ሰሃራ ሊብያ፡ ብምርኩስ ዝጨደዱ ስንኩላን ተጋደልቲ

ኣብ ሰሃራ ዝተሰብረት መኪና Image copyright Ymane
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣብ ሰሃራ ዝተሰብረት መኪና

ሎም 18 ታሕሳስ ዓለማዊ መዓልቲ ስደተኛታት እዩ። ኣብዛ ዕለት ብዝተፈላለየ ምኽንያት ካብ ዝነብሩሉ ቤትን ሃገርን ዝተስዱ ስደተኛታት ክዝከርን እዚ ዓላማዊ ብደሆ ብሕቡር ውጥንን ተግባራዊ ስራሕን ብኸመይ ከምዝምከት ክዝረበሉ እዩ።

ቅድሚ 13 ዓመታት፡ ክልተ ኣብ ፈለማ ሰብዓታት ኣብ ቃልሲ ሓርነት ዝተሳተፉን፡ ኣብቲ ሃገራዊ መኸተ፡ ኣብ ዓውደ ውግኣት ሓሓደ እግሮም ዝኸፈሉ ስንኩላን ኩናት ገዳይም ተጋደልቲ፡

ኣበደ ተስፋይን የማነ ጊላጋብርን ብስግኣት ጸጥታ፡ ኣብ 2003 ብዘይ ሕጋዊ መገዲ ዶብ ሃገሮም ብሞራኹሶም ሰጊሮም፡ ብኽንደይ መከራን ሽግርን ንሱዳን ኣትዮም።

ሓፈሻዊ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት፡ ሰባት፡ ገሊኦም ንዝሓሸ ህይወትን ዕድላት ስራሕን ትምህርትን ከምዝስደዱ፡ ይኹን እምበር፡ እቶም ዝበዝሑ፡ ካብ ድኽነት ስእነትን፡ ካብ ኩናትን ግጭትን፡ ካብ ግህሰት መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት፡

ብስእነት ሰላምን ምርግጋእን፡ ብብኹረት ቅርዑይ ምሕደራን ግዝኣተ ሕግን፡ ከምኡ'ውን እኹል ቀረብ ስራሕን ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ብዘይምርካቦም ከምዝሰደዱ ኣስሚሩሉ ኣሎ።

ምኽንያት ስደት እዞም ክልተ ገዳይም ኤርትራውያን ስንኩላን ተጋደልቲ፡ ፖለቲካ እዩ። ካብ 1998 -2000 ዝተኻየደን ኣስታት 20ሽሕ ህይወት መንእሰያት ዝሓተተን ኩናት ዶባት ኢትዮ ኤርትራ፡ ብውዑል ሰላም ኣልጀርስ ምስተዛዘመ፡

ሚኒሰተራትን ጀነራላትን ዝርከቡዎም ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስትን ግንባርን፡ ጉዕዞና ገምጊምና ኣካይዳና ነመሓይሽ፡ ኣብ ግንቦት 1997 ብሃገራዊ ባይቶ ዘጸደቕናዮ ቅዋም ነተግብሮ፡ ዝበል ሕቶታት ኣልዒሎም።

ኣበድን የማነን ከኣ ደገፍቲ እቲ ሓሳብ ነይሮም። እንተኾን፡ "እቲ ደሞከራሲያዊ ጠለባት ብሓይሊ ምሰተጨፍለቐን ብዙሓት ማእከሎት ካድራት ክእሰሩን ክህደኑን ምስጀመሩ ንህይወትና ሰጊእና ኢና ወጺእና" ይብሉ ምኽንያት ስደቶም ከብርሁ እንከለዉ።

Image copyright Abede
ናይ ምስሊ መግለጺ ተጋዳላይ ኣበደ ተስፋይ

መስከረም 2001 ብማእሰርቲ ላዕለዎት ሓለፍቲ ዝጀመረ ማእሰርቲ፡ ደገፍቲ እቲ ሓሳብን ኣረኣእያን እዮም ናብ ዝበሃሉ ማእከሎት ካድራት ምስለሓመ ነብሱ ዝጥርጥር ዘበለ መዋጽኦኡ ክሓስብ ከምዝተገደደ ዝሓበረ ኣበደ፡

ስድርኡ ገዲፉ፡ ዓቕሙ ብዘፍቅዶ ነገራት ኣመቻቺኡ ካብ ዓይኑ ፈለጥቱ እናተኸወለ ብእግሪ ከይተረፈ በረኻታት ኤርትራን ሱዳንን ኣቋሪጹ ድሕሪ ክንደይ ከርተትን ከቢድ ሕማም ዓሶን ንካርቱም ኣትዩ።

ተጋዳላይ የማነ ብወገኑ፡ ጓል ሰለስተ ወርሒ ሕጻን እትርከቦም ሰለስተ ደቁን በዓልቲ ቤቱን ሒዙ፡ ኣብ ሕሩስ ግርሁ ከይተረፈ፡ እናወደቐን እናተንስአን ብምርኩስ ተጓዒዙ ብኸቢድ ተጻብኦ ባህሪን ጸጥታዊ ምጭንናቕን ካርቱም ኣትዩ።

እዞም ክልተ ኣዘንተውቲ እቲ ፍጻሜ፡ ካብ ሱዳን ስደት ከቕጽሉ ሓሳብ ኣይነበሮምን። ክሳብ ኩነታት ዝረጋጋእን ፍታሕን ለውጥን ዝመጽእ ኣብ ሱዳን ክጸንሑ'ዩ ነይሩ ሓሳቦም። እንተኾነ ኣብኡ እውን ሃድንን ተጻብኦን ስለዝብዝሖም ነቲ መሪር ጉዕዞ ሰሃራን ባሕርን ክገጥሙዎ ወሲኖም።

Image copyright Yemane
ናይ ምስሊ መግለጺ ተጋዳላይ የማነ ጊላጋብር ምስ ዸቁ ኣብ ጉዕዞ ሰሃራ

ኣበድ ኮነ የማነ ነቲ ደሓን ኣብ ዝበሃለሉ ዝነበረ እዋን ዝፈጸሙዎ ጉዕዞ ሰሃራ እናሰካሕክሑ እዮም ዝዝክሩዎ። እቲ ዝኸድዎ መገዲ እምበር ጉዕዞኦም ብሓደ ስለዘይነበረ ዝተፈላለየ ተመኩሮ እዩ ዘለዎም።

ኣበድ፡ እግሩን ንእስነቱን ብዝኸፈለሉ ሃገራዊ ቃልሲ ኣብ ሃገሮም ቀሲኖም ክነብሩ ዝግበኦም ግን ኣብ ጉዕዞ ስደቱ፡ ኣብ ርእሲ ርእሲ ተጸፋጺፎም ምስ ዝተጻዕኑ፡ መንእሰያት እዩ ተጓዒዙ።

የማን ከኣ ሓምሻይ ርእሱ ምስ ስድርኡ፡ ኣብ ዝባና ሰባት ብዝጨረሐት ምስ ካልኦት 10 ኤርትራውያንን፡ ኣብ ሓንቲ ዕጽውቲ መኪና ነይሩ። ክልቲኦም ኣብ ዝተፈላለየ ዕለትን መገድን እኳ እንተተጓዕዙ ክልቲኦም ግን ኣብ መገዶም

ብጽምኢ ማይ ናይ ዝሞቱ ሬሳታት እናረኣዩ፡ እቲ ንኣስታት ዕስራ ዓመት ዝተቓለሰሉ ሃገራዊ ዕላማ ምንጪ ስደትን ከርተትን ብምዃኑ እናተቐንዘወን - ምጾታት እናበሉን እዮም ተጓዒዞም።

Image copyright Ymane

ኣብ ሓደ ቦታ ኣበድ፡ ሓያሎ ምስሎም ዘይልለ ብጽምኢ ማይ ዝሞቱ ሬሳታት ይረኽቡ'ሞ ዕድል ተረኺቡ ኣብቲ ሬሳታት ታሴራ ቀረባ ዘመዱ ረኺቡ፡ ዓዲ ሰብ ምስ ኣተወ ንስድራቤት መወትቲ ስልኪ ደዊሉ ከምዘርደኦም ይሕብር።

ተጋዳላይ የማን እውን ኣብ ጉዕዞኦም ኣብ ዙርያ ሓንቲ ዝተበላሸወት መኪና ብዙሓት ዝሞቱ ሰባት ከምዘረኣየ እናስካሕከሐ የዘንቱ።

ጉዕዞ ሰሃራ ንኣበድ ኣስታት ክልተ ሰሙን ክወስደሉ እንከሎ፡ ንየማን ግን ዳርጋ ወርሒ ምሉእ እዩ ወሲዱሉ። እተን ብሓደ ዝጓዓዛ መካይን ኣብ መገዲ ስለዝተሰብራ ካብተን መካይን ኣዋጸኢም ንሓንቲ መኪና ጸጊኖም ቅያር ኣቑሑት ከምጽኡ ንሱዳን ስለዝምለሱ እዩ እቲ ጉዕዞ ተመጢጡ።

ኣብ መወዳእታ ንሊብያ ክእትዉ ናይ ሓንቲ መዓልቲ ጉዕዞ ምስተረፎም እተን ክልተ መካይን ኢደን ሂበን ተሰይረን ደው ኢለን። ሽዑ ግን እተን መካይን ጥራሕ ኣይኮናን ኣብቂዐን።

እቲ ዝርካቡ ስንቅን ነዳድን ኣብቂዑ። ኣብቲ እዋን እቲ ግን እቶም ዘሰጋግሩዎም ዝነበሩ ጥዑያት ስለዝነበሩ ነተን መካይን ከዐርዩ ዝከኣሎም ፈቲኖም እንደገና ካብተን ክልተ መካይን ለቓቒቦም በታ ሓንቲ መኪና ረዳት ክሓቱ ንሊብያ ተበጊሶም።

ኣብ መገዲ ንካልኦት ስደተኛታት ኣብጺሐን ዝምለሳ መካይን ረኾቦም ሒዞመን ብምምጻእ እቶም ገንዝብ ክትከፍሉ እትኽእሉ ምስዘን መካይን ከፊልኩም ክትከዱ ኢኹም ስለዝበሉዎም የማነ ምስ ስድርኡን ካልኦት ውሑዳትን ንሊብያ ኣትዩ።

እቶም ካልኦት ግን ገሊኦም ተስፋ ቖሪጾም ብእግሪ ከምዝፈተኑን ኣብ መገዲ ዛሕ ዛሕ ኢሎም ከምዘተረፉ ሓደ ክልተ ውጻእ መዓት ከምዝሓበሩዎ የዘንቱ።

ኣበድ ኣብ ሓደ እዋን እቲ ጉዕዞ፡ ናይ ተፍትሽ ጉዳይ ስለዘጋጠመ እቲ ጽዒኑዎም ዝነበረ መራሕ መኪና ንኹሎም ኣውሪዱ፡ ብእግሮም ክሓልፉ ስለዝቐሰቦም ንኣስታት 20 ኪሎሜተር ኣብ ሑጻ ሰሃራ ብለይቲ ብምርኩስ ተጓዑዙ።

ካብ ብምልኡ እቲ ጉዕዞ እታ ዝኸፍአት ተመኩሮ ዝብላ ኸኣ ንዓኣ እዩ። ጉዕዞ በዓል የማነ ግን ካብቲ ንቡር መዓልታት ተመጢጡ ወርሒ ስለዝወሰደ ዳርጋ ተቐቢጾም ከምዝነበሩ ኣበድ የዘንቱ።

ማዕበል ባሕሪ ክሳብ ዝረጋጋእ፡ ኣብ ሊብያ ንኣስታት ኣርባዕተ ወርሒ ድሕሪ ምጽናሕ እንደገና ነቲ ካልኣይ ፈታኒ ጉዕዞ ባሕሪ ንምግጣም ጉዕዞ ኮይኑ።

ኣብቲ ፈለማ ምቕናዕ ኣብዩዎም ሓደ ክልተ ሰለስተ ሳዕ ካብ ባሕሪ ተመሊሶም ዳሕራይ ግን ድሕሪ ናይ 72 ሰዓታት ጉዕዞን ብዙሕ ምጭንናቕን ብደሓነ ሰላም ንጥልያን ኣተዮም፡ ኣበደ ናብ ሆላንድ የማን ምስ ሰድርኡ ድማ ናብ ስዊዘርላንድ ኣትዮም።

ኣብ ነፍሲ ወከፍ 18 ታሕሳስ ዓለማዊ መዓልቲ ስደተኛታት ከኣ ብዝተፈላለየ ምኽንየት ንዝተሰዱ አህዛብ ዓለም ብፍላይ ከኣ ነቶም መሪር ጉዕዞ ሰሃራን ባሕርን ሰጊሮም ኣብ መዓልቦኦም ዝበጽሑ ኤርትራውያንን መንእሰያት ኣፍሪቃን ንዕድላት ስደት ብዝግባእ ኪጥቀሙሉ፡

እቶም ክመሃሩ ዝኽእሉ ትምህርቶም ክቕጽሉ እቶም ክሰርሑ ዝደልዩ ሰሪሖም ቁም ነገር ኪገበሩ ይምሕጸኑ።

እተን ነዚ ዕለት እዚ ምኽንያት ብምግባር ብጉዳይ ስደተኛታት ክዝትያ ዝእከባ መንግስታትን ኣሀጉራውያንን ዞባውያንን ማሕበራትን ትካላትን ነቶም ኣብ በረኻታት ሊብያ ኣብ ቅሉዕ መሽጣ

ደቂ ሰባት ብጨረታ ዝሽየጡ ዘለዉ ስደተኛታት ግቡእ ቆላሕታን ፍታሕን ኪገበራሎም ጸዊዖም።

Image copyright Yemane
ናይ ምስሊ መግለጺ ሰባት ከም ጽዕነት ኣብ ልዕሊ ጋቢና

እቲ ብ04 ታሕሳስ 2000 ብዋሕዚ ስደተኛታት ዝዘተየን ን18 ታሕሳስ ኣህጉራዊት መዓልቲ ስደተኛታት ኮይና ክትክበር ዝወሰነን ሓፈሻዊ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣቐዲሙ፡

ኣብ 1990 እውን ንምክልኻል ኩለንትናዊ መሰላት ሰራሕተኛታትን ስድራቤታቶምን ዝምልከት ውዕል ኣጽዲቑ'ዩ።

እተን ብ14-15 መስከረም 2006 ተጋቢአን ኣብ ዘተን ውሳኔ ምኽባር ዕለተ ስደተኛታት ዝተሳተፋ 132 ኣባል ሃገራት፦

እዚ እናወሰኽ ዝኸይድ ዘሎ ዓለማዊ ተርእዮ ምንቅስቓስ ሰባት (ስደት) ኣብ ምምዕባል መበቆል ዓድን ሃገረ ስደትን ኣገዳሲ ኣበርክቶ ክገብር ስለዝኽእል ብኣዎንታዊ ፖሊሲታት ክድገፍ፡

ኣኽብሮ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት ኪረጋገጽን ስደተኛታት ዝረብሕሉ ናጽነት ምንቅስቓስ ኪፍቀድን፡ ከምኡ እውን ኣህጉራውን ዞባዊ ምድግጋፍ ኣብ ጉዳይ ኣህጉራዊ ስደት ኣገዳሲ ስለዝኾነ

ነፍሲ ወከፍ ሃገር ሓላፍነት ክትወስድ ተረዳዲኦም እዮም - እቲ ሕጅን ንመጻእን ዝድለ ዘሎ እምበኣር ግብርን ግብራዊ ስራሕን እዩ ብምባል ኣዘንተውቲ ታሪኽ ጉዕዞ ሰሃራን ባሕሪ ሜዲተራንያንን ዝኽርታቶም ይዛዝሙ።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት