"ንህዝቢ ካብ ዘይምእማንን ምንዓቕን ዝምንጩ'ዩ"

ካብ ኢድ ፀጋም ናብ የማን ፤ ጋዜጠኛ ሚልዮን ሃይስላሰ ፣ ኣይተ ኣብረሃ ደስታ፣ሓጋዚ ፕሮፌሰር የማነ ካሳን ዶክተር ተኽላይ ተስፋይን
ናይ ምስሊ መግለጺ ጋዜጠኛ ሚልዮን ሃይስላሰ ፣ ኣይተ ኣብረሃ ደስታ፣ሓጋዚ ፕሮፌሰር የማነ ካሳን ዶክተር ተኽላይ ተስፋይን (ካብ ኢድ ፀጋም ናብ የማን)

"ዓዲ መለስ ስርናይ እምበር ኳዂቶ ኣይተብቁልን" ዝብል ጭርሖ ኣብ ዝተሰምዐላ መሬት ትግራይ 'ዒፈዬ ኣብዘለኽያ ኣፅቅጢ' እንትበሃል ናበይ ኰን ኢና ነምርሕ ዘለና ዝበሉ ውሕዳት ኣይነበሩን።

እዚ ኣብ እንዳ መሸታ ብሕሹኽሹኽ ኣይኰነን ተዘሪቡ፤ ናይ ውድብ ህወሓት መግለፂ ጥራሕ'ውን ኣይኮነን።

ርክብ ህዝብን መንግስትን ዝበሃል ዓቢ ትካል መንግስቲ ከም ኣርእስቲ መግለፂ ቅዋም መንግስቲ ትግራይ ገይሩ እዩ ኣቕሪብዎ።

ብዝዀነ እቶም 'ኳዂቶ' ዝበሃሉ ዘለዉ፡ እቶም ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝፈቐደሎምን ኰን ዶዀን ናትና ይሓይሽ ኢሎም መማረፂ ሒዞም ዝቐረቡ ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባት'ዶ ኾን ይኾኑ?

'መሬት ትግራይ ኳዂቶ ከይተብቁል' አዒንትኹም ሊሔ ኣምሲልኩም ጠምቱ ዝበለ ህወሓት ነዊሕ እንተይፀንሐ ሎሚ "ግራተይ ኣብ ክንዲ ስርናይ ክርዳድ ተወሪሩ'ሎ" እንትብል ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ተኣሚኑ።

ግራተይ ከፅሪ ቁሩብ ተዓገሱኒ ኢሉ ብምምሕፃን ደርሆ ነቆ ናብ ፃህያይ ከምዝወፈረ ድማ ንህዝቢ ነጊሩ'ሎ፤ 'ይመሰል ዶስ ኣይፋሉን' ናይ ብዙሓት ሕቶ እዩ።

ንምዃኑ ንምንታይ እዩ ቅድም ቀዳድም መሬት ትግራይ መማረፂ ሓሳብን እምነትን ንዝሓዘ ዕሾኽ ክኸውን ተደልዩ? እሞኸ ኣኽሲቡ ዶስ ኣኽሲሩ? ዝብሉ ሕቶታት ንምምላስ ሰባት ኣዘራሪብና ኣለና።

ሕገ መንግስ ተጣሒሱ

ሓጋዚ ፕሮፌሰር የማነ ካሳ ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኮሌጅ ምምሕዳርን ሕግን ይሰርሑ።

ንሶም ዝተፈለየ ሓሳብ ንዝሓዘ 'ኳዂቶ' እናበልካ ምጉናይ ምስቲ ኣብ ሕገ መንግስቲ ዝተመስረተ ስርዓት ሕብረ ውድባዊ ብግልፂ ከምዝፃባእ መልዐሊ ገይሮም ይዛረቡ።

"ፈቒድካ ተመሊስካ ድማ ኳዂቶ እናበልካ ምጉናይ ንምንታይ ምዃኑ ምስ ርትዓውነት ዝላተም እዩ፤ ኣብ ሃገራዊ ቦርድ መረፃ ንዝተመዝገበን ሕጋዊ ኣፍልጦ ንዝረኸበን ፖለቲካዊ ውድብ ኳዂቶ ኢልካ ምስያም ብግልፂ ሕገ መንግስቲ ምጥሓስ እዩ።

እዚ ድማ ሕብረ ውድባዊ ስርዓት ኣብ ምዕባይ ልዑል ፅዕንቶ ኣለዎ" ብምባል መሪሕነት ህወሓት ኣብዚ መዳይ ንዝፈጸሞ ጉድለት ከስተኻክሎ ኣዘኻኺሮም።

ምስ ዝተፈላለዩ መርገፂ ዘለዎም ፖለቲካዊ ውድባት ኣብ ሰለማዊ ውድድር ፖለቲካዊ ቅልስን ምስ ኣተኻ ተመሊስካ ኣነ ስርናይ ሻሓን እየ፤ ካልኦት ግና ኳዂቶ እዮም ቦርቊቑኩም ኣጥፍእዎም ምባል እንታይ ኣምፀኦ? መንቀሊኡ እንታይ?

ሓጋዚ ፕሮፌሰር የማነ ካሳ፡ "ፖለቲካዊ ውድባት ዝጣየሻሉ ቀንዲ ዕላማ ንረብሓ ህዝቢ ተባሂሉ ምዃኑ ርዱእ እዩ። እቲ ፀገም ግና ናብ ስልጣን ምስ ደየብካ ንህዝቢ ምግልጋል እንተይኰነስ ንባዕልኻ ክትርባሕ ዝብል ኣተሓሳስባ ገዚፉ ስለዝወፅእ እዩ" ኢሎም።

እቲ ዝመፅእ ናብ ስልጣን ክድይብ ከምዝጐዩ እቲ ኦሮማይ ዝደየበ ድማ ንኸይወርድ እዩ ቃልሲ ዘካይድ ድማ ይብሉ።

ስልጣን መጽአ ኸደ ዘይ ንህዝቢ ምግልጋል እዩ መኽሰቡ ኢሉ ዝሓስብ ኣብዘይብሉ፤ ብፍላይ ካብ ስልጣን ምውራድ፡ ከም ዕድል ረብሓ ምስኣን ገይሩ ንዝርዳእ ሰብ ሕብረ ውድባዊ ስርዓት ምህናፅ ከምዝኸብድ እቶም ምሁር ገሊጾም።

ዓዲ ሃገር፡ ምርሑና ኢሎም መራሕቲ ለሚኖም ናብ ስልጣን የደይቡ ኣለዉ ይብሉ ሓጋዚ ፕሮፌሰር የማነ ካሳ፤ ንኣብነት ድማ ንሲንጋፖር ይፀርሑ።

ኣብ ካልእ ድማ፡ ንዓ ውረድ ኢልካዮ፡ ስልጣን ካብ ምሕዳግ ናብ መቓብር ምእታው ዝቐሎ ምህላዉ ይገልፁ።

ንህዝቢ ዘይምእማንን ምንዓቕን

ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ምሁር ፖለቲካዊ ሳይንስን መራሒ ፖለቲካዊ ውድብ ዓረና ትግራይ ኣይተ ኣብርሃ ደስታ ኣብ መሬት ትግራይ መማረፂ ሓሳብ ክበቁልን ክዕምብብን ክሳብ ናብ ቤት ማእሰርቲ ዝዳጐን ተቓሊሱ።

"ተቓወምቲ ህዝቢ ብዝኸፍሎ ግብሪ ዝመሓደር መራኸቢ ህዝቢ ክጥቀም ኣይፍቀደሉን ነይሩ። ሕዚ ፀገም ምስተፈጠረን ነገራት ካብ ቁፅፅሮም ወፃኢ ምስኰነን ድልየት ከምዘለዎም መሲሎም ይረአዩ ኣለዉ፤ ተግባራዊ ዝዀነ ለውጢ ግና የለን" ብምባል ነቲ ዝሓለፈ ኣፀጋሚ ነይሩ ዝበሎ እዋን ይዝክር።

ህወሓት፡ ዘይፈትዎ ሓሳብ ሒዙ ንዝመፅእ ሓይሊ ዘይምቕባል ግን ካበይ እዩ መጺኡ?

ኣይተ ኣብርሃ "ንህዝቢ ካብ ዘይምእማንን ምንዓቕን ዝመጸአ ፀገም እዩ፤ ህዝቢ ዝተፈላለዩ እምነታትን ሓሳባትን ረኺቡ ዝሕሾ ክመርፅ እዩ ተቓሊሱ፤ ነዚ ህዝቢ እዚ ኳዂቶን ገለን እናበልካ ተሸቑርሮ እንተዀይንካ ብውፅኢት ቃልሱ ተጠቃሚ ከምዘይከውን ትገብሮ ኣለኻ ማለት እዩ፤ እዚ ድማ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ኣብ ሽቶኡ ንከይበፅሕ ምዕንቃፍ እዩ" ይብል።

ሓሳቡ ብምቕጻል፡ ህወሓት "ግድን ምሳና ክሰርሑ ወይከዓ ንዓና ከቕርቡና ኣለዎም ማለት ኣይኰነን፤ ህወሓት ንህዝቢ ይጠቅም እዩ ዝበሎ ዕላማ ኣለዎ። ስለ'ዚ ህዝቢ ናፃ ኰይኑ ዝደለዮ ክድግፍን ክመርፅን ክፈቕድሉ ይግባእ።

ነፃ ውልቀ መራኸብቲ ሓፋሽ ተፈቒድሎም ዝደለዮ ሓበሬታ ክረክብ እውን ክፈቕድሉ ኣለዎም። ብድሕሪኡ ህዝቢ ዝደለዮ ይመርፅ" ይብል።

ውድብ ዓረና ምስ ህወሓት ኰይኑ ይሰርሕ ከምዘሎ ኣብርሃ ደስታ ይገልፅ፤ እዚ ማለት ሕጊ ኣኽቢሩ፣ ህዝባዊ ኣኼባ ክፅውዕ እንተሎ ንዝምልከቶ ምምሕዳር ሓቲቱን ፍቓድ ረኺቡን እዩ ዝሰርሕ።

ኰይኑ ግና ንሳቶም ከም ፀላኢ ይርእዩና፤ እዚ ቃል'ዚ ወላ ሕዚ እውን ይጥቀምሉ ኣለዉ ብምባል ነቲ ኩነታት ይግምግም።

"ንሕና ንህወሓት ከም መማረፂ ሓሳብ ዘለዎ ውድብ እምበር ከም ፀላኢ ኣይንቖፅሮን፤ ምሳና ክትሰርሕ ኣለዋ ማለትና ክሕብሕቡና ኣለዎም ማለትና ኣይኰነን።

ክልቴና ንህዝቢ ዝጠቅም ዕላማ ብናፃ ነቕርብ እሞ ህዝቢ ዝሐሸ ዝበሎ መምዩ ይምረፅ ኢና ንብል ዘለና። ምእንቲ እዚ ድማ ንሕና ወትሩ ሓቢርና ንምስራሕ ድልዋት ኢና" ብምባል ሓሳቡ ደምዲሙ።

ንሓዱሽ ወለዶ ዘርሐቐ መድረኽ

ህወሓት መማረፂ ሓሳብን ውዳበን ከይህልው ከረው ኣቢሉ ምዕፃዉ እንታይ እዩ ሳዕቤኑ? ህወሓት'ከ ታይ ተፈድዩ? መናእሰይ ይዛረቡ ኣለዉ።

ጋዜጠኛ ሚልዮን ሃይለስላሴ ነቲ ኩነታት ብቐረባ ካብ ዝዕዘብዎ ኣብ ዕድመ ንእስነት ዝርከቡ መንእሰያት ሓደ እዩ።

"መማረፂ ሓሳብ ምዕፃው ሓዱሽ መንእሰይ ሓይሊ ናብ መድረኽ ከይመፅእ ከልኪሉ እዩ፤ ብሰንኪ'ዚ ተሳትፎ መናእሰይ ኣብቲ ኣመራርሓ ዝተሓተ ኰይኑ'ሎ፤

ብምኽንያት'ዚ እውን መናእሰይ ናብ ፖለቲካዊ ህይወት ከም ዘይቀርቡ ገይሩዎም" ይብል።

ኣብ ኢቲዮጵያ ኣብ ፈቖዶ መንግስታዊ ትካላት መራኸብቲን መድረኻትን "ብዙሃነት" እንትበሃል ዝስማዕ ፅዋ ንብሄር ብሄረሰባትን ቋንቋን እምበር ብዙሃነት ሓሳብ ኣተኣናጊዱ እዩ ንምባል ኣዝዩ እዩ ዝኸብድ ይብል ሚልዮን።

በዚን ክንድዚን ድማ መናእሰይ ናብ ፖለቲካዊ መድረኻት ካብ ምቕራብ ተቖጢቦም ኣብ ደገ ኮይኖም ይዕዘብ'ለዉ- ብምባል ሓሳቡ ከምቢቱ።

ህወሓትከ 'ታይ በለ?

ግራተይ ብፃህያይ ክርዳድ ተወሪሩኒ ዝበለ ውድብ ንምንሳህ ኣይሰነፈን፤ እቲ ፅባሕ ዝኸውን ገና ዝረአ ኰይኑ እንተ ሎሚ ግና "በስቢስና ኢና" ተባሂሉ'ሎ።

ሓደ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ህወሓት ዶክተር ተኽላይ ተስፋይ ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ መምህር ስነ ምምሕዳር እዮም።

"ንፖለቲካዊ ውድባት ጥራሕ እንተይኰነስ ንትካላት ሰብኣዊ መሰል፣ ናፃ ማሕበራት፣ኣብያተ ምኽርን መራኸብቲ ሓፋሽን ክንድቲ ዝኣክል መቃለሲ ባይታ ኣይተፈጠረን ፀኒሑ፤ ንሱ እውን ጥራሕ እንተይኰነስ መብዛሕትኤን ዴሞክራስያዊን ትካላት ተለጠፍቲ ህወሓት ከም ዝዀና እዩ ተገይሩ ፤ በዚ መንገዲ እዚ ድማ ንቐፃሊ ክንከይድ ኣይንኽእልን" ተባሂሉ ኣብ ገምጋም ብዕምቆት ከምዝተዘተየሉ ንቢቢሲ ገሊፆም።

" ሕብረተሰባዊ ማሕበራት፣ፖለቲካዊ ውድባትን ካልኦት ዴሞክራስያዊ ትካላት ናፃ መቃለሲ መድረኽ ፈጢርና ሕብረ ውድባዊ ስርዓት ዝበሃል መትከል፡ ብግቡእ ኣብ ባይታ ዓሊቡ ህዝቢ ዝመሰሎ መማረፂ እናለለየ ክኸይድ ዝገብር ኣካይዳ ክንክተል ኣለና" ተባሂሉ ኣብቲ ገምጋም ዝተራእዩን ኣንፈት ተነፂሩን ዝበሉዎ ከምዝመሓየሽን ከምዝትግበርን ተስፋ ከምዝገብሩ ይዛረቡ።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት