"ክንመሃር ኣይኽኣልናን፤ ዓሌት ዝፈለየ ጥቕዓት ይፍፀመና ኣሎ"

ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ዓዲግራት Image copyright ADG UNV
ናይ ምስሊ መግለጺ ተምሃሮ ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ ዘርኣዊነት ኮኒኖም

ኣብ ቀረባ ኣዋርሕ፡ ማሕበረ ቑጠባዉን ፖለቲካዉን ርክባት ዜጋታት እታ ሃገር ከሐርፍፉ ዝኽእሉ ጸገማት እናተፈጠሩ ጸኒሖም'ዮም።

ኣብ ሞንጎ ተምሃሮ ዝተፈላለያ ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ መንነት ትኹረት ገይሮም ብዝለዓሉ ጎንጽታት ብዙሓት ህይወቶም ስኢኖም፡ ንብረት'ዉን ዓንዩ።

ብምኽንያት እዚ፡ ከይዲ ምምሃር ምስትምሃር ዝሞናጎየሉ ብርኪ ተፈጢሩ፡ ብዙሓት ናብ ትዉልዲ ቦትኦም ይምለሱ ዘለዉ እንትኾን፡ ካልኦት ድማ ኣብ ስግኣት ጥሒሎም ይርከቡ።

ሓለፍቲ ስራሕ መንግስቲ ምስ ተምሃሮ ዘተ የካይዱ ዘለዉ እንትኾን፡ ድሕንነት እቶም ተምሃሮ ንምሕላዉ መንግስቲ በርቲዑ ይሰርሕ ከምዘሎ ይገልጽ።

"ሰጊእና"

ብዙሓት ዝጀመርዎ ትምህርቲ ኣቋሪጾም ሂወቶም ንምትራፍ ናብ ዝመጹዎ ከባቢ ንምምላስ ከምዝተገደዱ ንቢቢሲ ተዛሪቦም።

ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ብፍላይ ኣብ ዩኒቨርሲቲታት ወለጋን ኣምቦን ይመሃሩ ዝነበሩ ብርክት ዝበሉ ተጋሩ ተምሃሮ ኣብ ኣዲስ ኣበባ መጽለሊ ስኢኖም ክንገላትዑ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ብዙሓት ናብ ትዉልዲ ቦትኦም ከምዝተመለሱ ይዛረቡ።

ኣብዚ ግዘ፡ እቶም ተምሃሮ ንሚኒስቴር ትምህርቲ'ኳ እንተዘራረቡ ግቡእ ምላሽ ኣይተዉሃብናን'ዮም ዝብሉ።

ካብ ሞንጎ እቶም ተምሃሮ ሓደ፡ "ሕዚ ብዘሎ ኩነታት ተመሊስና ክንኸይድ ኣይንኽእልን"፡ "ኣብ ከባቢና ናብ ዝርከቡ ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ ክምድበና እንተሓተትና ድማ ግቡእ ምላሽ ክወሃበና ኣይከኣለን" ይብል።

እዚ ተምሃራይ ኢንጅነሪንግ ዩኒቨርሲቲ ኣምቦ፡ "ምምሃር ኣይኽኣልናን፤ ዘርኢ ዝፈለየ ጥቕዓት ይፍጸመና ነይሩ። ንህይወትና ስለዝሰግአና ድማ ኩሉ ነገር ገዲፍና ወጺእና" ክብል ይገልጽ።

እቲ ጸገም ሽሕ'ኳ ዉሑዳት ዝመርሕዎ እንተኾነ፡ ዘብጽሖ ጉድኣት ንምንካይን ንምዕጋትን ተወሃሂዱ ዝሰርሕ ኣካል ብዘይምህላዩ ግና ኽፍእ ዝበለ ኹነታት ክፍጠር ምኽኣሉ እቶም ተምሃሮ ይገልጹ።

ተምሃራይ ዩኒቨርሲቲ ወለጋ ዝኾነ መንእሰይ ድማ፡ ግዳይ እዚ ጸገም'ዩ። ምስቶም ጽባሕ ንዝህልወና ዘይኾነ ሎሚ ንዘላ ህይወትና ነቐድም ብምባል ናብ ስድርኡ ተመሊሱ ኣሎ።

"ትምህርቲ እዚ ዘመነ ትምህርቲ ካብ ዝጅመር ተደሚሩ ሓደ ቕነ ይኸዉን ሃዲእና ዝተምሃርና፡ ዝርብሽ ነገር ኣይሰኣንን። ነብሰይ ከትርፍ ስለዘለኒ ወጺአ ኣለኹ" ክብል ንቢቢሲ ይዛረብ።

ጸበባ ወለዲ

ደቆም ናብ ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ ብፍላይ ድማ ጎንጺ ናብ ዝተልዓለለን ትካላት ትምህርቲ ዝለኣኹ ስድራ ኣብ ኸቢድ ጸገም ከምዝህልዉ ምግማት ኣየጸግምን። ደቆም ኣብተን ትካላት ትምህርቲ ምዃኖም ንድሕንነቶም የስግኦም።

ብኻልእ ወገን፡ ደግሞ ዓዲ ዉዒል ክኾኑ፡ ቐጻሊኸ እንታይ'ዮም ክኾኑ ዝብል የጨንቖም።

ጓሎም ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ዩኒቨርሲቲ ዝለኣኹ ኣይተ መኮንን በብግዚኡ ኣብ ፍርሒ ዝጠሓለ ድምጺ ጓሎም፡ ምስማዕ የጨንቖም ምንባሩ ይዛረቡ።

"ኣሚነ ዝለኣኽክዋ ጓለይ፡ ምምሃር ቐርዩ ብሰላም ንምንባር ክትጭነቕ ምስማዕ የሕዝን፡ ኩሉ ተሪፉ፡ ብሰላም ክትምለሰለይ'ኳ ይደሊ እንተነበረ፡ ምዉጻእ ምእታዉ ኣይኽኣልናን ምስበለትኒ ኣብ ጭንቂ ጥሒለ ነይረ" ይብሉ።

ደቆም ዘለዉሉ ሃዋህዉ ብትኽክል ዘረድእን ሓበሬታ ዝህብን ኣካል ብዘይምህላዩ ስግኣቶም ክዉስኽ ከምዘገበሮ ድማ ይዛረቡ።

ዉላዶም ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ የምህሩ ዘለዉ ካልእ ወላዲ ድማ፡ እቲ ዝተፈጠረ ጸገም ንወለዲ ኣጸጋሚ ከምዝኾነ ይዛረቡ። ናቶም ቖልዓ ኣብ ዝመሃረሉ ትካል ትምህርቲ ዘሎ ኹነታት ጸገም ከምዘየለ ይገልጹ።

እንተኾነ ናይ ቐረባ ዝብሉዎም ኣዝማድን ጎረባብትን ደቆም ካብ ዝተፈላለያ ክልላት የምጽኡ'ዮም ዘለዉ ይብሉ። "ዝፈልጦም ወለዲ፡ ካብ ዝተፈላለዩ ክልላት ደቆም የምጽኡ'ዮም ዘለዉ። ናተይ ቆልዓ ኣብ ዘለዎ ኸባቢ ደሓን'ኳ እንተኾነ ናይ ካልኦት ሰባት ጸገም ይስመዓኒ'ዩ" ይብሉ።

"ኣብተን ትካላት ትምህርቲ ዘረኣዩ ነገራት ነጸብራቅ ኣብቲ ማሕበረሰብ ዘሎ ዋዒ ፖለቲካ'ዩ። ስለዝኾነ፡ ኣብተን ዩኒቨርሲቲታት ዘሎ ጸገም ንምፍታሕ ፈለማ ሕቶ ህዝቢ ምላሽ ክረክብ ኣለዎ" ብምባል ሓሳቦም የካገፍሉ።

ነባሪ ከተማ ባህርዳር ዝኾኑን ተምሃሪት ካልኣይ ዓመት ኢኮኖሚክስ ከምዘላቶምን ንቢቢሲ ዝገለጹ ኣይተ ይልቃል ብወገኖም፡ እቲ መፍትሒ ኣብ ኢድ መንግስቲ ከምዝኾነ ብምግላጽ፡ ድሕንነት ገዕሎም ከምዘስግኦም ይዛረቡ።

መምህር ተኽላይ ገብረንሰአ፡ ካብ 6ይ ክፍሊ ጀሚሩ ካብ ገጠር ብምጻእ፡ ዘምሃሮ ሓዉ ካብ ዩኒቨርሲቲ ወለጋ ናይ ቀዳማይ ዓት ትምህርቱ ኣቋሪጹ ተመሊሱ ኣሎ።

ኣብ ክልል ትግራይ ወረዳ ኣስገደ-ፅምብላ ወረዳ ዝምህር ተኽላይ፡ ሓዉ ብህይወት ተሪፉ ናብ ገዝኡ ምምላሱ የሐጉሶ።

"ንፉዕ ተማሪ ስለዝነበረ ትምህርቱ ወዲኡ፡ ኣናኣሽቱ ኣሕዋቱ ክሕግዝ'ዩ ዝብል ተስፋ ነይሩኒ። ይኹን እምበር ሓወይ፡ ስነ ልቦንኡ ተጎዲኡ'ዩ ዘሎ፡ ካብ ዝመጽእ ጀሚሩ ካብ ገዛ ኣይወጽእን። እዚ ንኣናኣሽቱ ኣሕዋቱ ተስፋ ዘቑርጽ ኾይኑ ኣሎ" ይብል።

"ብህይወት እንኳዕ መጸ። ድሕሪ ሕዚ ተመሊሱ ክኸይድ ኣይፈቕደሉን። ንሱ'ዉን እንተኾነ ኣይደልን። ብዙሓት ትምህርቶም ኣቋሪጾም ምኡ መጺኦም'ዮም። መንግስቲ እዚ ጸገም ክፈትሕ ኣለዎ። ኣብ ክልሎም ክመሃሩ ክፈቕደሎም ይግባእ" ይብል።

"መሰል እናግሃስኻ፥ መሰል ኣይሕተትን"

Image copyright Federal ministry of Education

ርኡይ ብሄራዊ ጥቕዓት ይፍጸመና ስለዘሎ ክንመሃር ኣይኽኣልናን ኢሎም ተምሃሮ ናብ ደገ ኣፍ ቤቱ ዝኸዱዎ ሚኒስቴር ትምህርቲ፡ "እቲ ጸገም ሰላማዊ ሃዋህዉ እታ ሃገር ዘይወሓጠሎም ሓይልታት ዝፈጠርዎ'ዩ" ኢሉ ይኣምን።

"ተምሃሮ ሕቶኦም ሰላማዊ ብዝኾነ መገዲ ከቕርቡ ይግባእ" ዝበላ ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር ጉዳያት ኮሚዩኒኬሽን እቲ ሚኒስቴር ወይዘሮ ሃረጓ ማሞ፡ ሕዚ ተፈጢሮም ዘለዉ ጸገማት ንምፍታሕ ኮማንድ ፖስት ከምዝተጣየሸ ሓቢረን።

"ካብዚ ሓሊፉ ግና፡ እቲ ጸገም ናይ ኣተሓሳስባ ክፍተት ዝፈጠሮ ስለዝኾነ ኣብ ቀጻሊ ደጊሞም ከየጋጥሙ ንምክልኻል ክንሰርሕ ኢና" ይብላ።

ዩኒቨርሲቲታት ትካላት ፌደራል እምበር ናይ ክልላት ስለዘይኾና ተምሃሮ ኣብ ክልሎም ናብ ዝርከቡ ዩኒቨርሲቲታት ምምዳብ ግና ኣይከኣልን፡ ዝብል ምላሽ ኣለወን።

ርኢቶኦም ንቢቢሲ ዝሃቡ ተምሃሮ ግና፡ "መንግስቲ ነቶም ዝተፈጠሩ ዕግርግራት ካብ ሱር መሰረቶም ንምእላይ ብዛዕባ ዝሰርሖም ስራሕቲ ርግጸኛታት ኣይኮንናን፡ ስግኣት ኣለና'ዩ" 'ዮም ዝብሉ።

ብኣንጻሩ፡ ኣብተን ዩኒቨርሲቲታት ዘጋጠሙ ዕግርግራት ንምዝሕሓል ዝተመደቡ ሓይልታት ጸጥታ ስግኣት እናኾኑና'ዮም ኢሎም ዝኣምኑ ተምሃሮ ድማ ኣለዉ።

ሓደ ተምሃራይ ዩኒቨርሲቲ ሳይንስን ቴክኖሎጅን ኣዳማ፡ ሕዚ ናብ ትምህርትና ዝተመለስና ፈቲና ኣይኾንናን ይብል። "መሳርሒ ዝተዓጠቑ ሓይልታት ኣብ ቐጽሪ እቲ ዩኒቨርሲቲ ስለዝርከቡ ሃዲእና ክንመሃር ኣይኽኣልናን" እንትብል ይዛረብ።

ካብ ዩኒቨርሲቲ ሃሮማያ ዘዘራረብናዮም ተምሃሮ ብወገኖም፡ "እቲ ቐጽሪ ብሓይልታት ጸጥታ'ዩ ተወሪሩ ዘሎ፡ ናብ ትምህርቲ ዝተመለስና ኣማራጺ ስለዘይብልና'ዩ" እዮም ዝብሉ።

ናብ መኣዲ ትምህርቲ'ኳ እንተተመለስና ስነ ልቦናና ተነኺኡ ስለዘሎ ጽቡቕ ዉጽኢት እነምጽእ ኣይመስለናን። ዕቶም ሓይልታት ጸጥታ ወጺኦም ሕቶና ተመሊሱ ብሰላም ክንመሃር ኢና ንደሊ ይብሉ።

ንህልዉና እታ ሃገር፥ ምክብባርን ሰላማዊ ሓድነትን ወሳኒ ከምዝኾነ ዝገልጽ ተምሃራይ ሓዱሽ፡ ኣብቲ ዕግርግር እናተሳተፉ 'መሰለይ'የ ዝሓትት ዘለኹ' ዝብሉ ተምሃሮ፡ መሰል ዝሕተት መሰል ካልኦት እናግሃስኻ ከምዘይኾነ ክግንዘቡ ከምዘለዎም የቐምጥ።

ትምህርቲ ኣብ መዋጥር እንትኣቱ

ይረኣዩ ብዘለዉ ኣጋጣምታት ኣብ ጭንቀት ዝርከቡ ተምሃሮን ወለድን ጥራሕ እንተይኮኑስ፡ ኣብ ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ ዘምህሩ መምህራን እውን ስግኣት ኣለዎም።

ኣብቲ ዝሓለፈ ቕነ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ዓዲ ግራት ኣብ ዝተኻየደ ኮንፈረንስ ተምሃሮ ኢድ ንኢድ ኣጣሚሮም "ዘርኣዉነት ኣጥቢቕና ንቃለስ" ብዝብል ጭርሖ፡ ጎንጽን ጥቕዓትን ከምዝኾነኑ ሓላፊ ርክባት ህዝቢ እቲ ዩኒቨርሲቲ ኣይተ ዮዉሃንስ ከበደ ንቢቢሲ ገሊጾም።

ምኽትል ፕረዚደንት ዩኒቨርሲቲ ኣኽሱም ዶክተር ኪሮስ ጉዕሽ፡ ማሕበረሰብ እቲ ዩኒቨርሲቲ ምስ ዝተፈላለዩ ኣካላት መንግስቲ ዝዘተየ ኾይኑ ሓደ ሓደ ዓበይቲ ነጥብታት ከምዝተልዓሉ ተዛሪቦም።

ተምሃሮ፡ ብፍላይ እቶም ተምሃሮ መራኸብቲ ሓፋሽ መንግስቲ ወሲኹ ጎንጺ ዘጎሃህሩ ዜናታትን አፀባፅባን ክእረማ ይግባእ ከምዝበሉ ዝገለጹ ዶክተር ጉዕሽ፥ መንግስቲ ኣብ ዝተፈላለዩ ዩኒቨርሲቲታት ጉድኣት ዘብጽሑ ኣካላት ብሕጊ ክሕተቱ ኣብ ምግባር የርእዮ ዘሎ ዝሕታለ ከምዝነቐፉ ድማ ወሲኾም ሓቢሮም።

ብፍላይ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ወለጋ ካብ ዝተቐተሉ ክልተ ተምሃሮ እቲ ሓደ ስነ ስርዓት ቐብሩ ኣብ ኣኽሱም ምፍጻሙ ስዒቡ፡ ካብ ካልኦት ክልላት ዝመጹ ተመሃሮ ስግኣት ክሓድሮም ገይሩ ነይሩ'ዩ ኢሎም።

ይኹን'ምበር ብመራሕቲ ሃይማኖት ከተማ ኣኽሱም፡ ተምሃሮ ኣብ ድሕንነቶም ዝበጽሖም ነገር ከምዘይህሉን ክረጋግዑ ከምዘለዎምን ስለዘረጋገፁሎም ክሃድኡ ክኢሎም'ዮም ብምባል ዶክተር ኪሮስ ገሊጾም።

ስሞምን ዘምህርሉ ትካልን ከይግለፅ ዝሓተቱ መምህር ከምዝገልፅዎ፡ ሕዚ ዝረኣዩ ዘለዉ ጎንፅታትን መጥቃዕትታትን ሃንደበት ዝተፈጠሩ ነገራት ኣይኮኑን ይብሉ።

"ትምህርቲ ምስ ፖለቲካዊ ስርዓት ተላጊቡ፡ ካብ ታሕተዋይ ብርኪ ትምህርቲ ጀሚሩ፡ ንዓመታት ብዝተዘርአ ናይ ፅልኢ ፖለቲካ ውፅኢት እዩ"

"እዚ ድማ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣምታት፡ ኣብ ውሽጢ ክፍሊ ከጋጥም ከምዝተዓዘቡ ዝገልፁ መምህር፡ "ሕዚ ገንፊሉ ወፅዩ ዘሎ፡ ኣብታ ሃገር ዘሎ ፖለቲካዊ ውጥረት ስዒቡ እዩ"ይብሉ።

ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ መምህር ሳይንስን ቴእኖሎጅን ዝኾኑ ኣይተ እስራኤል ተሰማ ድማ፡ እዞም ኣጋጣምታት ኣብ ከይዲ ምምሃር ምስትምሃር ከቢድ ፅልዋ ከምዘሕድሩ ይዛረቡ።

ኣብ ተምሃሮ ዝፍጠር ስግኣት፡ ድሌት ትምህርቶምን ድልውኢቶምን ይንክዮ እዩ። ትምህርቲ ዝተቛረፀሎም ግዜታት ንምክሕሓስ ዝግበር ፃዕሪ እውን፡ ኣብ ውፅኢታውነት ተምሃሮን መምህራንን ፅዕንቶ ከምዘለዎ ይገልፁ።

"ከምዚ ዓይነት ምዝባዕ ትልሚ፡ ኣብ መርሃ ግብሪ ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ፡ ምትእጉጓል ካብ ምፍጣሩ ብዝዘለለ፡ ኣብ ፅሬት ትምህርቲ ፀገም የስዕብ" ይብሉ ኣይተ እስራኤል።

ነገራት ሃዲኦም ተምሃሮ ናብ ዝመሃርሉ ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ እናተመለሱ ምዃኖም ዝግለፅ እኳ እንተነበረ፡ ዝተፈላለዩ መረኻብቲ ሓፋሽ ውሽጢ ዓዲ ግና፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲታት መቱን ድሬዳዋን ትምህርቲ ከምዝቛረፀ ፀብፂበን።

"ሰለማዊ ከይዲ ምምሃር ምስትምሃር"

ሕዚ፡ ሰላማዊ ከይዲ ምምሃር ምስትምሃር'ዩ ዘሎ ዝብል ሚኒስቴር ትምህርቲ፡ ተደናጊጾም ነናብ ከባቢኦም ዝተመለሱ ተምሃሮ፡ ናብ መኣዲ ትምህርቶም ክምለሱ ኣለዎም ይብል።

"ብዙሕ ነገር ተስተኻኺሉ'ዩ፤ ዘይተመለሱ ተምሃሮ እንተሃልዮም ክምለሱ ከምዘለዎም ኣፍሊጥና ኢና" ክብላ ዳይሬክቶሬት ኮምዩኒኬሽን እቲ ሚኒስቴር ወይዘሮ ሃረጓ ይዛረባ።

ብኣዉርኡ ፡ህይወት ሰብ ብከንቱ ክጠፍእን ንብረት ድማ ክዓኑ፤ ከምዘይብሉ ግና ኣገንዚበን።