ዝውድኡ ብፕረዚደንትነቶም ክቕፅሉ እዮም ዝደልዩ። ኣብ ዝመጽእ ዓመት መረፃ ክሳብ ዝካየድ ኣብ ስልጣኖም ክፀንሑ ዝኽእልሉ ዕድል ኣሎ።

3. ሙጋቤ ብሓይሊ ምውጋድ

ምስ ውድብ(ሰልፊ) ዛኑ-ፒኤፍ ዘሎ ምርድዳእ እንተድኣ ዘይተዓዊቱኸ? ሮበርት ሙጋቤ፡ ብሓይሊ ካብ ስልጣኖም ንክወርዱ ስጉምቲ ክውሰድ ይኽእል'ዶ?

Image copyright AFP
ናይ ምስሊ መግለጺ ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር ጎደናታት ሃረሬ ተቖፃፂርዋ ኣሎ።

ክሳብ ቀረባ ግዜ፡ ጎረቤት ሃገሮም ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ሮበርት ሙጋቤ ዝኸዱላን ክነብሩላ ዝኽእሉን ሃገር ክትኸውን ትኽእልያ።

ሮበርት ሙጋቤ ብደቡብ ኣፍሪቃውያን ብጣዕሚ እዮም ዝኽበሩ። ናይዚ ምኽንያት ድማ፡ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ንስርዓት ኣፓርታይድ ንክቃለሱ ሓገዝ ሙጋቤ ልዑል ስለ ዝነበረ እዩ።

ነዚ ድማ እዩ ኣብ መወዳእታ፡ መራሒ ውድብ(ሰልፊ) ደቡብ ኣፍሪቃ ኢ ኤፍ ኤፍ (EFF)፡ "መንግስቶም፡ ንሮበርት ሙጋቤ ብፖለቲካዊ ፅግዕተኝነት ንክቕበሎም" ፃዊዒት ኣቕሪቡ ዘሎ።

ሮበርት ሙጋቤ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ብርክት ዝበለ ሃፍቲ ከምዘለዎም እዩ ዝግለፅ።

እቲ ወሳኒ ነጥቢ ግና፡ ንበዓልቲ ቤቶም ግሬስ ሙጋቤ እንታይ ከጋጥመን ይኽእል ዝብል እዩ።

ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ኣብ ከተማ ጁሃንስበርግ ኣብ ዝርከብ ሆቴል፡ ንሓንቲ ሞዴል ድሕሪ ምውቀዐን ብርክት ዝበሉ ወቐሳ ኣጋጢሙውን ስለዝነበረ፡ ዲፕሎማሲያዊ ምርድዳእ ኪግበር ጸኒሑ ኣሎ ።

ጥቕዓት ዝተፈፀማ ሞዴል ጋብርኤላ ኢንግልስ ግና፡ እቲ ጉዳይ ብውልቃ ንምርኣይ እናፈተነት እያ። እንተድኣ ፈተነኣ ተሳኺዑነ፡ ግሬስ ሙጋቤ ናብ ደቡብ ኣፍሪቃ እንተድኣ ከይደንን፡ በዚ ጉዳይ ተኸሲሰን ናብ ቤት ፍርዲ ምቕራበን ዘይተርፍ እዩ።

እሞ ናብ ደቡብ ኣፍሪቃ እንተድኣ ዘይከይደን ናበይ ክኸዳ ይኽእላ?

እቲ ካልእ ኣማራጺ ሃብቲ ሙጋቤ ኣለወን ናብ ዝበሃላ ሃገራት ሲንጋፖርን ማሌዥያን ምኻድ እዩ ዝኸውን።

4. ሃገራዊ ሕብረትን መረፃታትን

መራሒ ተቓዋሚ ውድብ (ሰልፊ) ምንቅስቓስ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ (MDC) ሞርጋን ሻንጋራይ፡ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ሕክምና መንሽሮ ድሕሪ ምክትታሎም ናብ ከተማ ሃረሬ ተመሊሶም ኣለዉ።

ንጥሙር መንግስቲ ምርድዳኣት ክህልዉ ከም ዝግባእ ድማ ይገልፁ።

Image copyright AFP/Getty
ናይ ምስሊ መግለጺ ሞርጋን ሻንጋራይ ናብ ሃረሬ ተመሊሶም

እዚ ዓይነት ኩነታት ጥሙር መንግስቲ ኣብዝሓ ምዕራባውያን ዝጥቀማሉን፡ ተቓወምቲ ውድብ (ሰልፊ) ዚምባብዌ እውን ዝመረፅዎ እዩ።

ካልእ መራሒ ተቓዋሚ ውድብ (ሰልፊ) እታ ሃገር ተንደይ ቢቲ እውን፡ ሞርጋን ሻንጋራይ ኣብ ልፍንታዊ መንግስቲ እንተድኣ ኣትዮም ንሶም እውን ክፅንበሩ ከምዝደልዩ ገሊፆም።

5. ሓድሽ ሙጋቤ ?

ይኹን እምበር ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር፡ ዕልዋ መንግስቲ ከምዘየካይድ ገሊፁ። ኣብ ውድብ (ሰልፊ) ዛኑ-ፒኤፍ ዘይምርድዳኣት ዋላ እኳ እንተነበሩ፡ ሕዚ እውን ግና እቲ ውድብ ኣብ ስልጣን እዩ ዘሎ።

ወተሃደራት እታ ሃገር እንተኾኑ እውን፡ የማናይ ኢድ ውድብ (ሰልፊ) ዛኑ-ፒኤፍ እዮም።

በዚ ድማ ከም መራሒ ዝድግፍዎም ሰብ፡ ኢመርሰን ምናንጋግዋ፡ ሮበርት ሙጋቤ ብዋናነት መካተዕቲ ዝኾኑ ፖሊሲታቶም ንከመሓየሹ እናሓተቱ መፂኦም እዮም።

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ኢመርሰን ምናንጋግዋ

ይኹን እምበር ምክትል ፕረዚደንት ነበር ኢመርሰን ምናንጋግዋ ብጣዕሚ ጨካን ምዃኖም ይግለፅ።

በዚ ድማ ህይወት ዚምባብዊያውያን ንምምሕያሽ ክኸብዶም ይኽእል።

6: ዕልዋ መንግስቲ ሙጋቤ እዩ

ሓላዊ እቶም ፕረዚደንት ካብ ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር እንትኸውን፡ ንሮበርት ሙጋቤ ድማ ዝያዳ እሙን እዩ።

ሰራዊት እታ ሃገር ንመንበሪኦም ብምኽባብ እዩ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣውዒሉዎም።

ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር፡ ከምዚ ዓይነት ስጉምቲ ብምውሳድ ብዘይተለመደ መልክዕ እዮም ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ኣውዒልዎም።

ሮበርት ሙጋቤ ምክትል ፕረዚደንት እታ ሃገር ንዝነበሩ ኢመርሰን ምናንጋግዋ ድሕሪ ምብራሮም፡ ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር ጣልቃ ከምዝኣቱ ምስ ኣጠንቀቐ፡ 90 ላዕለዎት ጀነራላት ምስ ጀነራል ኮንስታንቲኖ ቺዌንጋ ወጊኖም እዮም።

ተወሳኺ ዛንታ