ተሸላሚት ኖቤል ማላላ ድሕሪ መውቃዕታ ንፈለማ እዋን ናብ ሃገራ ተመሊሳ

ማላላ Image copyright Getty Images

ማላላ፡ ብ 2012 ኣብ ወፍሪ ትምህርቲ-ኣዋልድ ብተወፋይነት እናሰርሐት ብሓደ ሓሽከር ጣሊባን ብጥይት ኣብ ርእሳ ተወቕዐት። ደሓነት ግን።

ሕጂ ማላላ ዕስራ ዓመት መሊኣ'ያ፣ ጌና፡ እኳድኣ እናተማህረት፡ ብዛዕባ መሰላት ደቂ-ሰብ ትጣበቕ ዘላ ትግህቲ ተቓላሲት'ያ።

ድሕሪ ሽድሽተ ዓመት'ያ ንፓኪሳን ትምለስ ዘላ። ኣብ ቅድሚ ቀዳማይ ሚኒስተር ብተመስጦ ዘስምዓቶ መደረ ሕልማ ንዓዳ ብዘይ ገለ ፍርሒ ንኽትምለስ'ዩ በለት።

እዚ ሕጂ ብሃንደበት ኣልዒላ ንፓኪስታን ምምላሳ ንድሕነታ ተባሂሉ ከም ምስጢር'ዩ ተታሒዙ ጸኒሑ።

ይዅን'ምበር፡ ተለቪዥን ፓኪስታን ማላላ፡ ኣብ ትሕቲ ጽኑዕ ሓለዋ፡ ምስ ወለዳ ኣብ ኢስላማባድ ዝርከብ መዕርፎ ነፈርቲ በናዚር-ቡቶ ክትኣቱ ኣርእዮም።

"ከይፈራሕኩ ንዓደይ ብሰላም ተመሊሰ ኣብ ጽርግያታት ዓደይ ክንቀሳቐስ፡ ዝደልኽዎ ሰብ ክረክብን ከዛርብን ናይ ዘንት-እለት ሕልመይ'ዩ" እናበለት ኣብ ኢስላማባድ ዚርከብ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስተር ዀይና ተዛረበት።

እቲ መገሽኣ ንኣርባዕተ መዓልቲ'ዩ፣ ኣባላት ናይቲ ብ"ማላላ-ፋንድ" ዚፍለጥ ማሕበራ እውን የሰንይዋ ምህላዎም ተፈሊጡ።

ኣብቲ ስዋት ዝተባህለ ዓዲ - እንዳዓለቦኣ - ክትበጽሕ ምዃናን ዘይምዃናን ግን ኣይተፈልጠን። ስዋት ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ጣሊባን ወዲቓ ዝነበረት ኣብ ሰሜናዊ-ምዕራብ እትርከብ ገጠር'ያ።

ማላላ ንዑደት ኣብ ፓኪስታን ምህላዋ ዝፈለጡ ሰባት ዛጊት ብትዊተር እንቋዕ ብድሓን መጻእኪ ዘስምዑ በብዓይነቶም መልእኽትታት ዘርጊሖም።

Image copyright EPA

ንምንታይ ሕጂ ንፓኪስታስ ምምላስ ኣድለየ?

ኣብ ልዕሊ ማላላ ዝወረደ ግፍዒ ኣህጕራዊ ቍጥዓ ከም ዘለዓዓለ ይዝከር'ዩ - እቲ ግፍዒ ኣብ እዋን'ቲ ደማዊ ቃልሲ ኣብ መንጎ መንግስቲ ፓኪስታንን እስላማውያን ዕጡቓትን'ዩ ተፈጺሙ። ምምላሳ እቲ ካብ ሽዑ ክሳብ ሕጂ ኣብ ፓኪስታን ዝተኣታተወ ለውጢ'ዩ ዘርኢ።

ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ጸጥታ ናይቲ ሃገር ኣዝዩ ከም ዝተመሓየሸ - ማለት ከምኦም ዓይነት ብተናዓብቲ ዝፍጸሙ መጥቃዕትታት ኣዝዩ ከም ዝነከየ። ይዅን'ምበር ማላላ ኣብ ሽንጭሮ-ስዋት (ዓዳ) ብስም ማሕበራ ሓጺር እዋን ይገብር ዝተኸፍተ ቤት-ትምህርቲ ኣዋልድ ትብጻሕ/ኣይትብጻሕ ኣይተፈልጠን።

ዋላ'ኳ ንፓኪስታን ምምላሳ ብሓጎስ እንተ ተገልጸ ጌና ዛንትኣ ዘይውሓጠሎም ገለ-ገለ ሃየስቲ ኣሎዉ - ጕዳይ-ማላላ ሽርሒ ምዃኑ፡ ንሳ ኸኣ ዕስብቲ ናይ ምዕራባውያን ከም ዝዀነት፡ እኳ ድኣ እቲ ዝወረዳ ሓደጋ ብ ሲ-ኣይ-አይ ከም ዝተፈጸመ ዝኣምኑ ኣሎዉዎም።

ንመብዛሕትኦም ፓኪስታናውያን ግን ማላላ ሓበኖም ምዃና - ንኽትበጽሖም ንዓዳ ብምምላሳ ደስ ከም ዝበሎም ይገልጹ ኣሎዉ።

ማላላ ንምንታይ'ያ ተጠቒዓ?

ማላላ ጓል 11 ዓመት ኣብ ዝነበረትሉ እዋን ንቢቢሲ-ኡርዱ ብዛዕባ ህይወታ ብስቱር መዝገበ-ዕለታ (ዲያርዮ) ከተመሓላልፍ ጀመረት።

ጸኒሓ ኸኣ ኣበርቲዓ ክትቃለስ ጀመረት - ኣንጻር ድህከት ጣሊባን ኣብ ፓኪስታን፣ ምናዳ ብትምህርቲ ኣዋልድ ዘርኢ ጕዳይ። ኣብ 15 ዕድሚኣ ብሃድን ብጥይት ተወቕዐት። መውቃዕታ ግን ብኡ-ንብኡ ኣቓልቦ ዓለም ሰሓበ።

ኣብቲ እዋን'ቲ ጣሊባን-ፓኪስታን እቲ ግፍዒ ከም ዝወዓሉዎ፡ እቲ ዝወሰድዎ ስጕምቲ ድማ ኣብ ክንዲ ምዓራብ ተሓሊቓ ምዝራባ ከምኡ'ውን ንባህሊ ምዕራባውያን ኣብ መሬት ፓሽቱን ንምቕዳም ተጐስጕስ ምንባራ ገለጹ።

እታ ጐርዞ ጓል ንትንፋስ ዚደናደን መቝሰልቲ ወረዳ፣ ሓንጎላ ሕበጥ ከይገብር ብማለት ድማ ሓካይም ክፋል ሽክና ርእሳ ከልግስዎ ከም ዝተገደዱ ይዝከር።

ኣብ ናይ ፓኪስታን ወትሃደራዊ ሆስፒታል ናይ ህጹጽ ሕክምና ምስ ተገብረላ ንተወሳኺ መጥባሕትን ዝሓሸ ክንክንን ንኽትረክብ ተባሂሉ ንበርሚንግሃም (ዓባይ ብሪጣንያ) ተላእከት። ሕጂ ኣብኡ ምስ ስድራ ቤታ ትነብር ኣላ።

ካብ ሽዑ ክሳብ ሕጂ ማላላ እንታይ ገበረት?

Image copyright University Hospitals Birmingham

ማላላ፡ ምስ ሓወየት፡ ኣብ ኣህጕራዊ መድርኽ ወጺኣ ብትምህርቲ ቈላዑን መሰላት ደቂ-ሰባትን ብዓውታ ጐስጓሳ ቀጸለት።

ምስ ኣቦኣ፡ ዝያዲን፡ ኰይና ድማ ማላላ-ፋንድ ዚብል ትካል መስረተት - እቲ ትካላ ድማ "ኵለን ኣዋላድ ንክምሃራን ከይፈርሃ ንክነብራን" እዩ ዕላምኡ።

ብ 2014 ማላላ እታ ብዕድሜ ዝነኣሰት ተሸላሚት ብልጫ-ኖብል ኰይና ተመርጸት። እቲ ብልጫ ምስ ህንዳዊት ተቓላሲት፡ ካይላሽ ሳትያርቲ፡ ተኻፈለቶ - በቲ ንመሰላት-ቈላዑ ንክኽበር ዘካየድኦ ጐስጓሳት።

ማላላ እናተማህረት ቃልሳ ቀጸለት። ሕጂ ኣብ ኦክስፈርድ ዩኒቨርሲቲ ትምሃር ኣላ።

ህይወት ኣብ ፓኪስታን ጌና ሓደገኛ ድዩ?

ዋላ'ኳ ኵነታት ጸጥታ ፓኪስታን ይመሓየሽ ስራሓት ጣሊባን ጨሪሱ ኣይጠፍአን።

ኣብ ብርክት ዝበሉ ስርሓት ሽበራ ኢዶም ብምእታው ኣብ ቤት-ትምህርትታት ኰነ ኮለጃት ንኣማኢት ሰባት ቀቲሎም'ዮም።

ይዅን'ምበር ማላላ ደጋጊማ ንፓኪስታን ንኽትምለስ ድልየት ከምዘሎዋ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣሚታት ገሊጻ'ያ፣ ንዓዳ ኣብሊጻ ብምርኣይ ኣብዚ ወርሒ'ዚ ዝሃበቶ ቃለ-መጠይቕ "ስዋት መንግስተ-ሰማይ ኣብ መሬት" ብምባል ትገልጻ።

ምስ ድይቪድ ለተርማን ኣብ ዝገበረቶ ቃለ-መጠይቕ (ናይ ኣሜሪካ ተለቪዥን - ነትፍሊክስ ስፐሻል) "ኣብ ዓደይ ብዙሕ ደገፍ ኣሎኒ" ክትብል ተዛሪባ።

"ሰባት ንለውጢ ጽምኢ ኣሎዎም፣ ኣብ ፓኪስታን ለውጢ ንክመጽእ ተሃንጥዮም ኣሎዉ። ኣብኡ ስራሓት አሰላስል'ኳ እንተሃለኹ ኣእጋረይ መሬት ዓደይ ክረግጻ'ዩ ሕልመይ" በለት።

ፓኪስታን ብሃይማኖት ዓቃቢ ባህሊ'ዩ ዘሎዋ። ሽም ማላላ ንምጽላም፡ ዓሚ ኣብ ኦክስፈርድ ዩኒቨርሲቲ ዝተወስደ ስእሊ፡ ናይ ምዕራባውያን ጂንስ ስረን ነዊሕ ዝታክኡ ቡትስ ተኸዲና ኣብ መራኸቢ-ብዙሃን ተዘርግሐ።

ብ 2010 ቤት-ፍርዲ ፓኪስታን ንዓሰርተ ኣሰብኡት በቲ ኣብ ልዕሊ ማላላ ዝፈጸምዎ መጥቃዕቲ ንሕልፈቶም ፈሪዱዎም። እቲ ቀንዲ ገበነኛ ግን ከም ዘምለጠ ይፍለጥ። ማላላ ዩሱፍዛይ፡ ድሕሪ 'ቲ ብተናዐብቲ ጣሊባን ኣብ ህይወታ ዝወደቐ ናይ ምቕንጻል ሓደጋ፡ ንፓኪስታን ንመጀመርታ ጊዜ ንኽትበጽሕ ተመሊሳ ኣላ።

Image copyright Reuters

ተመሳሳሊ ዛዕባታት