ብሉጽነት ሓንቲ ሃገር ብኸመይ ክንዕቅኖ ንኽእል?

Image copyright Alamy
ናይ ምስሊ መግለጺ ኮስታሪካ ምስ ካልኦት ጎረባብታ ዘመሳስላ ብዙሕ ኣሎ ግና ካብ ኩለን ብልጽግትን ሰላም ዝዓሰላን'ያ

ኣብ ዝሓለፈ ሚእቲ-ዓመት ብሉጽነት ሃገር ንምፍላጥ ክልተ መዐቀኒታት ክንጥቀም ጸኒሕና። ሓዲኦም ጂዲፒ (ሓፈሻዊ ሃገራዊ ምርቲ)፡ እቲ ካልእ ከኣ ሽቕለተ-ኣልቦነት እዩ። ግናኸ፡ ሓንቲ ሃገር ንዜጋታታ እትህቦ ኣገልግሎት ክንመዝን እንተ ድኣ ደሊና እዞም ዝተረቝሑ መዐቀኒታት ምሉእ ስእሊ ኣይህቡን'ዮም።

ንኣብነት ብዛዕባ ማሕበራዊ ምዕባለ ገምጋም ክንወስድ ምስ እንደሊ - ትምህርቲ፡ መግቢ፡ መንበሪ ናይ ምርካብ ተኽእሎ - ዝደኸያ ሃገራት ካብ'ተን ርኹባት ጸብለል ኢለን ክረኣያ ይኽእላ። "ብሓፈሽኡ ርኹባት ሃገራት ዝሓሸ ማሕበራዊ ግስጋሰ ኣሎወን፣ ስለዚ ዝያዳ ቍጠባዊ ዕብየት ምድላብ ሕማቕ ሓሳብ ኣይኰነን" ይብሉ ማይክል ግሪን፡ ላዕለዋይ ፈጻሚ ሓላፊ ናይ "ሶሻል ፕሮግረስ ኢንደክስ" (ሓ'ባሪ ማሕበራዊ ዕብየት)። "ብተወሳኺ፡ ማሕበራዊ ዕብየት ብመልክዕ ረቛሕቲ-ቍጠባ ክንገልጾም ኣሸጋሪ'ዩ። 'ሓፈሻዊ ሃገራዊ ምርቲ' እቲ ናይ መወዳእታ ዕላማ ኣይኮነን።

"ሓ'ባሪ ማሕበራዊ ዕብየት" ሓደ ካብ'ቶም ብዙሓት ሓበርቲ፡ ማለት ብዛዕባ ኣብ ምሉእ ዓለም ዝርከባ ሃገራት እንእክቦም ሓበሬታታት'ዩ - ምስኡ ድማ እተን ሃገራት ንዜጋታተን ክሳብ ክንደይ ኣገልግሎት ይህባ ከም ዘሎዋ ይሕብር። ከምኦም ዘኣመሰሉ ሓበሬታት ምስ ዘጋጥሙና ተርታ ሃገራት ርኢና ናብ'ቶም ቀዳሞት ዝወጹ ሃገራት፡ ከም እኒ ዴንማርክ ወይከኣ ኒው-ዚላንድ ገጽና ንኽንህውትት ይደፋፍኡና።

ብድሕሪ መጋረጃ፡ እቶም ከምኦም ዘኣመሰሉ ሓበሬታት ንኻልእ ነጋራት ንጥቀመሎም ኢና። ዘገርሙ ዝምድናታት ናይ'ቶም ፖሊሲታት ዘቕርጹ ተኽእሎታት ከርእዩና ይኽእሉ። ኣየኖት ሃገራት ናይ ገንዘብ ሓገዝ ከም ዝረኽባ ከርእዩና ይኽእሉ። ከምኡ'ውን መጻኢ ስእሊ ከመይ ከም ዝመስል ናይ ምርኣይ ተኽእሎ ከም ዝህልወና ይሕግዙና።

ካብ'ቶም ኣገደስቲ ጥቕምታት ናይ ከም'ዚኦም ዘኣመሰሉ ሓበርቲ ኣሃዛት፡ ሓንቲ ሃገር ብኸመይ ትስጕምን ትድሕርን ከም ዘላ ከርእዩና ይኽእሉ'ዮም፣ ወይከኣ ሓንቲ ሃገር ኣይንቕድሚት ኣይንድሕሪት ኣብ ዘላቶ ከም ዝተረፈት'ውን ከርእዩና ይኽእሉ።

ንኣብነት ገለ ሰባት ኣሎዉ መንግስቲ ኣሜሪካ ከም ቀደሙ ውጽኢታዊ ኣይኰነን ዝብሉ፣ ህዝቢ ኣሜሪካ ኣብ መንግስቲ ዘሎዎ እምነት፡ ምስ'ቶም ካብ 1958 ጀሚሮም ዝተሰነዱ ደረጃታት ኣነጻጺርካ ክርአ ኸሎ፡ እዚ ናይ ሕጂ ለጠቕ ከም ዝብል ክንርዳእ ንኽእል። ይዅን'ምበር፡ ናይ ባንካ-ዓለም ዘውጽኦ ጸብጻብ "ዎርልድ ዋይድ ጋቨርናንስ ኢንዲከይተርስ" ("ሓበርቲ-ምሕደራ-ዓለም") ከም ዘርእዮ፡ ካብ 1996 ጀሚሩ ለውጥታት ኣየርእን። (እቲ መዐቀኒ ዝትንትኖ ውጽኢታት ከም እኒ ኵነታት ዓበይቲ ጽርግያታት፡ ዓይነት መባእታዊ ቤት-ትምህርትታት፡ ከምኡ'ውን ቢሮክራስያ እዮም)።

Image copyright Alamy
ናይ ምስሊ መግለጺ ቱኒዝያውያን 6ይ ዓመት ጽንብል 'ኣራብ ስፕሪንግ' እናኽበሩ፡ እታ ሃገር ብመገዲ ሰውራ 'ኣራብ ስፕሪንግ' ናብ ፓርላመንታዊ ደሞክራሲ ዝተሰጋገረት እንኮ ሃገር'ያ

ካልኦት ሃገራት ብዙሕ ለውጥታት ኣርእዮም'ዮም። ንኣብነት ቱኒዝያ ቀስ-ብቐስ፡ ካብ 1996 ክሳብ 2010፡ ህዝቢ ብመንግስቲ ዝነበሮ ተሰማዕነትን ተሓታትነትን እናኣንቘልቈለ ከደ - እዚ ማለት ምጕዳል እምነት ህዝቢ ኣብ ምርጫን ናጻ-ፕረስን። ሽዑ ሰውራ ጽድያ-ዓረብ ሰዓበ። ብ2011 ቱኒዝያ ካብ 9% ን36% ዘለለት፡ ብድሕሪኡ ኸኣ እቲ ሚእታዊ እናሓደረ ደየበ፣ ብ2016 ከኣ ማዕረ ሃንጋሪ ኣብ 57% ክበጽሕ ከኣለ።

መብዝሕትኡ ጊዜ ካብ ሓደ ኣዝዩ ለጠቕ ዝበለ ናብ ኣዝዩ ክብ ዝበለ ደረጃ ምዝላል ኣሸጋሪ'ዩ። ኣርት ክራ'ኣይ ዝተባህለ ናይ ባንካ-ዓለም ስነ-ቍጠበኛ፡ ኣባል "ሓበርቲ-ምሕደራ-ዓለም"፡ ንሓደ ናይ ቀረባ እዋን ገምጋም ብምጥቃስ ከምዚ ዚስዕብ ይብል፡ "እዚ እንታይ'ዩ ዘርኢ፡ ጽቡቕ ምሕደራ ምስ ዝተኣታቶ እቲ ሓ'ባሪ ኣሃዝ ብዘይምፍራግ እናደየበ'ዩ ዝኸይድ።" ይብሉ ክራ'ኣይ። "ይዅን'ምበር ኣብኡ ምብጻሕ ቀሊል ኣይኰነን።"

ደረት ጥረ-ገንዘብ

ሃብቲ ንበይኑ ጥራይ ክሰርሕ ኣይክልን'ዩ።

ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ሓንቲ ኣብነት'ያ። ሓንቲ ካብ'ተን ላዕለዎት ሓሙሽተ ሃገራት'ኳ ትዅን፡ ማለት "ጠቕላላ ሃገራዊ ምርቲ" ብዉልቀ-ሰብ ክምዘን ከሎ፡ ብማሕበራዊ-ዕብየት መበል ዓሰርተ-ሸሞንተ'ያ - ካብ ንካናዳ ብዝያዳ ንኤስቶንያ ትጸጋጋዕ። ብተመሳሳሊ ኣገባብ፡ ነዘርላንድ ምስ ስዑዲ-ዓረብ ዝመሳሰል "ሓፈሻዊ ሃገራዊ ምርቲ" ኣሎዋ። ቺለን ካዛክስታንን ከምኡ'ውን ፊልጲንስን ኣንጎላን። ይዅን'ምበር ነዘርላንድን ቺለን ፊልጲንስን ንመጻምድተን የወጻጽአአን'የን።

ሕብረት ኤውሮጳ'ውን፡ ነቲ ቅጥዒ ሓ'ባሪ ማሕበራዊ-ዕብየት ምስ ተጠቕመትሉ ተመሳሳሊ ዉጽኢት'ያ ኣመዝጊባ። እታ ዝለዓለ ነጥቢ ዘምጽአት ኣፐር-ኖርላን፡ ሽወደን'ያ፣ እቲ "ጠቕላላ ሃገራዊ ምርቲ" (ፐር-ካፒታ ወይ ከኣ ብውልቀ-ሰብ ዝምዘን) ግን ምስ ናይ ቡካረስት፡ ሩመንያ'ዩ ዝቀራረብ። እቲ ዘመዝገበቶ ነጥቢ ግን ኣዝዩ ላዕሊ'ዩ።

እቲ ናይ ሕ.ኤ. ዳታ ዝዀነ ይዅን ዝምድና ምስ ማሕበራዊ-ዕቤት ኰነ መጠን ሽቕለተ-ኣልቦነት የብሉን። ስራሕ ምርካብ ንናይ ሰባት መነባብሮ የማዕብል'ዩ ዚብል እምነት ኣሎ። ይዅን'ምበር፡ ሽቕለተ-ኣልቦነት ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ትሑት ክነሱ ማሕበራዊ ዕቤት ግን ረም ኢሉ ይርከብ።

Image copyright Alamy
ናይ ምስሊ መግለጺ ሲንጋፖር ብግዝኣተ-ሕጊ 9ይቲ ክትስራዕ እንከላ ብማዕርነት ጾታት ግና ካብ 144 ሃገራት መበል 55 ተሰሪዓ

"ሕብረተሰብ ከመይ ይካየድ ከም ዘሎ ንምርኣይ እንጥቀመሎም ልምዳዊ መዐቀኒታት ኣሎዉ፣ ኣብ ዝሓለፉ 80 ዓመታት ሓደ ዘተኣማምነና መዐቀኒ መጠን ሽቕለተ-ኣልቦነት'ዩ ነይሩ" ይብሉ ግሪን። "ንሱ ግን ብዛዕባ መነባብሮ ዜጋታት፡ንበል ቅድሚ ዕስራ ዓመታት፡ እቲ ናይ ሓቂ ስእሊ ይህበና ኣይነበረን፣ ምኽንያቱ ድማ ባህርይ ናይቶም ስራሓት ስለ ዝተለወጠ።" ንኣብነት፡ ናይ ባዶ-ሰዓታት ናይ ስራሕ-ዉዕል ከም ስራሕ ምህላው ይቘጸር ይኸውን፡ ይዅን'ምበር ማሕበራዊ ምዕባለ ኣብ ምህናጽ ዘሎዎ ተራ ኣይግድን'ዩ።

በቲ ካልእ ሸነኹ፡ ናይ ኮስታ-ሪካ ኣብነት ንርአ። ኽዋን ቦተሮ፡ ዋና ሓለቓ "ናይ ዓለም ፍትሒ ፕሮጀክት"፡ ከም ዝብሎ፡ "ኮስታ-ሪካ ካብ'ተን ካልኦት ሃገራት ላቲን ኣሜሪካ እይትፍለን፣ መጠናኛ እቶት ዘለዋ ሃገር'ያ።" "ኰይኑ ድማ፡ ኣብ ዝሓለፉ 40-50 ዓመታት ሓያላት ትካላት ጸኒሖማ። ኵሎም ሓበርቲ ማሕበራዊ ውጽኢታት ከምዘርእይዎ ኸኣ ካብ'ተን ካልኦት ጐረባብቲ ሃገራት ጸብለል ኢላ ትርከብ፣ ዝይዳ ሰላምን ብልጽግናን ኣሎዋ።"

ስለዚ፡ ብልጽግና ንበይኑ ሓንቲ ሃገር ከመይ ትካየድ ከም ዘላ እንድሕሪ ዘየርኢ ዀይኑ፡ እንታይ ድኣ'ዩ ነቲ ሓቀኛ ስእሊ ዘርኢ?

ቦተሮ ኣብ "ናይ ዓለም ፍትሒ ፕሮጀክት - ክፍሊ ሓበሬታ ግዝኣተ-ሕጊ" እዮም ዝሰርሑ። ልክዕ ከም 'መንግስታዊ ተሓታትነት'፡ 'ሓለዋ ሰብኣዊ መሰል' ኰነ 'ርትዓዊ ሕጋዊ መስርሓት'፡ እቲ ክፍሊ 'መሰረታዊ ግዝኣተ-ሕጊ' እዩ ዝምርምር። ብዉሑዱ ሓደ ተዛምዶ ክረኽቡ ክኢሎም ኣሎዉ።

"መብዝሕትኡ ስነ-ጽሑፍ ካብ ዝብሎ፡ ንውጽኢታውያን ጕዳያት ጥዕና፡ እቲ ወሳኒ ረቋሒ ብልጽግና'ዩ" ይብሉ ቦተሮ።

"መጽናዕትና ከም ዘርእዮ" ይብሉ ቦተሮ፡ "ግዝኣተ-ሕጊ፡ ካብ ብልጽግና ብዝተፈለየ፡ ንጕዳያት ጥዕና ኣቐዲሙ ናይ ምሕባር ክእለት ኣሎዎ። ግዝኣተ-ሕጊ ክብ ምስ ዝብል ኣብ ዝዀነት ሃገር እቶም ካልኦት ሓበርቲ ጕዳያት-ጥዕና'ውን ክብ ይብሉ - ከም እኒ ኣብ ሞት-ወሊድ፡ ገምጋም-ዕምሪ፡ ቐዘፍት ሕማማት - ኵሎም ውጽኢት ናይ መስፈር ህዝባዊ ጥዕና'ዮም።

ከምዚ ክበሃል ከሎ ብልጽግና ዋጋ የብሉን ማለት ኣይኰነን። እቶም ላዕለዎት ተዋሳእቲ እቶም ርኹባት ሃገራት'ዮም።

Image copyright Alamy
ናይ ምስሊ መግለጺ ዋላኳ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ካበተን ዝሃብተማ ሃገራት እንተኾነ፡ ብዓይኒ ማሕበራዊ ገስጋስ ግን ካብ ምስ ካናዳ ምስ ኢስቶንያ ትመሳሰል

ይዅን'ምበር ኵሎም ርኹባት ሃገራት ጽቡቕ ይኸዱ ኣለዉ ማለት ኣይኰነን። እዚ ኸኣ ንገለ ክኢላታት ከሕስቦም ይርከብ - ብሓደ ሸነኽ ቍጠባዊ ዕብየት ንዜጋታት ከየገልግል ከም ዝኽእል፡ ብኻልእ ሸነኹ ድማ ኣብ ብቑዓት ትካላት ኰኑ ካልኦት ሸነኻት ዘተኵር መንግስቲ ንዜጋታት ከገልግል ይርከብ፣ እቶም ትካላት ድማ ኣብ ማዓላ ዕብየት ቍጠባ ክርከቡ ንርኢ።

"ርኹባት ሃገራት ንፖሊስ ዝሓሸ ደሞዝ ክኸፍላ ይኽእላ'የን" ይብሉ ቦተሮ። "እተን ብጽኑዕ ሕጋዊ ስርዓት ዝካየዳ ሃገራት ዝወሓደ ቍጽሪ ገበናት ክህልወን ይኽእል፣ ብእኡ ኣቢላ ድማ ሓንቲ ሃገር ናብ ጐደና ብልጽግና ትጐዓዝ።"

ዓለማዊ ጽልዋታት

ብከምዚ'ኦም ዘኣመሰሉ ሓ'በርቲ ኣሃዛት ዝወሃቡ ሓበሬታት ከም ዘርእይዎ እቲ ሓበሬታ ብዝተፈላልዩ ኣገባባት ክትርጐም ከም ዝከኣል ከገርመና የብሉን። ሕ.ኤ. ን "ሓ'ባር ማሕበራዊ ምዕባሌ" ፖሊሲ ኣብ ምሕንጻጽ ይጥቀምሉ። ኩባንያታት ከይተረፋ ነቶም ሓበርቲ ኣሃዛት ይጥቀማሎም'የን - ኮርፖረሽን ዲዝኒ፡ ንኣብነት፡ ናይ ባንካ-ዓለም ኣሃዛት ("ሓበርቲ-ኣማሓድራ-ዓለም") ተጠቒማ ንሰንዓ ፍርያታ ኣበየኖት ሃገራት ከም እተዋፍሮም ንኽትውስን ይጠቕማ።

ብተወሳኽ እቶም ሓበርቲ ኣሃዛት ሃገራት ዝረኽቡዎ ሓገዝ ንምሽናን ክሕግዙ ይኽእሉ።

እት ጕዳይ ግን ኣማታኢ ክኽውን ይኽእል። እቶም ሓበርቲ ኣሃዛት ንረቛሒታት "ጥዑይ ምሕደራ" ስለ ዝጥቀሙ መምዘኒታት ግሎባላዊ ኣሰራርሕ ኣብ ሕቶ ምልኽት ክኣቱ ይኽእል - ከም ኣብነት መግዛእታዊ ስርዓት ዝነበሮ ቅርጺ ሃገር ይዅን ምዕራባዊ ክብርታት ስለ ዝጥቀሙ።

እቲ ካልእ ኣካትዒ ሸነኹ ክሳብ ክንደይ እዞም ሓበርቲ ኣሃዛት ምስ ፍርቂ ህዝቢ ዓለምና ብብቕዓት ይተኣሳሰር - ጕዳይ ደቂ ኣንስትዮ። ተመራመርቲ ከም ዝበጽሕዎ፡ ንኣብነት፡ ኣብ ርኹባት ዘይኰና ሃገራት ዝምድናታት ግዝኣተ-ሕግን ደረጃ ደቂ ኣንስትዮ ኣየርእን። ተራ ደቂ ኣንስትዮ ለጠቕ ኣብ ዝብልሉ ሃገራት (ንኣብነት ስራሕን ትምህርትን ክንክን ጥዕናን ዘይምርካብ)፡ እቶም መዐቀኒታት ፍጹማት ከም ዘይኰኑ ክንርዳእ ንኽእል።

ነዞም ሓበርቲ ኣሃዛት ብጥንቕቐ ክርኣዩ ይግባእ ይብሉ ክኢላታት።

ንመጻኢ ምርኣይ

እዞም ኣሃዛት፡ ነቐፌታት ኣብ ግምት ብምእታው፡ ከም መበገሲ ነቝጣታት ክንጥቀመሎም ንኽእል። ኣገደስቲ ዝዀንሉ ዓቢ ምኽንያት ኣሎ፡ እዚ ኸኣ ንስዉራት ሓፈሻውያን ኣንፈታት ክጥቍሙ ስለ ዝኽእሉ'ዮም። ምናዳ ገሊኦም ኣንፈታት ብእዋኑ ምስ ዘይምከቱ ሳዕቤኖም ሓደገኛ ክኸውን ይኽእል።

ቱኒዝያ ከም ኣብነት ክትውሰድ ይከኣል። እቶም ዘገም ኢሎም ብዉሽጠ-ዉሽጢ ዝዓብዩ ዝነበሩ ጸገማት (ድምጺ ህዝቢ ዘይምስማዕ፡ ግሉጽነት ክንኪ) ንዝነበረ ኵነታት ከም ዝትኰስ ገይሩዎ - ሓደ ሰብ ብዓቕሊ ጽበት ነብሱ ምስ ኣባርዐ እቲ ኵነታት ክባራዕ ክኢሉ። እቲ ብሰውራ ጽድያ-ዓረብ ዝፍለጥ ከኣ ሰዓበ።

Image copyright Alamy
ናይ ምስሊ መግለጺ ናይ ዲዝኒ ኣቑሑት ዝፈርየለን ሃገራት ዝውሰን ኣብቲ ዓለማዊ ባንክ ዘውጽኦ ሓበሬታ'ዩ ዝምርኮስ

ናይ ቨነዝወላ ኣብነት'ውን ክንርኢ ንኽእል። ሃብታም ሃገር ክንሳ ሰኣን ግዝኣተ-ሕጊ ከነው ኣቢላ ምሓዝ ኣብ'ዚ ዝርአ ዘሎ ቅልውላው ኣትያ ትርከብ። እቶም ሓበርቲ ኣሃዛት ንቨንዝወላ ኣብ ለጠቕ ዝበለ ደረጃ ንነዊሕ ዓመታት ከም ዘንበሩዋ ፍሉጥ'ዩ። ቦተሮ ከም ዝብልዎ "እዞም ኣሃዛት መጻኢ ኣንፈታት ሃገር ክሕብሩ ይኽእሉ'ዮም"።

"ብኣንጻሩ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ዝተኸስተ ውጽኢት ክንርኢ ንኽእል" ይብሉ ቦተሮ። "ባይቶኣዊ ሽማግለ (ኮንግረስስ) ኰነ ሰኔት (ላዕለዋይ ሓጋጊ ባይቶ) ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ሪፓብሊካውያን ሃልዩ ክነሱ ከም ድላዮም ክገብሩ ኣይክእሉን። እዚ ኸኣ ብርክት ዝበሉ መቋጻጸር-ስልጣን ትካላት ስለ ዘሎዎም'ዩ።

ስለዚ ንሓንቲ ሃገር ኣደልዲላ ንኽትረግጽ - ዝተረጋግአት፡ ድሕነት ዝሰፈና፡ ርትዓዊት፡ ንዜጋታታ ድማ ጥዑይ ኣገልግሎት ብምሃብ ዝሓሸ መነባብሮ እትፈጥረሎም - ዝሕግዝዋ ባእታት ኣየኖት'ዮም?

እቶም ቀንዲ ረቛሒታት ክልተ'ዮም ክንብል ንኽእል። ማሕበራዊ ዕቤት ይዅን ብሉጽ ምሕደራ ንምፍጣር፡ እቲ ኣገዳሲ ነገር እቲ ሃገር ክሳብ ክንደይ ብቆርጽነት ነቶም መንግስታዊ ትካላት ከም ዝሰርሑ ምግባርን ከምኡ ድማ እቶም ትካላት ንኽንደይ እዋን ኣብ ጥቕሚ ከም ዝወዓሉ'ዮም።

"ውጽኢት ወይ ምህርቲ ድኣ ኢና ንዕቅን'ምበር እቲ ዝኣቱ ኣይኰነን ዝዕቀን።ማሕበራዊ ዕብየት ሕግታት ብምልዋጥ ወይ ከኣ ገንዘብ ብምፍሳስ ኣይኰነን ዝርከብ። ንማሕበራዊ ዕብየት ንነዊሕ እዋን ኣጽፊፍና ምስ እንሕዞ'ዩ ከም ሓደ ረቛሒ ናይ ዓወት ገርና እንርእዮ።

ቦተሮ ከም ዝጥቝሞዎ፡ ከም እንግሊዝ ኰነ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ንነዊሕ እዋን መንግስታዊ ትካላተን እናተኻናኸና ክጐዓዛ ዝጸንሓ ሃገራት፡ ንዘለዉወን ትካላት ብግቡእ ክዕቕብኦም ዝሓሸ ውሕስነት ኣሎወን።

ከም እንርእዮ፡ ዓቢዪነት ሓንቲ ሃገር ንምርዳእ ኣብ "ጠቕላላ ሃገራዊ ምርቲ" ወይ ከኣ ንደረጃ ስራሕ-ኣልቦነት ዘይምርኣይ'ዩ። እቲ ክርአ ዘሎዎ ጕዳይ፡ እታ ሃገር ንህዝባ ብእትህቦ ኣገልግሎት፡ ከምኡ'ውን ነቲ ኣገልግሎት ኣብ ምሃብ ንኽንደይ እዋን ከም እተዋፈረት ምርኣይ።