መፅናዕቲ፡ ኣፍሪቃ ብ2030 ውሕስና 'ዝተመጣጠነ-ምግቢ' ኣይተረጋግፅን

ካርታ ኣፍሪቃ Image copyright NATURE
ናይ ምስሊ መግለጺ እዚ ካርታ ብመሰረት ውፅኢት እቲ ሓድሽ መፅናዕቲ፥ ብፍላይ ኣብ 2000 ትሑት ዝኾነ ዓቐን ክብደት ቆልዑ ዘርኢ እዩ።

እቲ ብደቂቕ ዝተሳእሉ ካርታታት ናይ ኣተዓባብያ ዀነ ትምህርቲ ቈልዑ ከም ዘርእይዎ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ናይ ቈልዑ በቲ ንጕድለተ-ኣመጋግባ ንምጥፍኡ ዝወጸ መደብ ዘይክዕወት ምዃኑ ኣርእዮም።

እቲ መደብ ብሕቡራት ሃገራት'ዩ ወጺኡ - ብ "ሽቶ ዘላቒ ምዕባለ 2030" ድማ ዝፍለጥ እዩ።

ይዅን'ምበር፡ እቶም ሓደስቲ ካርታታት ብደቂቕ ንብዙሕ ነገራት ዘርእዩ'ዮም፡ ገጠር-ብገጠር ከይተረፈ፣ ኣብ ኵለን ሃገራት ኣፍሪቃ ብዉሑዱ ኣብ ሓደ ዞባ ናይ ቈልዑ ጥዕና ይመሓየሽ ከም ዘሎ የርእዩ።

እቲ ሓበሬታ ኣብ 'ነቸር' ዝተባህለ ኣህጕራዊ ሳይንሳዊ መጽሔት ወጺኡ ይርከብ።

እቶም መጽናዕትታት ከም ዘርእይዎ - ኣተዓባብያ ቈልዑን ንትምህርቲ ናይ ዝኣኸላ ደቂ ኣንስትዮን - ን 51 ሃገራት ካብ 2000 - 2015 ብምክትታል ዝተጸምቝ ሓበሬታታ'ዮም።

እቶም ነዚ መጽንዕቲ ዘካየዱ ሊቃውንቲ ብፍላጥ'ዮም ነዞም ክልተ ክፋላት ሕብረተሰብ ዝመረጹ - ኣገደስቲ ሓበርቲ ሞት-ቈልዑ ስለ ዝእምቱ።

"እቶም ዝተጠቐምናሎም ሓበርቲ ኣበይ'ዮም ኣህዛብ ጽቡቕ ዝኸዱ ዘሎዉ ወይ ከኣ ንድሕሪት ዝተርፉ ዘሎዉ ከርእዩና ይኽእሉ" ይብሉ ፕሮፈሶር ሳይመን ሄይ - ተመራማሪ ጥዕና ካብ ዋሺንግቶን ዩኒቨርሲቲ።

ፕሮፈሶር ሄይን ጕጅልኡን ካብ ዝተሓተ ጽፍሒ ማሕበረሰባት ጀሚሮም ሓሙሽተ-ብሓሙሽተ ኪ.ሜ. እናተጓዓዙ ብዝገበሩዎዎ ቅየሳ (ሰርቨይ) መሰረት'ዮም ነቲ ካርታ ስኢሎሞ - ኣተዓባብያ ቈልዑን ትምህርትን ዘተኣሳስር መጽናዕት - እኳ ድኣ ን15 ዓመታት ዝተኻየደ መጽናዕቲ።

"ርኡይ ፍልልያት"

ዉጽኢት ናይቲ መጽናዕቲ ከም ዘርእዮ ብርክት ዝበሉ ናይ ትሕተ-ሰሃራ ሃገራት - ምናዳ ኣብ ምብራቕን ደቡብን ኣፍሪቃ - ኣብ ጕድለተ-ኣመጋግባ ምምሕያሻት ገይረን ከም ዘለዋ ይርአ።

እቲ መጽናዕቲ ዓብ ጋግ ኣብ መንጎ ሃገራት ከርኢ ክኢሉ ኣሎ። እቶም ተመራመርቲ ከም ዝብሉዎ፡ እቶ መጽናዕቲ ኣዝዩ ዓᎁቕ ስለ ዝዀነ ንሓንጸጽቲ ፖሊሲ መደባቶም ንምትዕርራይ ብቁዕ መርትዖ ክረኽቡ'ዮም።

ኮፊ ኣናን፡ ናይ ኖበል ብልጫ ክብሪ ዝረኸቡን ነይ ቀደም ናይ ሕቡራት ሃገራት ሰክረታሪ ጀነራል፡ ነቲ ገምጋም ናይ'ዞም ተመራመርቲ ብምድጋፍ ጽሒፎም'ዮም። "ብዘይ ብቑዕ ጭብጥታት ተዓሚትካ ከም ምንፋር'ዩ ዝሕሰብ" ኢሎም ጽሒፎም። ወሲኾም ከም ዝበልዎ፡ "ክትርኢ እንተ ዘይክኢልካ መፍትሐ ከተምጽእ ኣይትኽእልን ኢኻ።"

Image copyright Victoria Gill
ናይ ምስሊ መግለጺ ብሓፈሻ ኣብ ግቡእ አመጋግባ ምምሕያሻት'ኳ እንተተርአየ ኣብ መንጎ ሃገራት ግና ሰፊሕ አፈላላይ ተስተብሂሉ።

ነቲ 'ርኡይ ፍልልያት' ኢሎም ዝጽውዕዎ ብምስማር፡ ምናዳ ኣብ'ተን ብውግእ ሓጸልጸል ኢለን ዘሎዋ ሃገራት ብምጥቋም፡ ሚስተር ኣናን እቲ ብካርታ መልክዕ ዝቐረበ መርትዖ ብምንኣድ ኣፍሪቃ ዘርኣየቶ ምዕባሌታት ኣመጒሶም።

"ምናዳ ንዓይ" ይብሉ ኮፊ ኣናን፡ "ሓደ ኣፍሪቃዊ ሰብ ኣሞ ኸኣ ኣብ ኣህጕራዊ ኣርእስተ-ዜናታት ብናይ ኣፍሪቃ ውግእ፡ ዕርቃን፡ጥምየት፡ ስመይ ክርቋሕ ዝለደኹ ሰብ፡ እዞም ዝቐረቡ መርትዖታት ብስእሊ ክርኢ ከሎኹ - እቶም ዘይግርሑ ዝመስሉ ሸነኻት ሽግራት ኣፍሪቃ ቀስ ኢልካ ክምከቱ ከም ዝከኣል ምርኣይ ዘተባብዕ'ዩ።

"ግናኸ ኣብ ብዙሓት ገጠራት ዝርከቡ ቈልዑ ቍመቶም ካብቲ ንቡር ዝሓጸረ ዀይኑ ክርእዮም የተሓሳስበኒ። ብብዝሒ ኣብ ሳሕል-ሃገራት፡ ሓውሲ ጽሙኣትን ደረቕን ቦታታት - ካብ ኣትላንቲካዊ ዉቕያኖስ ክሳብ ቀይሕ-ባሕሪ፡ ብግቡእ ሰውነቶም ዘይድልቡ ዘሎዉ ቈልዑ ምምሕያሽ ኣየርእዩን ኣሎዉ፡ ይብሉ።

"ከም'ዚኦም ዘኣመሰሉ መርትዖ-ሓዘል ሓበሬታት ግብራዊ መልሲ ንኽተኣታዉ ይደፋፍኡ'ዮም።"

ዝተቐስመ ትምህርቲ

ምዕባሌ ኣብ ኣፍሪቃ ብከምዚ ዘኣመሰለ ካርታ ተመዝጊቡ ኣይፈልጥን። ፕሮፈሶር ሄይ ከም ዝበሉዎ፡ እቲ ዝኣከብናዮ ሓበሬታ ኣብ ኵሉ ክባጻሕ ብኽእላ ዓቢ ዉጽኢትዊ ስራሕ'ዩ ይብሉ።

"ኣብ'ተን ጽቡቕ ዝተኻየዳ ማሕበረሰባት ብምርኣይ ናብ'ተን ዝደሓራ ከመይ ኢልና እቲ ምዕባሌ ከነባጽሖ ከም እንኽእል ምጽናዕ'ዩ" እናበለ ንቢቢሲ ሓቢርይ።

ኮፊ ኣናን ከም ዝደምደምዎ፡ "እዞም ካርታታት ሓያላት መሳርሒታት'ዮም - ኣብቲ ነዊሕ ኣንጻር ጥምየት ዝካየድ ቃልሲ።

እቶም ካርታታት ንበይኖም ጥምየት ኣየርሕቑን፡ እንታይ ድኣ ንመራሕቲ ኣፍሪቃ ብስትራተጂካዊ ኣገባብ ክሓስቡን ክሰርሑን ይቕስቡ" ኢሎም።