ሙጋበ ካብ ስልጣን ዝእለዩሉ መስርሕ ናብ ተግባር ክሰጋገር'ዩ

ሙጋቤ Image copyright EPA / The Herald
ናይ ምስሊ መግለጺ ሙጋበ ካብ ስልጣኖም ክእለዩ ድፍኢት ይግበረሎም ኣሎ

ሰልፊ ዛኑ ፒ ኤፍ ከምዝበሎ ንሙጋቤ ካብ ፕረሲደንትነት ናይ ምእላይ መስርሕ ንምጅማር ሎሚ ሰሉስ ሓደ እማመ ናብ ፓርላማ ክቐርብ እዩ፡ እቲ መስርሕ ድማ ክልተ መዓልቲ ጥራይ ክወስድ እዩ።

ትሕዝቶ ናቲ እማመ ድማ ኣቲ ወዲ 93 ዓመት ፕረሲደንት ንበዓልቲ ቤቱ ግሬስ "ሕገ-መንግስታዊ ስልጣን ንኽትምንዝዕ" ኣፍቂዱላ ዝብል'ዩ።

እቶም ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ጣልቃ ዝኣተዉ ወተሃደራዊ ሰበ-ስልጣን ድማ፡ ሙጋቤ፡ ኣብ ሓጺር እዋን ምስቲ ካብ ስልጣን ተጠባባቒ ፕረሲደንትነቱ ድሕሪ ምስጓጉ ካብታ ሃገር ዝሃደመ ኤመርሰን ምናንጋግዋ ክራኸብ'ዩ ኢሎም ኣለዉ።

ምስጓግ ናይ ምናንጋግዋ፡ ሙጋቤ፡ ንበዓልቲ ቤቱ ግሬስ ብፕረዚደንትነት ንኽትትክኦ መንገዲ ዝጸርግ ስጉምቲ እዩ ይብሉ ብዙሓት ተዓዘብቲ። እንተኾነ እቲ ስጉምቲ ንላዕለዎት ወተሃደራዊ ሓለፍቲ ስለዘቖጠዖም ኣብቲ ጉዳይ ኢዶም ብምእታው ንሙጋቤ ኣብ ናይ ገዛ ማሕዩር ኣንቢሮሞ'ለዉ፡ ዋላኳ ገና ብፕረሲደንትነት ይመርሕ እንተሎ። ብሓባር ምስ ሙጋቤ ኮይኖም ንመጻኢ'ታ ሃገር ዝኸውን መሪሕ ውጥን ኣውጺኦም ከምዘለዉ ድማ ሓቢሮም።

ሙጋቤ እቲ ዝወርዶ ዝነበረ ጸቕጢ ከይገደሶ ካብ ስልጣኑ ከምዘየልግስ ብሰንበት ድሕሪ ምግላጹ ንብዙሓት ኣገሪሙ'ዩ። እኳ ድኣ ነቲ ዝመጽእ ታሕሳስ ዝካየድ ውድባዊ ጉባኤ ሰልፊ ዛኑ ፒ ኤፍ ባዕሉ ክመርሖ ምዃኑ'ዩ ኣብቲ ኣብ ቴለቪዥን ዝሃቦ መግለጺ ሓቢሩ።

ፕረሲደንት ሙጋቤ ብምንታይ'ዩ ክኽሰስ?

ሙጋቤ ካብ ስልጣኑ ክእለ ብሰልፊ ዛኑ ፒ ኤፍ ዝተዋህቦ ናይ ጊዜ ገደብ ድሕሪ ምሕላፉ፡ እቲ ፓርላመንታዊ መስርሕ ምእላይ ናይቲ ፕረሲደንት በቲ ዝተታሕዘሉ መደብ ክካየድ'ዩ።

"ህልኸኛ ሰብኣይ'ዩ፡ ድምጺ ናይ'ዚ ህዝቢ ይሰሞዖ'ሎ፡ ከዳምጽ ግን ኣይደልይን'ዩ" ኢሉ ኣባል ፓርላማ ፖወል ማንግዋና ብሰኑይ ኣብ ቀጽሪ ፓርላማ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ።

ፓርላመንታዊ መስርሕ ምእላይ ፕረሲደንት ኣብ ዚምባብዌ ኣብ ዝተወሰኑ ኩነታት ጥራይ'ዩ ዝካየድ፡ ማለት "ኣዝዩ ከቢድ ሕማቕ ጠባይ"፣ "ግህሰት" ሕገ-መንግስቲ ወይ ከኣ ብኡኡ "ዘይምምእዛዝን፣ ዘይምኽባር" ወይ'ውን ንዕኡ "ዘይምክልኻል" ወይ ከኣ "ስእነት ዓቕሚ"።

"እቲ ቀንዲ ክሲ ንበዓልቲ ቤቱ መሰል ዘይብላ ክነሳ፡ ሕገ-መንግስታዊ ስልጣን ክትጥሕስ ብምፍቃዱ'ዩ። ንሳ ጎስጓስ ኣብ እትገብረሉ እዋን ንሰራሕተኛታት መንግስትን ንተጠባባቒ ፕረሲደንትን ተዋርድ። (ሙጋቤን በዓልቲ ቤቱን) ነቲ ሰራዊት'ውን የናሽውዎ ኣለዉ" ኢሉ ሚስተር ማንግዋና።

"ሕገ-መንግስቲ ዚምባብዌ ምትግባር ኣብዩ። ብፍላይ ድማ፡ ከባብያዊ ምርጫ ኣካይድና ነይርና፡ እንተኾነ ግን እቶም ዝተመርጹ ክሳብ ሕጂ ቦትኦም ኣይተዋህቦምን" ኢሉ ንሱ።

ገለ ክኢላታት እቲ መስርሕ ምእላይ'ቲ ፕረሲደንት ነዊሕ ጊዜ ዝወስድ መሲልዎም ነይሩ፡ ኮይኑ ግን ክቀላጠፍ ይኽእል እዩ፡ ሮቡዕ ድማ ክውዳእ ይኽእል እዩ "ምኽንያቱ እቶም ክስታት ብጣዕሚ ንጹራት'ዮም"።

ምእላይ ፕረሲደንት ብኸመይ'ዩ ዝካየድ?

ዚምባብዌ ፓርላማን ሰኔትን ኣለዋ፡ ኣብ ክልቲኡ ድማ ንምእላይ ወይ ዘይምእላይ'ቲ ፕረሲደንት ድማ ድምጺ ክወሃብ ትጽቢት ኣሎ።

ብዉሑድ ድምጺ እንተዳኣ ሓሊፉ ድማ ሓንቲ ናይ ፓርላማን ሰኔትን ናይ ሓባር ኮሚቴ ትምስረት'ሞ ምእላይ ናይቲ ፕረሲደንት ትምርምር። እታ ኮሚቴ ፕረሲደንት ክእለ ከምዘለዎ እንተደኣ ወሲና ድማ እቲ ፕረሲደንት ብኽልተ ሲሶ ናይ ሓባር ድምጺ ፓርላማን ሰኔትን ካብ ስልጣኑ ይእለ።

ቅድሚ ሕጂ እቲ ተቓማዊ ሰልፊ በዚ መስርሕ'ዚ ንሙጋቤ ንምእላይ ፈቲኑ ነይሩ'ዩ፡ ግን ፈሺሉ። ሕጂ ግን እቲ ፕረሲደንት ደገፍ ናይቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ናይ ባዕሉ ሰልፊ ስለዘይብሉ እቲ ዝድለ ክልተ ሲሶ ድምጺ ምርካብ ይካኣል'ዩ።

ብድሕሪ'ዚ እቲ ተጠባባቒ ፕረሲደንት ፕረሲደንታዊ ስልጣን ይርከብ ማለት'ዩ።

እቲ ሰራዊት ድማ ነቲ ዝድግፎ ምናንጋግዋ ስልጣን ፕረሲደንትን ከርከብ ሓንጎፋይ ኢሉ ክቕበሎ'ዩ።

ብኽልሰ-ሓሳብ እኳ ምናንጋግዋ ካብ ስልጣን ድሕሪ ምእላዩ ተጠባባቒ ፕረሲደንት ኮይኑ ተሸይሙ ዝነበረ ፍሉጥ ደጋፊ ግሬስ ሙጋቤ ዝኾነ ፈለከዘላ ምፎኮ ስልጣን ፕረሲደንትነት ክርከብ ምተገብኦ ነይሩ።

ሚስተር ምናንጋግዋ ናብ ናይ ቀደም ቦትኡ ክምለስ ድዩ ኣይምለስን ግን ክሳብ ሕጂ ንጹር ኣይኮነን።

እቶም ሓለፍቲ ሰራዊት "ውጽኢት ናይቲ ኣብ መንጎ ሙጋቤን ናይ ቀደም ተጠባባቒኡን ዝካየድ ዘሎ ዘተ" ንህዝቢ ክንገር ምዃኑ ሓቢሮም ኣለዉ።

ተወሳኺ ዛንታ