ኤርትራውያን ስደተኛታት ደቂ-ኣንስትዮ ግዳያት ጾታውን ዘቤታዊ ዓመጽ ይኾና

ዶክተር ሳራ ዑቕባይ Image copyright Sara Ogbai
ናይ ምስሊ መግለጺ መርበብ ኤርትራውያን ደቂኣንስትዮ ንኤርትራውያን ንመሰል ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ንምጥባቕ ዝቖመ'ዩ

ኣብ ስደት ዝነብራ ደቀንስትዮ፡ ምቹእ መጽለሊ ቤትን ስራሕን ስለዘይረኽባ፡ ናይ ቋንቋ ሕጽረትን ናይ ባህሊ ፍልልይን ስለዘጋጥመን ኣብ ህይወተን ጸቕጢ ከምዝፈጥረለንን ብሰንኪ'ዚ ግዳይ ጭንቀት ከምዝኾናን መጽናዕቲታት ትካላት ስደተኛታት ይሕብር።

ጸብጻባት ላዕለዋይ ኮሚሽነር ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከምዝሕብሮ ቡዙሓት ካብዘን ስደተኛታት ካብ ሊብያ ተበጊሰን ናብ ኢጣልያ ክሳብ ዝበጽሓ ነቲ ሓደገኛ መንገዲ ናይ ሳሃራ ጥራይ ዘይኮና ሰጊረን፣ ኣብ ርእሲኡ ጾታዊ ዓመጽን ማሕረምትን ብዙሕ ስቓይ ሓሊፈን እየን ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት በጺሐን ዘለዋ ይብል።

"ጎነጽን ጾታዊ ዓመጽን ኣብ ጉዕዞ ስደት፡ ብፍላይ ኣብ ሊብያ ግሁድ ተርእዮ'ዩ" ይብል እቲ ጸብጻብ።

እቶም ደቂ ተባዕትዮ ስደተኛታት ንባዕሎም ኣብቲ ናይ መወዳእታ መዐረፊኦም ቅድሚ ምብጽሖም ብብዙሕ ስቓይን መከራን ዝሓለፉ ብምዃኖም

ስምብራት ናይዚ ድማ ኣብ መወዳእታ ናይቲ ጉዕዞ ብቐሊሉ ዝሃስስ ኣይኮነን። እቶም ስደተኛታት ወዶም ጓሎም፡ ኣብ ዝኣተውዎ ሃገር ብቐሊሉ ምስቲ ሕብረተሰብ ተወሃሂዶም ብዓወት ናብርኦም ዝመርሑ ኣዝዮም ሒደት'ዮም።

ኤርትራውያን ደቂ-ኣንስትዮ'ውን ካብዚ ክውንነት'ዚ ዝረሓቓ ከም ዘይኮና፡ ቢቢሲ ዘዘራረበን ስደተኛታትን ተሓለቕቲ መሰል ደቂ ኣንስትዮን ይገልጻ።

ጸጋ መሓሪ፡ ሓንቲ ካብተን ኣብ ሽወደን ዝርከባ ዝደተኛታት ኮይና ሓደስቲ ስደተኛታት ኣብ ሕብረተሰብ ሽወደን ንኽጽንበሩ ኣብ ዝካየድ ስራሓት ዝተሳተፈት'ያ። ንሳ ገለ ካብ ተመክሮታታ ክትጠቅስ እንከላ፡ "ኤርትራውያን ደቀንስትዮ፡ ውልቃዊ ህይወተን ኣየዕልላንየ'ን። ሰኣን ቋንቋ ምኽኣል፡ ተዋህሊሉ ዝመጽአ ዕዳ፡ ናይ ዝተጠቕማሉ ኣገልግሎት ንብዙሓት ከጨንቐን ርእየ ኣሎኹ። እቲ ዕዳ ምስ መጸን ድማ ዝትርጉመለን ሰብ የድልየን።" ትብል።

ወይዘሮ ሉላ እውን ካብ ለንደን፡ "እቲ ዝሓለፈኦ መገዲ ስደትን በሰሉኡን ኣብዚ ምስ ጸቕጢ ናብራ ስደት ምስተደረበ ስለዝኸብደን፡ ብዙሓት ብጸቕጢ ኣእምሮ፡ ተስፋ ሙቕራጽን ተነጽሎን ይጥቅዓ" ክትብል ነቲ ሓሳብ ተራጉዶ።

Image copyright Sara Ogbai
ናይ ምስሊ መግለጺ ዶ/ር ሳራ ንባዕላ ናብ ስደት ቅድሚ ምምራሓ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ መምህር'ያ ነይራ

ዶክተር ሳራ ዑቕባይ፡ ሓንቲ ካብተን ንጡፋት ተሓለቕቲ መሰላት ደቂ-ኣንስትዮ ኮይና ብዙሓት ደቅንስትዮ ኣብ ጉዕዞ ስደት ብዝበጽሐን ጾታዊን ኣካላዊ ዓመጽን በሰላታቱ ከምኡ'ውን ኣብ ስደተን ብዘቤታዊ ዓመጽን ጸቕጢ ኣእምሮን ከም ዝሳቐያ ትገልጽ።

ገለ ካብቶም ቀንዲ ምኽንያታት ዘቤታዊ ዓመጽ ኣብ ልዕሊ ደቂ-ኣንስትዮ ብብዝሒ ክረአ ዝድርኹም ምኽንያታት ሓደ ክትገልጽ እንከላ፡ "እቶም ደቂ-ተባዕትዮ ኣብዚ ምስበጽሑ፡ እቲ ዝሓለፍዎ ኣብ ሓንጎሎም ዝገድፎ በሰላ፡ እቲ ዝግባእ ሕክምናን ሓገዘን ስለ ዘይግበረሎምን ስለ ዘይዛረቡሉን ሕርቃንን ብስጭትን ኣለዎም። እቲ ዝሓለፍዎ ነገራት ኣዝዩ ዘስካሕክሕ ስለዝኾነ ከም ሳዕቤኑ ዘይመርድዳእ ከጋጥሞም እንከሎ ዘቤታዊ ዓመጽ ይረአ" ትብል።

ንሳን መሳርሕታን ነቲ እተን ስደተኛታት ደቂ-ኣንስትዮ ዘጋጥመን ብደሆታት ንምቅላል ማሕበር መርበብ ኤርትራውያን ደቂኣንስትዮ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ማሕበር ብምቛም ኣብ ዓዲ እንግሊዝን ካልኦት ሃገራትን ብነጻ ኣገልግሎት ይህባ።

እቲ ማሕበር ነተን ድሕሪ ስደተን ብሰንኪ ጽምዋ፡ ዘቤታዊ ዓመጽን ተነጽሎን ጸቕጢ ኣእምሮ ዘሕደራ ደቂኣንስትዮ ብኣካልን ተሌፎንን ጸገመን ሰሚዑ፡ ምስጢር ዓቂቡን ክሳብ ዝረጋጋኣን ኣብ ዝደልየኦ ዝበጽሓን ምኽሪ ይህብ። ልዕሊ ዓቕሙ ንዝኾነ ከኣ ሓገዝ ናብ ዝህባ ትካላት ከምዝመርሐን ትሕብር።

ኣብ ርእሲ'ዚ ዶክተር ሳራ፡ ኣብ ለንደን ቤት ጽሕፈት ኣቚመን ነተን ዝድውላን ብኣካል ዝመጽኣ ጽን ኢለን ብምስማዕ ዓቕመን ብዘፍቅዶ ምኽርን ሓበሬታን ከምዝልግሳ ብምሕባር፡ " ዘቤታውን ጾታውን ዓመጽ ካብቲ እንግምቶን ንላዕሊ ግኑን ምዃኑን እናፈለጥካ ምጽቃጥ ነቲ በደል ስለዘተባብዕ ንደቅናን ኣሕዋትናን እናምሃርና ዓመጽ ብኹሉ መልክዑ ዘይቅቡል ሙኻኑ ከነፍልጥን ኪንገትእን ሓላፍነት ኩሉ ምዃኑ ኣረዲኣ።

እዚ፡ ኣፍልጦን ንቕሓትን ደቀንስትዮ ብምስፋሕ ጸገማት ስደት ንምቅላል ክሰርሕ፡ ኣብ ስደት ብዝርከባ ጉዱሳት ኤርትራውያን እተመስረተ ማሕበር፡ ሕጂ ኣህጉራዊ መርበባቱን ርክባቱን እናስፈሔ ኣብ በዓል ጀርመን፡ ዓዲ ጥልያን፡ ኖርወይ፡ ኣመሪካ፡ ሽወደን፡ ኣብ ሆላንድን ግብጽን ኣባላት ኣጥርዩ ኣገልግሎት ከምዝህብ ንቢቢሲ ትግሪኛ ሓቢራ።

እቲ ማሕበር (Network of Eritrean Women) ከኣ ኣብ ስደት ዝርከባ ደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ኤርትራ መሰል ደቂ-ኣንስትዮ ክኽበር'ውን ይሰርሕ'ዩ።