ደቡብ ሱዳናውያን ስደተኛታት ኣብ ምጉልባት ቁጠባ ኡጋንዳ

ፈጣሪት ስራሕ ፐኒና፡ ኣብ መዓስከር ስደተኛታት
ናይ ምስሊ መግለጺ ፐኒና ኣብ ደቡብ ሱዳን ናይ ባዕላ እንዳ ፀጉሪ ነይርዋ

ኡጋንዳ፡ 'እንኳዕ ደሓን መፃእኹም' ዝብል፡ ንስደተኛታት በሩ ኣርሕዩ ብዝቕበል ፖሊሲኣ ዘመስግኑዋ ካብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ዓለም ተሰዲዶም ዝመጽኡዋ ስደተኛታት፡ እዛ ሃገር ንስደተኛታት ተመራፂት እያ ይብልዋ።

ግና ስደተኛታት፡ ብኸመይ ኢኹም ዳግማይ ኣብታ ሃገር ሓድሽ ህይወት እተምስርቱ? ፤ ብኸመይከ ገንዘብ ክትረኽቡ ክኢልኩም?። ኩሉ ነገር ገዲፍኩም ተሰዲድኩም እናሃለኹም፡ ብኸመይ ከም ብሓድሽ ንእትፈልጥዎ ኩሉ ኣኽቢርኩም ትፅውዕዎ? ንዝብል ሕቶታት፡

ጋዜጠኛ ቢቢሲ ጆን ሙርፊ ነዚ ተኸታቲልዎ ኣሎ።

"ሓድሽ ስራሕ ምጅማር ቀሊል ኣይኮነን፡ ምኽንያቱ ኣብ ፈለማ ገንዘብ ንምርካብ ከቢድ ስለዝኾነ" ኢላትኒ ስደተኛ ፐኒና።

ኣብዝሓ ፈጠርቲ ስራሕ ነዚ ክነግርኹም ይኽእሉ። ግና ኣብ ሰሜናዊ ኡጋንዳ መዓስከር ስደተኛታት እናነበርካ፡ እሞ ድማ ካብ ኩናት ሃዲምካ መፂእኻ፡ ከም ብሓድሽ ህይወት ምምስራት፡ ክንደየናይ ከቢድ ከምዝኾነ ሕሰብዎ።

"ንስደተኛታት ቀሊል ኣይኮነን፡ ዋላ ገንዘብ ንምርካብ" ትብል።

"እቲ ከም ዓተር ዝኣመሰለ ነገራት ይሸጡ'ሞ፡ ዘይቲ ብልዒ ይኸፍሉኻ። ምኽንያቱ ኣብዚ ዋላ ሓደ ነገር የለን፣ ኣብዚ ገንዘብ ክንረክብ ኣይንኽእልን።"

ፐኒና ምስ ኣርባዕተ ደቃ እያ ካብ ደቡብ ሱዳን ተሰዲዳ ዝመፀት። ግና ድልየታ ኣይነበረን። "ኣብዚ ጠቕሊለ ንክነብር ኣይኮንኩን ዝመፃእኹ፤ ምኽንያቱ ንሃገረይ ይፈቱ እየ" ትብል።

"ዘፅልእ ነገር ዝተፈጠረ ግና፡ ደቀ-ኣንስትዮን ህፃናትን ክቕተሉ ምስረኣኹ እዩ። ከምዚ ዝነበሉ ነገራት እናጋጠሙ፡ ደቂ ኣንስትዮን ህፃናትን እናተቐተሉ፡ ከመይ ገይረ እየ ከም ጓል ኣንስተይቲ ኣብ ደቡብ ሱዳን ክነብር ዝኽእል?"

በዓል ገዝኣ ግና ኣብኡ እዩ ተሪፉ። ካብ ደቡብ ሱዳን ክወፅእ ኣይደለየን። ብስልኪ እመናተደዋወሉ'ዮም ዝራኸቡ። ሕዚ ግና ስልኩ ምስራሕ ካብ ዘቋርፅ ነዊሕ እዋን ኮይኑ'ሎ። እንታይ ከምዘጋጠሞ ኣይትፈልጥን።

'ኣእምሮኻ ተጠቐም'

ከም ሓበሬታ ትካል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት መንግስታት (UNHCR)፡ ኣስታት 85% ማለት እውን፡ ልዕሊ ሓደ ሚልየን ደቡብ ሱዳናውያን ስደተኛታት ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ኡጋንዳ ይርከቡ።

እዞም ደቡብ ሱዳናውያን ስደተኛታት፡ ደቂ ኣንስትዮን ህፃናትን እዮም። ካብ ውድብ ሕብራት መንግስታት፣ ዓለም-ለኸ ትካላት ረድኤትን መንግስቲ ኡጋንዳን ዝተወሰነ ሓገዝ ይረኽቡ።

ናይ ምስሊ መግለጺ ፐኒና፡ ማእኸል ፅባቕኣ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናተመሓየሸ ምዃኑ ትገልፅ።

መሬት ስለዝወሃቦም፡ መፅለሊ ክሃንፅሉ፣ እንስሳት ከራብሕሉን ኣሕምልቲ ክተኽልሉን ይኽእሉ።

ገዝኦም ንምስራሕ ዝጥቀሙሉ መሸፈኒ ላስቲክ፣ ኣስቤዛታትን ሓገዝ ምግብን ይወሃቡ።

ይኹን እምበር፡ ካብ ዝሓለፈ ዓመት ናብዚ ንስደተኛታት በቢወርሑ ዝወሃቦም ዝነበረ ሓገዝ ምግቢ ከምዝተቛረፀን ክሳብ ዝሓለፈ ወርሒ እቲ ሓገዝ ምሃብ ከምዘይተጀመረን ኣብቲ መዓስከር ዝረኸብናዮም ስደተኛታት ብመረረት ነጊሮምና።

ደቡብ ሱዳናዊት ስደተኛ ፐኒና፡ኣብ ሃገራ 'የይ' እናሃለወት፡ ፀጉሪ ትሰርሕ ነይራ፡ እዚ ክእለታ ናብ ስደት እውን ሓቢርዋ እዩ መፂኡ።

ስደት ንፐኒና ሓድሽ ኣይኮነን። ኣብ 1990ታት ኣብ ሞንጎ ክልቲአን ሱዳናት( ሰሜንን ደቡብን ሱዳን) ኲናት እናሃለወ እውን፡ ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ኡጋንዳ ተቐሚጣ ነይራ።

እዚ ድማ ነገራት ኣብ ኡጋንዳ ከመይ ከምዝኾኑ ክትርዳእን፡ ኣብቲ ከባቢ መሓዙት ክተፍርን ስለዝሓገዛ፡ ብዝነበራ ሞያ ክትሰርሕ ኣይከበዳን።


ዋሕዚ ስደተኛታት ናብ ኡጋንዳ

Image copyright AFP

ከም ሓበሬታ ውድብ ሕቡራት መንግስታት፡ኣብ 2016 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን፡ ኡጋንዳ ካብ ካልኦት ሃገራት ዓለም ብዝተፈለየ፡ ብርክት ዝበሉ ስደተኛታት ኣፅሊላ እያ።

  • ካብ ደቡብ ሱዳን 489 ሽሕ ሓደሽቲ ስደተኛታት እንትትቕበል፡ ካብ ቡሩንዲ ድማ 18,600 ስደተኛታት ተቐቢላ።
  • ልዕሊ ርብዒ ሚልየን ስደተኛታት፡ ኣብ መዓስከር ስደተኛታት 'ቢዲ ቢዲ' ይነብሩ።
  • ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 2016፡ ብባሕሪ ሜድትራንያን ናብ ኣውሮጳ ካብ ዝሰግሩ ስደተኛታት ንላዕሊ፡ ቁፅሪ ናብ ኡጋንዳ ዝወሓዙ ይዛይድ።

ኣብ መዓስከር ስደተኛታት 'ኢምቨፒ' ማእኸል ፅባቐ ንክትኸፍት፡ ሓጊዝዋ።

ብርግፅ ፐኒና ዝኸፈተቶ ማእኸል ፅባቐ፡ ብዕንፀይትን ብናይ ትካል ስደተኛታት ላስቲክን ዝተሰርሐ እዩ።

ኣብቲ ማእኸል ፅባቐ፡ ዝተፈላለዩ ስእልታት ቅድታት ፀጉርን መሳርሒ ፀጉርን ተሰቒሎም ይረኣዩ።

እዚኦም ጥራሕ ኣይኮኑን ዝረኣዩ፤ ሓደ ዓብይ ስእሊ እየሱስ ክርስቶስ እውን ተሰቒሉ ኣሎ። እዚ ጥንካርኣ (ጉልበታ) ካበይ ከምዝመፅአ፡ ንፐኒና እንትሓታ፡ ናብ ሰማይ ብምጥማት፡ "ካብ ኣምላኽ" እዩ ኢላትኒ።

'ክኸውን ኣለዎ' እንትብላ፡ "እወ፡ ግና ሓንጎልካ ክትጥቀመሉ ኣለካ፡ ኣምላኽ እዚ ኩሉ ሂቡኒ እዩ። ስራሕ ኣልቦ ኮይነ ካብ ምትራፍ፡ ዝኾነ ነገር ንምስራሕ፡ ሓንጎለይ ክጥቀመሉ ኣለኒ" ክትብል መሊሳትለይ።

ሕዚ ግና ኩነታት ዕዳጋ ከምዝዘሓለ ትገልፅ። ሓደ ሓደ ግዜ ሞያ ምፅብባቕ ገንዘብ ትረኽበሉ መገዲ ስለዝኾነ፡ ንስርሓ ዘድልይዋ መሳርሕታት ክትዕድግ ግድን እዩ።

ንስደተኛታት ዝወሃቦም ረድኤት ምግቢ ብምሻጥ'ያ፡ ንመዐደጊ ዝኸውን ገንዘብ ትረክብ።

"ሕዚ ዘለናሉ ኩነታት ከምቲ ትርእዮ ዘለኻ እዩ። እቲ ዝኸፈትክዎ ማእኸል ፅባቐ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናተመሓየሸ እዩ።"

"ኣብዚ ሓቢርና ስለ ነውግዕ፡ ዘለና ጭንቂ፣ ብዛዕባ ደቡብ ሱዳንን ካልኦት ሰባት ዝሰርሕዎም ሕማቕ ነገራትን ንርስዕ" ትብል።

ስራሕቲ ንግዲ ዓምቢሩ

ብዙሕ ከይረሓቅኩ፡ ፈሓም ዝኣርይ (ፍሩይ ካብ ድኹም ዝፈልይ) ሓደ መንእሰይ ረኺበ።

ኣብ መዓስከር ዘለዉ ስደተኛታትን ኡጋንዳውያንን ፀብሒ ንምስራሕ ፈሓም ይጥቀሙ።

"ኣብዚ መዓስከር፡ ሃይሃይታ ንግዲ ተዋዓዊዑ'ዩ" ይብል፡ ወዲ 25 ዓመት ኡጋንዳዊ ዓብዱል ከሪም ዓሊ።

ኣሩራ ካብ ትበሃል ከተማ ኡጋንዳ፡ ነቲ ኣብ እዋን ክረምቲ ዘሎ ጭቃ ሓሊፉ ንሓደ ሰዓትን ፈረቓን ተጓዒዙ እዩ ዝመፅእ።

ብዛዕባ ኣብቲ መዓስከር ዘለዉ ደቡብ ሱዳናውያን ስደተኛታት እንትገልፅ፡ ነቲ ፈሓም ብፅቡቕ ስለዘዳልውዎ፡ ካብኦም ዓዲጉ፡ ናብ ከተማ ብምውሳድ ከሲቡ ከምዝሸጦ ይዛረብ።

ናይ ምስሊ መግለጺ "ኣብ ንግዲ ዓለም፡ ሓንሳእ ተትርፍ ሓንሳእ ትኸስር" ይብል ዓብዱል ከሪም

"ፈሓም ኣብ ከተማ ብጣዕሚ ክባር እዩ። እቶም ስደተኛታት ግና፡ ምስቲ ዘለውሉ ኩነታት ብሕሳር እዮም ዝሸጡልና"

"ገሊኦም ንባዕሎም ዝጥቀሙሉ'ኳ እንከየትረፉ፡ ብውድብ ሕቡራት መንግስታት ዝወሃቦም ረድኤት ይሸጡልና፤ ካብኦም ብዙሕ ትርፊ ኢና ንረክብ" ይብል።

ይኹን እምበር እዚ መሸጣ ሓደገኛ ምዃኑ ነጊሩኒ። ምኽንያቱ ድማ፡

"መንግስቲ ኡጋንዳ፡ ኣብ መዓስከር ዘለዉ ስደተኛታት ብረድኤት ዝረኽብዎ ሓገዛት ክሸጡን ክኸስብሉን ኣይፈቅድን። ካብ ስደተኛታት እናዓደግኻ ፡ፖሊስ እንተድኣ ረኺቡካ ክኣስረካ ይኽእል እዩ።"

"ግና ክሳብ ሕዚ እናዓደግና ኢና፤ ኣብ ንግዲ ሓንሳእ ትኸስብ፡ ሓንሳእ ትኸስር" ይብል ዓሊ።

ፅቡቕነቱ፡ "ተመልከት፡ ኣብዚ ዕዳጋ ኩላትና ኢና ተሓናፊፅና ዘለና፡ ደቡብ ሱዳናውያን፣ ኡጋንዳውያን፣ ብዙሓት ዝሐሸ ህይወት ንምንባር፡ 'እንካ ሃባ' ንበሃሃል።"

ሓቁ እዩ፡ ኣብዝሓ ኣብ ሰሜን ኡጋንዳ ዝርከባ ከባብታት ሰፊሕ ናብ ዝኾነ ንግዳዊ ምንቅስቓስ ተሰጋጊረን እየን።

ነዚ እውን'ዩ፡ መንግስቲ ኡጋንዳ ንስደተኛታት እንኳዕ ደሓን መፃእኹም ኢሉ ዝቕበል።

ቅድሚ ሕዚ ዘይለምዑን ድኻታት ዝነበሩን ከባብታት ኡጋንዳ፡ ሕዚ ሃይሃይታ ንግዲ የታኣናግዳ ኣለዋ።

ካብ ቀረባ ግዜ ንነዘ ኣብ ደቡብ ሱዳን ቁሩብ ሃዋህው ሰላም እናተርኣየ እዩ። ስለዝኾነ ድማ ስደተኛታት ንሓድሽ መፃኢ ህይወት ክዳልዉ ይግባእ።