ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ኤ ኤን ሲ ዙማ ስልጣኑ ክለቅቕ ይጠልብ

ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ጃኮብ ዙማ Image copyright AFP
ናይ ምስሊ መግለጺ ፕረዚደንት ዙማ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝፀንሐሉ ግዘ ዝተፈላሌኡ ክስታት ግዕዝይና (ብልሽውና) ቀሪብሉ እዩ

ፕረሲደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ጃኮብ ዙማ ብፍቓዱ ካብ ስልጣኑ ምእላይ ድሕሪ ምእባዩ፡ እቲ ኣብ መሪሕነት ዘሎ ሰልፊ ኤ ኤን ሲ ስልጣኑ ክለቅቕ ብወግዒ ክሓቶ ምዃኑ ጸብጻባት ዜና ሓቢሮም።

እቲ ንዙማ ንምእላይ ተወሲዱ ዝተባህለ ውሳነ ነቲ ሰኑይ ጀሚሩ ክሳብ ሰሉስ ንግሆ ዝቐጸለ ነዊሕ ጊዜ ዝወሰደ ኣኼባ ላዕለዎት ሓለፍቲ ናይቲ ሰልፊ ስዒቡ'ዩ መጺኡ።

እቲ ወዲ 75 ዓመት ዙማ ሓሳቡ እንተዘይቀይሩ፡ ፓርላማ እታ ሃገር ኣብቲ ጉዳይ ድምጺ ክህብ ክግደድ'ዩ፡ በዚ ድማ ንዙማ ክኣልዮ ትጽቢት ኣሎ።

ዙማ ካብ 2009 ጀሚሩ ስልጣን ፕረሲደንትነት ሒዙ ጸኒሑ'ሎ፡ እንተኾነ ግን ብጠቐነታት ብልሽውና ተሓሚሱ'ዩ ጸኒሑ።

ኤ ኤን ሲ ውጥኑ ገና ብወግዒ ኣየፍለጠን ዘሎ፡ ምንጭታት ሰልፊ ግን እቶም ውጥናት እንታይ ምዃኖም ንማዕከናት ዜና ውሽጢ ሃገርን ሮይተርስን ሓቢሮም ኣለዉ። ሲሪል ራማፖሳ ንዕኡ ተኪኡ ከም መራሒ ኤ ኤን ሲ ኮይኑ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ ድሕሪ ምምራጹ፡ ዙማ ስልጣኑ ክለቅቕ ኣብ ልዕሊኡ እናዛየደ ክመጽእ ንዝጸንሐ ጸቕጢ ክምክት ጸኒሑ'ሎ። ነቲ ሰሉስ ክግበር'ዩ ዝበሃል ዘሎ ስልጣኑ ክለቅቕ ዝሓትት ወግዓዊ ጠለብ፡ ዙማ እንታይ ዓይነት መልሲ ከም ዝህበሉ ገና ኣይተፈልጠን ዘሎ።

ኣቐድም ኣቢሉ፡ ራማፖሳ ነቲ ኣኼባ ፈጻሚ ሽማግለ ኤ ኤን ሲ ኣቋሪጹ ናብ መንበሪ ገዛ ዙማ ኣምሪሑ ነይሩ፡ ሽዑ ድማ ንዙማ ብፍቓዱ ስልጣኑ እንተዘይለቒቑ፡ ክለቅቕ ክግደድ ምዃኑ ሓቢሩዎ ይበሃል። ምስ ዙማ ድሕሪ ምዝርራቡ፡ ራማፖሳ ናብቲ ኣኼባ ተመሊሱ።

ዙማ እንታይ'ዩ በዲሉ?

ፕረሲደንትነት ዙማ ጠቐነታት ብልሽውና ዘንጸላለዎ ኮይኑ'ዩ ጸኒሑ። ንሱ ግን ነዚ ጠቐነታት'ዚ ክሒዱዎን ኣትሪሩ ተቓዊምዎን'ዩ። ዙማ ውልቃዊ ገዝኡ ንምትሕድዳስ ዘውጽኦ ገንዘብ መግስቲ ክመልስ ድሕሪ ምእባዩ፡ ዝለዓለ ቤት ፍርዲ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ዙማ ንሕገ-መንግስቲ እታ ሃገር ከምዝጠሓሰ ኣብ 2016 ኣረጋጊጹ።

ዓሚ ድማ ላዕለዋይ ናይ ይግባይ ቤት ፍርዲ (ሱፕሪም ኮርት ኦፍ ኣፒል) ናይታ ሃገር፡ ዙማ ምስ'ቲ ናይ 1999 መሸጣ ኣጽዋር ዝተተሓሓዘ ብ18 ጉዳያት ብልሽውና፣ ምትላል፣ ምጥፍፋእን ምስግጋር ዘይሕጋዊ ገንዘብን ክኽሰስ ወሲኑ ነይሩ።

ኣብዚ ቀረባ እዋን ድማ፡ ዙማ ምስቶም ኣብቲ መንግስቲ ጽልዋ ኣለዎም ዝበሃሉ ተወላዶ ሃገር ህንዲ ዝኾኑ ሃብታማት ስድራቤት ጉብታ ዘለዎ ርክብ፡ ንህቡብነቱ ባይታ ከምዝዘብጥ ገይሩዎ'ዩ። ዙማን ስድራቤት ጉብታን ግን ነቲ ጠቐነታት ክሒደሞ።

ብሕጂ'ኸ እንታይ ክመጽእ ይኽእል?

ዙማ ነቲ ስልጣኑ ንኽለቅቕ ዝሓትት ወግዓዊ ጠለብ ክቃወም ኣዝዩ ኣሸጋሪ'ዩ ይብሉ ልኡኻት ማዕከናት ዜና። እንተኾነ ግን ስልጣኑ ክለቅቕ ብሕጊ ኣይግደድን'ዩ። እዚ ማለት ድማ ዋላ'ኳ እምነት ናይቲ ሰልፊ እንተሰኣነ፡ ከም ፕረሲደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ኮይኑ ክቕጽል ግን ይኽእል እዩ። እንተኾነ ግን ናይ ፓርላማ ናይ እምነት ድምጺ ክስእን ይኽእል'ዩ። እዚ ምድማጽ'ዚ ድማ ድሮ ንዕለት 22 ለካቲት ክካየድ ተወሲኑ'ሎ።

ዙማ ቅድሚ ሕጂ ተመሳሰልቲ ምድማጽ'ኳ ብዓወት ሰጊሩ እንተኾነ፡ ኣብዚ ናይ ሕጂ ምድማጽ ግን ክዕወት ትጽቢት ኣይግበረሉን'ዩ። ናይ እምነት ምድማጽ ድማ ንዕኡ ይኹን ነቲ ሰልፊ ዘሕንኽ ወይ ዘዋርድ መስርሕ ክኸውን'ዩ።

ማዕከናት ዜና ደቡብ ኣፍሪቃ ነዚ ዘይተርፍ ዝመስል ምልቃቕ ስልጣን ዙማ "Zexit" (ምስቲ ብረግዚት ተባሂሉ ዝጽዋዕ ምውጻእ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ዝመሳሰል ማለት'ዩ) ኢሎም ሰሚዮሞ ኣለዉ።

ፕረሲደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ነበር ታቦ ምቤኪ ኣብ 2008 ስልጣኑ ለቒቑ። ንሱ'ውን እንተኾነ ምስ ተጠባባቒኡ (ናይ ሕጂ ፕረሲደንት ጃኮብ ዙማ) ናይ ስልጣን ምስሕሓብ ነይሩዎ'ዩ።ኤ ኤን ሲ ዙማ ስልጣኑ ክለቅቕ ይጠልብ

ተመሳሳሊ ዛዕባታት