የዒንቲ ብዙሓት ኣብዞም ሰባት ይጥምታ ኣለዋ

ብዙሓት ዜጋታት ቐጻሊ ቐዳማይ ሚኒስትር ኢትዮጵያ መን ክኸዉን ይኽእል ኣብ ዝብል ርኢቶም እናሃቡ'ዮም

ኣብቶም ናይ መጀመርታ መዓልታት እቲ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣብ ክልል ኦሮምያ፡ ኣብ ገዛ ኮፍ ናይ ምባል ኣድማ ተኻይዱ። ኣብ ዝቐጸሉ መዓልታት ድማ ብገበን ግብረ ራዕዲ ከይተረፈ ተፈሪዶም ዝነበሩ እሱራት ተፈቲሖም። ኣብ መወዳእታ ናይቲ ሰሙን ድማ ቀዳማይ ሚኒስትር እታ ሃገር ካብ መዝነተይ ኣልዕሉኒ ዝብል ሕቶ ኣቕሪቦም። ብመሰረት ዘቕረቡዎ ሕቶ ድማ ውድቦም ዴኢህዴንን ኢህወደግን እወንታዊ ምላሽ ሂቦሞም።

ዓርቢ ምሸት 16 ለካቲት ድማ፡ ኣዘራራቢ ዝኾነ ኣዋጅ ህፁፅ ግዘ ተኣዊጁ። እዞም ኩሎም ቅልጡፋት ፖለቲካዊ ምዕባለታት ከተኣናግድ ዝቐነየ ሰሙን ኣብ ታሪኽ ፖለቲካ ኢትዮጵያ ዓብይ ቦታ ሒዙ ሓሊፉ'ሎ።

ካብ ዕለተ ዓርቢ ጀሚሩ ድማ፡ እዞም ቀዳማይ ሚኒስተር መን ክትክኦም ይኽእል ዝብል ሕቶ ብዙሓት እንካን ሃባን ዝበሃሃልሉ ዘሎ ጉዳይ ኮይኑ ኣሎ።

ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታትን ስሩዓት መራኸብቲ ሓፋሽን፡ ነቶም ቀዳማይ ሚንስትር ክትክእዎም ይኽእሉ እዮም ዝብሃሉ ሰባት ሽሞም ክለዓል ቀንዩ። እንተኾነ ግና፡ ንቀዳማይ ሚኒስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ ክትክእ ዝኽእል ሰብ፡ ከማልኦም ብዛዕባ ዝግባእ ቅድመ ኩነት ኣብ ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከምዝስዕብ ተቐሚጡ ኣሎ።

ሕገ-መንግስቲ ፌደራላዊት ዲሞክራሲያዊት ኢትዮጵያ ዓንቀፅ 73 ንኡስ ዓንቀፅ 1 ብዛዕባ ሹመት ቀዳማይ ሚኒስትር ብግልፂ ከምዘቐመጦ፡ "ቀዳማይ ሚኒስትር ካብ ኣባላት ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ'ዩ ዝምረፅ። ክምረፅ ዝተሓሰበ ውልቀ ሰብ ኣባል ቤት-ምኽሪ እንተዘይኮይኑ ግና፡ ቦርድ መረፃ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ፡ መማልኢ መረፃ ንኽካየድ ምስሓተተ እቲ ሕፁይ ውልቀ ሰብ፡ ብመማልኢ መረፃ ኣባል ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኮይኑ ክምረፅ ይግባእ።

ብመሰረት ተመሓይሹ ዝወጸ ኣዋጅ ቑጽሪ መረጻ ኢትዮጵያ 532/1999 ዓ.ም መማልኢ መረጻ ዝካየድ፡ በብብርኩ ኣብ ዘለዉ ኣብያተ ምኽሪ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ዝጎደሉዎም ኣባላቶም ክማልኡ፡ ቦርድ መረፃ ሕቶ እንተቕርቡ ወይ ብመሰረት እቲ ሕጊ፡ ዝቐረበ ሕቶ ይዉረደልና ተቐባልነት እንትረክብ'ዩ። እቲ ቦርድ መረጻ ድማ ሕቶ ካብ ዝቐረበሉ ግዜ ኣትሒዙ ኣብ ዉሽጢ ሰለስተ ኣዋርሕ ናይ መማልኢ መረጻ የካይድ።

እቶም ቀዳማይ ሚኒስትር ንምትካእ ዝሕጸ ዉልቀ ሰብ፡ ኣባል ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ እንተድኣ ኾይኑ በቲ ዝተለመደ ኣሰራርሓ እቲ ገዛኢ ዉድብ ሓፈሻዊ ጉባኤ ተኻይዱ እቲ ዉድብ ኣቦ መንበሩ ድሕሪ ምምራጽ፡ እቲ ኣቦ መንበር ናብ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ብምቕራብ፡ ቀዳማይ ሚኒስትር ገይሩ ይሸይም።

ቢቢሲ ዘዘራረቦም ናይ ሕጊ በዓል ሞያ ኣይተ ኤፍሬም ታምራት፡ ስሩዕ ሓፈሻዊ ጉባኤ ኢህወደግ ዝመጽእ ወርሒ ሓምለ'ዩ ዝካየድ ይብሉ። " ክሳብ ወርሒ ሓምለ ኣርባዕተ ወርሒ ሙሉእ ኣሎ። እቲ ዉድብ ሕቶ እቶም ቐዳማይ ሚኒስትር ተቐቢሉ ኣሎ። ኣብ ከምዚ ዝበለ ኩነታት ኮይኖም ንኣርባዕተ ኣዋርሕ እቲ ዉድብ ክመርሑዎ'ዮም ዝብል እምነት የብለይን። ስለዝኾነ ህጹጽ ሓፈሻዊ ጉባኤ ተጸዊዑ ኣቦ መንበር ክምረጽ ይኽእል'ዩ" ብምባል ግምቶም የቐምጡ።

ኢህወደግ ካብ ዝነበሮ ተሞክሮ፡ ኣቦ መንበር እቲ ዉድብ ቀዳማይ ሚኒስትር ኮይኑ ናይ ምሻም ዕድል ኣለዎ።

ኣብዚ ሕዚ እዋን ብማሕበራዊ ድረ-ገጻትን መራኸብቲ ሓፋሽን ግምት ተዋሂቡዎም ናይ ዘለዉ ዉልቀ ሰባት ድሕረ ባይታ ከምዚ ዝስዕብ ቐሪቡ ኣሎ። ሽሞም፡ ብናይ ኢንግሊዘኛ ፊደላት ብዘለዎ ቅደም ስዓብ መሰረት ዝገበረ ከም ዝኾነን፡ ዝተጠቐምናሉ ዓመተ-ምሕረት ናይ ኢትዮጵያ ወይ ግእዝ ኣቆጻጽራ ምዃኑ ክፍለጥ ይግባእ።

ዶክተር ኣብይ አመድ

ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ከተማ ኣጋሮ ተወሊዶም። ዕድሚኦም ኣብ 40ታት ዓመት ይርከብ። ናይ መጀመርታ ዲግሪ ብኮምፒዩተር ኢንጅኒሪንግ ዝተመረቑ እንትትኾኑ፡ ካብ ዩኒቨርሲቲ ደቡብ ኣፍሪቃ ማሽን ዳይናሚክስ ሳይፐር ድማ ብክሪፕቶሎጂ ካልኣይ ዲግሪ ረኺቦም። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ግሪንዊች ድማ፡ ኣመራርሓ ስራሕ ሳይንስ ኣፅኒዖም እዮም።

ካብዚ ብተወሳኺ፡ ካብ ዩኒቨርሲቲ ኣሽላንድ ብምምሕዳር ንግዲ ካልኣይ ዲግሪ፡ ካብ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ድማ፡ ብሰላምን ድሕንነትን ሳልሳይ ዲግሪ ረኺቦም።

ኣብ መፈለምታ 1980ታት ናብ ውድብ ኦህዴዉ ዝተፀምበሩ ዶክተር ኣብይ፡ ካብ ፖለቲካዊ ተሳትፈኦም ብተወሳኺ፡ ኣብ ወተሃደራዊ ጉዳያት ብዝነበሮም ተሳትፎ ማዕርግ ሌተናል ኮሎኔል ኣለዎም። ኣብ ሕቡራት መንግስታት ልኡኽ ሰላም ንምኽባር እውን ናብ ሩዋንዳ ወፊሮም እዮም።

ካብ 2000 ክሳብ 2003 ዓ.ም ኤጀንሲ ድሕንነት መረብ ብምምስራት እውን ዳሬክተር ኮይኖም ኣገልጊሎም። ድሕሪ እዚ እውን ሚኒስትር ሳይንስን ቴክኖሎጅን ብምዃን ሰሪሖም።

ካብ 20002 ዓ.ም ጀሚሮም፡ ኣባል ማእኸላይ ኮሚቴ ኦህዴድ ዝነበሩ እንትኾኑ፡ ካብ 2007 ዓ.ም ድማ፡ ኣባል ኮሚቴ ስራሕ ፈፃሚ ኮይኖም የገልግሉ ኣለዉ። ካብዚ ብተወሳኺ፡ ንዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት ኣባል ፈፃሚት ስራሕ ኢህወደግ ኮይኖም ይሰርሑ ኣለዉ።

ዶክተር ኣብይ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ማእከላይ ኮሚቴ ኦህዴዉ እዮም።

ዶክተር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል

ኣብ ክልል ትግራይ ከተማ ሽረ እንዳስላሴ ዝተወለዱ ዶክተር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል፡ ተምሃራይ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝነበርሉ እዋን ትምህርቶም ኣሞናጉዮም ናብ ዕጥቃዊ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ተጸምቢሮም።

ኣብዚ ግዜ ናብ ጥልያን ኸይዶም፡ ስልጠና መራኸብን ቴክኖሎጅን ብምዉሳድ ኣብ 1972 ዓ.ም ናይቲ ዝተጸምበርዎ ዉድብ ሬድዮ ድምጺ ወያነ ትግራይ መስሪቶም። ኢህወደግ ናብ ስልጣን እንትመጽእ ክፍሊ ደሕንነት ይመርሑ ናይ ዝነበሩ ኣይተ ክንፈ ገብረመድህን ምኽትል ኾይኖም ኣገልጊሎም።

ጎና ጎኒ ብምኽንያት ገድሊ ኣቋሪፆሞ ዝነበረ ትምህርቲ ቀጺሎም፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ብቐዳማይን ኻልኣይን ዲግሪ ኤሌክትሪካል ኢንጅነሪንግ ዛዚሞም። በዚ ኣየእኸሉን፡ ናብ ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ለንደን ተጉዒዞኦም ሳልሳይ ዲግሪ ወዲኦም።

ካብ 1998 ዓ.ም ጀሚሩ ዳይሬክተር ኤጀንሲ ልምዓት ኮምዩኒኬሽንን ኢንፎርሜሽንን ኮይኖም ዘገልገሉ እንትኾኑ፡ ብመዓርግ ምኽትል ቀዳማይ ሚኒስትር ኣተሓባባሪ ክላስተር ቁጠባን ፋይናንስን ኮይኖም'ዉን ሰሪሖም።

ኣብዚ ሕዚ እዋን ዶክተር ደብረጽዮን፡ ኣቦ መንበር ህወሓትን ተተካኢ ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይን ኮይኖም ዝተሸሙ እንትኾን፡ ሚኒስትር ኢንፎርሜሽንን መራኸብን ኾይኖም የገልግሉ ኣለዉ።

ብዘይካ'ዚ ዶክተር ደብረጽዮን ኣባል ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ፌደራል'ዮም።

ኣይተ ደመቀ መኮንን

ኣብ 1980 ካብ ዩኒቨርሲቲ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ብባዮሎጂ ቀዳማይ ዲግሪ እንትዛዝሙ፡ ብኣተኣላልያ ጎንጺ ብኻልኣይ ዲግሪ ተማሂሮም።

ኣብ መፈጸምታ 1980ታት ኢህወደግ ዝተጸምበሩ ኣይተ ደመቀ፡ ድሕሪ ሒደት ዓመታት ተመራጺ ቤት ምኽሪ ክልል ኣምሓራ ኾይኖም ነይሮም።

ኣብ 1997 ምኽትል ርእሰ ምምሕዳር ክልል ኣምሓራ ኾይኖም እንትምረጹ፡ ኣብቲ ዝቕጽል ዓመት ድማ፡ ኣባል ፈፃሚት ስራሕ ዲሞክራሲያዊ ግንባር ህዝቢ ኣምሓራ (ብኣዴን) ኮይኖም ተመሪጾም።

ካብ መምህርነት ናብ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ዝተጸምበሩ ኣይተ ደመቀ፡ ክሳብ 2002 ኣቦ መንበር ብኣዴን ኮይኖም ነቲ ዉድብ እንትመርሑ፡ ሕዳር 2005 ምኽትል ኣቦ መንበር ኢህወደግ ብምዃን ብምኽትል ቀዳማይ ሚኒስትር ኮይኖም የገልግሉ ኣለዉ።

ናብዚ መሪሕነት ቅድሚ ምስግጋሮም ሚኒስትር ትምህርቲ ኮይኖም ዝሰርሑ ደመቀ፡ ኣባል ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ፌደራል'ዮም።

ኣይተ ለማ መገርሳ

ኣቦ መንበር ዲሞክራሲያዊ ግንባር ህዝቢ ኦሮሞን (ኦህዴዉ)ን ርእሰ ምምሕዳር ኦሮሚያን ዝኾኑ ኣይተ ለማ መገርሳ፡ ምብራቕ ወለጋ ተወሊዶም ዝዓበይሉ ከባቢ ከምዝኾነ ይንገር። ካብ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ፡ ብፖለቲካል ሳይንስን ዓለምለኻዊ ርክባትን ቀዳማይ ዲግሪ ዝዛዘሙ ኮይኖም ብተመሳሳሊ ዓዉዲ ካልኣይ ዲግሪ ኣለዎም።

ቅድሚ ክልተ ዓመት፡ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ህዝባዊ ተቓዉሞን ናዕብን ኣብ ዝበርተዐሉ እዋን ንኣይተ ሙክታር ከድር ተኪኦም፡ ኣቦ መንበርን ርእሰ ምምሕዳርን እቲ ክልል ኮይኖም ተመሪጾም።

ኣይተ ለማ፡ ኣብ መፈለምታ 1980ታት ናብቲ ዉድብ እንትጽምበሩ፡ ኣፈ ጉባኤ ቤት ምኽሪ ጨፌ እቲ ክልል ነይሮም።

ኣይተ ለማ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣባል ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ፌደራል ኣይኾኑን።

ክተር ወርቅነህ ገበየው

ዶክተር ወርቅነህ ገበየው ምኽትል ኣቦ መንበር ኦህዴዉን ሚኒስትር ጉዳይ ወጻኢ ኢትዮጵያን'ዮም።

ብፖለቲካል ሳይንስን ዓለምለኻዊ ርክባትን ቐዳማይን ካልኣይን ዲግሪ እንትህልዎም፡ ቅድሚ ክልተ ዓመታት ኣብ ዩኒቨርሲቲ ደቡብ ኣፍሪቃ ሳልሳይ ዲግሪ ቐጺሎም።

ኣብ 1960ታት መፈለምታ ዝተወለዱ ዶክተር ወርቅነህ ገበየሁ፡ ንዉሕ ንዝበሉ ዓመታት ኮሚሽነር ኮሚሽን ፖሊስ ፌደራል ኮይኖም ኣገልጊሎም። ካብ 2004 ዓ.ም ጀሚሩ ድማ፡ ሚኒስትር መጓዓዝያ ኮይኖም ንኣርባዕተ ዓመታት ሰሪሖም።

ዶክተር ወርቅነህ ገበየሁ፡ካብ 2004 ጀሚሩ ኣባል ኮሚቴ ፈጻሚት ስራሕ ኦህዴዉን ኢህወደግን'ዮም። እንተኾነ ግና ኣባል ቤት ምኽሪ ምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባ እምበር ኣባል ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ፌደራል ኣይኾኑን።

ተወሳኺ ምንጪታት፡ ቢቢሲ ሞኒተሪንግ፣ Historical Archives

ተመሳሳሊ ዛዕባታት

ተወሳኺ ዛንታ