ዳውንስ ሲንድሮም ዘለዎም ሰባት ክምዕብሉን ንቡር ሂወት ክነበሩን ይኽእሉ

Image copyright Mizan
ናይ ምስሊ መግለጺ ዳዊንስ ሲንድሮም መፈጠራዊ (ጀነቲካዊ) ኮይኑ ብሰንኪ ዝያደ ክሮሞዞም ዝፍጠር ክስተት'ዩ

ኣብ ካልኣይ ክፍሊ ምስ በጽሐት'ያ ምንባብ ጀሚራ። እዋናዊ ሓበሬታ ንምርካብ ከም እትግደስ፡ ኣብ መገዲ ጋዜጣ እንተረኺባ ከየልዓለቶ ኣይትሓልፍን'ያ ነይራ።

ነዊሕ ከይጸንሐት'ውን ክትሕንብስ ጀሚራ።

ራባዓይ ክፍሊ ምስ በጽሐት ድማ ጂምናስቲክስ (ምግልባጥ) ጀሚራ፡ ኩሎም ቆልዑት ዝገብርዎ ነገር ከኣ ኣይኮነን።

ምልኣት ዳኒኤል ሎሚ ጓል 12 ዓመት ኮይና፡ ተማሃሪት 7ይ ክፍሊ'ያ።

ኣብ ኖርማል ቤት ትምህርቲ ድማ'ያ ትምሃር።

ምስ ደቂ ቤት ትምህርታ ኣብ በረኻታት ንመዓልታት ጸኒሓ ኩሉ ርእሶም ክኽእሉ ዝገብሮም ንጥፈታት ብዝግባእ ጌራ ትምለስ።

Image copyright Mizan
ናይ ምስሊ መግለጺ ዝግባእ ደገፍ እንተ ተጌሩሎም ከም ሰቦም ክዓብዩን ክነብሩን ይኽእሉ'ዮም

ኣብ ገዛ'ውን ንጥፍቲ ኣባል ስደራቤት'ያ። ዓራታ ብዝግባእ ተንጽፍ፡ ተጽሪ፡ ኣብ ክሽነ ኣትያ ፒሳን ኬክን ምስራሕ'ውን ትፈቱ።

ናይ ቁልዕነት ዋዕን፡ ጸወታን'ውን መካይድታ'ዮም።

"ምልኣት ጓለይ ምልእቲ ከም ሽማ'ያ፡ ከም ኩሎም ቆልዑት ትሕጎስ ትሓርቕ፡ ትምሃር፡ ድሕሪ ትምህርቲ ድማ ንጥፈታታ ትገብር" ትብል ኣዲኣ ሚዛን ምሕረተኣብ ንቢቢሲ ክትዛረብ እንከላ።

ብብዙሕ መገዲ ምልኣት፡ ንጥፍቲ ኣባል ሕብረተሰብ'ያ ክብሃል ይካኣል።

ንምልኣት፡ ካብ መማህርታ ዝፈልያ ነገር ግን ኣለዋ፡ ዶንውን'ስ ሲንድሮም።

ዳውንስ ሲንድሮም እንታይ'ዩ

ዳውንስ ሲንድሮም ወይ ትሪሶሚ 21 መፈጠራዊ ኮይኑ ናይ ምምሃርን ኣካላውን ዝሕታለ ዘስዕብ ክስተት'ዩ።

ጠንቂ ናይቲ ኩነታት ኣብ ናይ ህጻናት ዋህዮታት ተወሳኺ ክሮሞዞም ምህላው'ዩ ከም ዝኾነ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝርከብ ዳውንስ ሲንድሮም ኣሶሴሽን ተባሂሉ ዝጽዋዕ ማሕበር ይገልጽ።

"መብዛሕትኡ እዋን፡ ብውርሻ ዝመሓላለፍ ዘይኮነስ፡ ኣብ ሓደ እዋን ኣብ ዘርኢ ወዲ-ተባዕታይን እንቋቑሖ ገል-ኣንስተይትን ዝፍጠር ናይ መፈጠር (ጀነቲካዊ) ለውጢ ውጽኢት'ዩ" ይብል መርበብ ሓበሬታ ናይቲ ማሕበር።

ዋላኳ ካብ ቀደም ዝጸንሐ ክስተት እንተኸነ፡ ዳውንስ ሲንድሮም ብስነ-ፍልጠታዊ መገዲ ዝተጸንዓሉ እዋን ኣብ 1866 ኮይኑ ብሓደ ጆን ዳውን ዝተባህለ ዶክተር'ዩ፡ ክሳብ ሎሚ ድማ ብስሙ ይጽዋዕ ኣሎ።

Image copyright Mizan
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣካላዊ ንጥፈታት ንዝደኸመ ኣካላቶም ኣብ ምሕያል ዓቢ ተራ ኣለዎ

እቲ ክስተት ዓሌት፡ ሃይማኖት፡ ማሕበራዊ ወይ ቁጠባዊ ደረጃታት ዘይፈላሊ'ዩ።

ካብ 1000 ዝውለዱ ቆልዑት ሓደ/ንቲ ምስ ዳውንስ ሲንድሮም ይውለዱ።

እቲ ኩነታት ዘለዎም ቆልዑት፡ መፈጠራዊ ዝኾነ ናይ ናይ ደጋውን ወሽጣውን ክፍሊ ኣካላት ምድኻም ይርኣየሎም።

እቶም ቆልዑት፡ ካብ ካልኦት ንላዕሊ ብሕማም ልቢ፡ ታይሮይድ፡ ኒሞንያን ክጥቅዑ ከም ዝኽእሉ፡ ኣግለግሎት ጥዕና ዓዲ እንግሊዝ ይጠቅስ።

ብሰንኪ ኩነታቶም ድማ ናይ ምምሃር ዓቕሞም ካብ ካልኦት ዝሕትል ክብል ይኽእል፡ እዚ ማለት ግና ክምሃሩ ኣይክሉን'ዮም ማለት ኣይኮነን። ንኣብነት፡ ምልኣት ስሩዕ ትምህርታ ኣብ ኖርማል ቤት ትምህርቲ'ያ ትከታተል።

ገሊኦም'ውን ናይ ምዝራብ፡ ምርኣይን ምስማዕን ጸገማት ከጋጥሞም ይኽእል'ዩ።

ኣብ ቅርጺ ኣካላቶም'ውን ፍልዩነት ኣለዎም፡ ኣብ ክንዲ ንቑመት ንጎኒ ስፍሕ ዝበሉ፡ የዒንቶም ንላዕሊ ገጹ ውጥጥ ዝበለ፡ ከምኡ'ውን ሓጸርቲ ኣጻብዕቲ ኣለዎም። ኩላቶም ሓደ ዓይነት ማልት ግን ኣይኮነን።

ማእከላይ ገምጋም ዕምሪ (ዘመን ሂወት) ዳውንስ ሲንድሮም ዘለዎም ሰባት ካብ 50 ክሳብ 60 ኮይኑ፡ ልዕሊ ሰብዓ ዝነብሩ'ውን ኣለዉ።

መጀመርታ ከቢዱኒ

ሚዛን፡ ናይ ሰለስተ ወርሒ ነፍሰ-ጾር እንከላ'ዮም ሓካይም ምልኣት ዳውንስ ሲንድሮም ከም ዘለዋ ነጊሮማ።

"ኣዝ'ዩ ከቢዱኒ፡ ክቕበሎ ኣይካኣልኩን፡ ንወላዲ ኣዝዩ ከቢድ'ዩ" ትብል መጀመርታ ክሳብ ክንደይ ከም ዝሰንበደት ክትዛረብ እንከላ።

እቶም ሓካይም ነቲ ጥንሲ ክትሰዶ'ኳ እንተመኸርዋ፡ ንሳን ብዓል ቤታን ግን ክትውለድን ዝሃቦም ክቕበሉን ወሲኖም።

ምልኣት ድማ መዓልታ ምስ ኣኸለ ተወሊዳ።

'ክትሕገዝ ትኽእል'ያ'

ዋላ'ኳ እቲ ዘጋጠማ ብድሆ ካብቲ ዝተጸበየቶ ንላዕሊ እንተኾነ፡ ጓላ ጽቡቕ ምዕባለ ከተሪኢ ከም እትኽእል ምፍላጣ ግና ተስፋ ሂብዋ'ዩ።

"ካብ ሆስፒታል ንገዛ ክትመጽእ እንከላ ብትቦ'ያ ትምገብ ነይራ፡ ምኽንያቱ ኣፎም ጸቢብ ስለዝኾነ ጡብ ኣደ የሸግሮም'ዩ። ሓደ መዓልቲ ግን፡ ልስሉስ ጥጦ ገዚአ ምስ ፈተንኩዋ፡ ስለዝንኣሰትላን ዝለስለሰትላን ኣዝያ ሲሒባታ።

"ካብዚ ድማ ኣዝየ ተስፋ ጌረ፡ ንኣምላኸይ ኣመስጊነ፡ እንተድኣ ሓጊዘያ ክትሕገዝ ትኽእል'ያ ዝብል ድፍኢት ውሽጠይ ኣትዩ' ትብል ሚዛን፡ ነቲ ኩነታት ከም ነጥበ-መቐይሮ ክትገልጾ እንከላ።

ብዓል ቤታን እቶም ክልተ ካልኦት ደቆምን ድማ ኣብ ምዕባለ ምልኣት ቀንዲ ተዋሳእቲ ምዃኖም'ያ ትዛረብ ሚዛን።

በዚ'ውን ደው ኣይበለትን ሚዛን፡ ምስ ከምኣ ዝበሉ ስድራ ቤታት ዘቖምዎ ማሕበር ብምጽንባር ብቐጻሊ እንናኸደት ካብ ተሞክሮታቶም ክትምሃርን ናታ'ውን ከተካፍልን ምኽኣላ ብጣዕሚ ከም ዝሓገዛ'ያ ትዛረብ።

ካብዚ ተመክሮ'ዚ ብምብጋስ ድማ፡ ምስ ካልኦት ፍሉይ ምእላይ ዘድልዮም ቆልዑት ዘለዎም ኤርትራውያን ስድራቤታት ተመክሮታቶም ዝለዋወጥሉ ምትእኽኻብ ክገብሩ ክትጽዕር ጀሚራ።

ኣብ ኤርትራ ዘለዉ ዳውንስ ሲንድሮም ዘለዉ ቆልዑት'ከ ብኸመይ ክሕገዙ ይኽእሉ?

ኲኖ'ዚ እውን፡ ሚዛን ነቲ ዘዋህለለቶ ተሞክሮታት ምስቶም ከምቲ ናታን ጓላን ዝረኽብዎ ሓገዛት ክረኽቡ ዘይክእሉ ኣብ ቆልዑትን ስድሮኦምን ከተካፍል ብምውጣን ክትነጣጠፍ ጀሚራ።

ምስ ከምኣ ዝበሉ፡ ብዛዕባ ኣብ ኤርትራ ዘለዉ ቆልዑት ዝሓስቡ ማሓዙታ ኮይና ድማ፡ ናይ ገንዘብ ደገፍ ከም ዝገበሩ ትዛረብ።

"ብመጀመርታ፡ ወለዲ ክሕገዙ ኣይክእሉን'ዮም ዝብል ኣተሓሳስባ ከወግድዎ ኣለዎም" ብምባል'ያ ትመክር።

"በቲ ዘለዎም፡ ከምታ ዝነብርዋ ጌሮም ክሕግዝዎም ይኽእሉ'ዯም፡ እትን ኣዴታት ሓርጭ ከቖምጥዓ እንከለዋ፡ ከቖምጥዑ እንድኣ ኪኢሎም፡ ኣጻብዕቶም ይተርር፡ ተመክሮኦም ይሕይል፡ እዚ ድማ ኣብ መጻኢ ርእሶም ክኽእሉ ይድግፎም" ድማ ትብል።

ንሳ ንባዕላ፡ ንምልኣት ጓላ፡ ኣብ ልዕሊ'ታ ብሕክምናን ካልኦት ኣካላት ዝህብዋ ሓገዝ፡ ኣብ ኩሉ ንጥፈታት ከትዋሳእ ምግባራ፡ ንምልኣት ኣካላዊ፡ ሞያውን፡ ኣእምሮኣውን ጹቡቕ ምዕባለታት ከም እተርኢ ጌርዋ'ዩ።

"መንጋግኦም ተሪር ስለዘይኮነ፡ ቅጫ ስገም ጌረ'የ ንምልኣት ዝሕግዛ ነይረ፡ እዚ ኸኣ ኣብ ዓድና ዝሰኣን ነገር ኣይኮነን" ትብል ሚዛን።

ዋላኳ ጌና ገለ ብድሆታት እንተለወዑ፡ እዚ ኩሉን ካልእን ስለዝተገብረላ ምልኣት ሎሚ ከም ስማ ምልእቲ ኮይና ትዓቢ ኣላ።

ሚዛን ከም እትብሎ፡ ዳውንስ ሲንድሮም ዘለዎም ቆልዑት ዝግባእ ሓገዝን ክንክንን እተረኺቦም ከም ሰቦም ንቡር ሂወት ክነብሩ፡ ክማሃሩ፡ ክሰርሑን፡ ዝምድናታት ክምስርቱን ይኽእሉን'ዮም። እቲ ጸገም ኣፍልጦ ሕብረተሰብ ብዝግባእ ዘይምዕባዩ ነቶም ቆልዑን ወለዶምን ክሃስዮም ይኽእል'ዩ።