ኣብ ምዕራባዊ ዓለም መዝነት-ብቕዓት ዘተኣታተወ ፈተና ቻይና

Image copyright Getty Images

እቶም ኣብ ደብዳቤታት ዝሰፍሩን ዝረኣዩን ምቕሉልነትን ቅንዕናን ኩሉ ግዜ ሓቒ ዘይክኸኑ ይክእሉ'ዮም ፡ ንሓደ ሰብ ስራሕ ክትቆጽሮ ኣብ እትደልየሉ እዋን ግን እቲ ቀንዲ መስፈሪ ክእለትን ብቑዕነትን ነቲ ትደልዮ ዕማም ክዓምም ዝኽእል'ዩ ዝድለ።

እንተኾነ እዚ ኩሉ ከም ቀዳማይ ረቋሒ ዘይውሰደሉ እዋን'ውን ኔሩ'ዩ ፡ ንመን ትፈልጥን? ዘመድ መን ኢኻን? ኣብ ቕድሚት ይመጽእ። ንስኻ ወዲ ፍሉጥ ጸራቢ ዕንጨይቲ እንተኔርካ'ሞ ነቲ ሞያ እንተ ተዓሊምካዮ ፡

ካልእ ተላማዳይ ዓራይ ሰዓት ክትከውን ትኽእል ፡ ወይ ተሓጋጋዚ ከሻኒ ፡ እቲ ዝመዘካ ዘሎ እቲ ባዕሉ ዝዓለመካ ምስ ዝኸውን ጸገም ዘይክህልዎ ይክእል'ዩ። እንተኾነ ኣብ ካልእ ቦታታት ብፍላይ ክኣ ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ጠንቂ ዓቢ ሽግራት'ዩ።

ቻርለስ ትረቨልያን ካብ 1840 ክሳብ 1859 ቀዋሚ ጸሓፊ ናይ ቤተ-ግምጃ ንግስነት ብርጣንያ እዩ ኔሩ ። ብጠባያት እቶም ብዘይግቡእ ኣብ ሓላፍነት ዝመጹ መሳርሕቱ ወትሩ ይሰግእ ኔሩ።

ሓደ እዋን ንመሳርሕቱ ' እቲ ጽሒፉን ኣንቢቡን ዘይኽእል 'ድንዙዝ' እናባለ የባጭወሉ ኔሩ።

ምስ ምስፍሕፋሕ መግዛእቲ ብርጣንያ ፡ እተን ፍሉይ ባህልን ፍልጠትን ዝነበረን ሃገራት ንኣታሓሳስባ ቻርለስ ትረቨልያን ብዝሓሸ መንገዲ ክፍጸመሉ ዝኽእል ትምህርቲ ኣቕሲሙ። ቻይና ፈውሲ ሕማም ርእሲ ኮይና።

ኣብነት ርሑቕ ምብራቕ

ካብ 17 ክፍለ ዘመን ፡ እቶም ኣብ ቻይና ሃጸያዊ ኣገልግሎት ክትግብሩ ዝደልዩ ፡ ክሳብ ናይ መወዳእታ ክሰርሑ ኔርዎም። ነዚ ንምትግባር፡ ቻይና ኣዝዩ ተጠላቢ ዝኾነ ኩሉ ዝፍተነሉ "ሃጸያዊ ፈተና" ዝበሃል ኣገባብ ፈተና ኣተኣታተወት።

ብንግህኡ ጀሚሩ ቅድሚ ጽሓይ ዕራብ ዘይውዳእ ተኸታታሊ ፈተናታት'ዩ ፡ ሓደ ካብ'ቲ ዘይተርፍ ክማላእ ዘለዎ ሮቋሒታት ድማ ነቶም 400 ሽሕ ዝኾኑ ፊደላት ናይ ኮንፊሽያን ምዝካሮምን ፡ ነቶም ሸሞንተ ክፍላት ናይ ቴማ ምምላኾምን የጠቓልል።

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ምርመራ ንጉሰ ነገስታት ዓይና ንኢንግሊዝ ኣለዓዒሉ።

ብዘይካ እዚ ነዘን ኣርባዕተ Great Knowledge, Doctrine and Meaning, Analects and Mencius ዝብላ መጻሕፍቲ ሓሳባት ናይ ኩለን ብዝገልጽ መንገዲ ምቕራብን፤ እቲ ካልእ ክፋል ናይቲ ፈተና ክኸውን እንከሎ፡

Classics of Poetry, Book of Documents, Book of Changes, Book of Rites and the Annals of Spring and Autumn.ንዝብላ መጻሕፍቲ ክኣ ብዓሙቕ ክትርደአን ይጥለብ።

ብመጀመርታ ኣርእስቲ'ቲ መጽሓፍ ንምግላጽ ፡ ክልተ ምሉእ ሓሳባት ምስፋር የድሊ ፡ ብድሕሪ'ዚ ዝደለየዎ ንትንታተነ እቲ መጽሓፍ ኣሉታውን ኣወንታውን የንብሩ።

ብተወሳኺ እቲ ፈተና ኣብ ቀረጽን መንግስታዊ መዋቕርን ብዝምልከት ኣብ ተግባር ዝተሰንየ ሕቶታት'ውን የቕርብ'ዩ።

ነዚ ኩሉ ፈተና ዝሰግርዎ ግን ካብ 1-2 ካብ ሚእቲ ጥራይ ብምዃኖም፤ መግዛእቲ ብርጣንያ ንናይ ብዓል ቻርለስ ትረቭልያን ስግኣታት ብኸመይ ከምዝፈትሖ መምሃሪ ኮኖ።.

ድሕሪ ነዊሕ ዓመታት ምምራር ቻርለስ ትሮቨልያን ብኣሰራርሓ መንግስቲ፡ ኣብ 1853 ዝስምዓሉ እዋን ደበኽ በለ ።

ከም ሚኒስተር ፋይናንስ ኮይኑ ዝተመዘዘ ዊልያም ግላድስቶን 20 ዝገጻቱ ንድፊ ንኸቕርብ ንትሮቨልያን ሓተቶ ፡ ትሮቨልያን ንሓዲግነትን (mediocrity ) ትሑት መዝነት ብቕዓትን ናይ ህዝባዊ ምምሕዳራትን ፡ ከምኡ'ውን ብቑዕ ንቕድመ ምቁጻር ዝግበረ ፈተናታትን ኣብ ንድፉ ኣስፈረ ።

ንምሉእ ኣፍልጦ ታሪክ ፡ ስነ-ሕጊ ፡ ፖሎቲካውን ቁጠባውን ፡ ዘመናዊ ቋንቋ፡ ዝብሉ ኣብ ርእሲ እቲ ምሉእ ምልከት ናይ ሒሳብ ኣገዳስነቶም ዘርዚሩ ኣቐመጠ።

እቲ ኖርዝኮት ትሮቨልያን ሪፖርት (Northcote-Trevelyan Report ) ተባሂሉ ዝፍልጥ ንድፊ ቀልጢፉ ተቐባልነት ኣይረኸበን።

ድሒሩ እቲ ናይ ምሻም መሰል ናብ መዝነት ብቕዓት ስለዝቐየሮ ፡ ብቑዓት መንእሰያት ብ ኣካድያማዊ ጸለብለልትኦም ኣብ ዝግብኦም ቦታ ንኽበጽሑ ኣኽኢሉ'ዩ።

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ እዚ ፈተና ኣብ መፈለምታ 20 ክፍለ ዘመን እዩ ተለዊጡ። ብኣማኢት አሽሓት ዝቑፀሩ ሰባት ተቖፂሮም ክሰርሑ ይደልዩ።

ብዘገምታ

ትረቨልያንን ግላድስቶንን ፡ ኣካዳምያዊ ዓወታት ንብቕዓት ፡ ቕንዕናን ህርኩትናን ከውሕሱ ዝክእሉ እዮም ዝብል እምነት ነበሮም።

እንተኾነ፡ ሓደ ኣብ ትምህርቲ ንፉዕ ዝኾነ ሰብ ኣብ ካልእ ንጥፈታቱ ዕዉት ክኸውን ይኽእል'ዩ ኣብ ዝብል ሓሳብ ንምቕዋም ኢዶም ምስ ኣልዓሉ'ዮም ፡ ናይ ምሻም መሰል (patronage ) ዘለዎ ብልጫታት ብምዝታይ'ውን ይካትዑ። ሓደ ካብኡ ምጽናዕ ፖሎቲካዊ ሓይሊ'ዩ።

ግላድስቶን ባዛዕባ እቲ ምምሕያሽ ክገልጽ" እቲ ዝልዓለ ረብሓ ናይ'ዚ ለውጢ ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ላዕለዋይ ደረጃን እቲ ምምሕዳራዊ ሓይልን ንዘሎ መስመር ዘደልድልን ምኳኑ እዩ ዝሕብር።

ኣስዒቡ'ውን፤ እዚ ምልከ-ልዑላውነት፡ ልዕሊ እቲ ናይ ሓፋሽ ህዝቢ ዝለዓለ ተፈጥራኣዊ ውህብቶ ከምዘለዎ ዓቢ እምነት እዩ ዘለኒ " ይብል።

ኣብ መወዳእታ

እቲ ውጥን ተዳልዩ ምስ ተወድእ'ውን 17 ዓመታት ዝኣክል ተግባራዊ ክኸውን ኣይክኣለን ። እዚ ክኣ ከም እምነ መሰረት ንዘመናዊ ስርዓተ ምሕደራ ዓባይ ብርጣንያ ተወሲዱ፤ኣብ 1870 ናብ ተግባራውነት ክሰጋገር ጀሚሩ።

ኣብ'ዚ እዋን'ዚ ዓይነታቱ ይፈላለ'ምበር፡ ናብ ዝኾነ ጽፍሒ ስራሕ ክትኣቱ ብፈታና እዩ ፡ ቀስ ብቐስ ኣብ ትሕት ዝበለ ጽፍሕታት ፍኩስ ዝበለ ፈተና ንልዕል ዝበለ ጽፍሕታት ክኣ ክብድ እናበለ ይኸይድ። ከምኡ እናበለ ክኣ ናብ ኩሉ ዓንኬላት ይዝርጋሕ።

ስለዝኾነ ስራሕ ንምርካብ እንገብሮ ቃለ መሕትት ዘገርመና ኣይኮነን ፡ መበገሲኡ እዚ ኮይኑ ፡ እቲ ብሰበይ ሰብካ ናይ ምቁጻር የለን ናብ ዝብል መደምደምታ ከብጽሓና ግን ዝክኣል ኣይኮነን።