ሕልሚ ማርቲን ሉተር ኪንግ ኣበይ በጺሑ፡ ተዘክሮ ድሕሪ ቅትለቱ 50 ዓመታት!

ማርቲን ሉተር ኪንግ፡ ጸሊም ተቓላሲ መዓርነት ኣሜሪካዉያን Image copyright Agence France Presse

ትማሊ ውሩይ ጸሊም ኣሜሪካዊ ተቓላሲ ንመሰል ማዕርነትን ጸለምቲ ኣሜሪካዉያን ዶክተር ማርቲን ሉተር ኪንግ ጁኒየር፡ ብውዲት ዝተቐትለላ መበል ቅድሚ 50 ዓመት ኣብ መላእ ዓለም ተዘኪሩ ውዒሉ።

"ሕልሚ ኣለኒ" ብዝብል መደርኡ ኣብ ልቢ ብዙሓት ዝሰፈረ ማርቲን ሉተር ኪንግ ጁኒየር፡ ኣብ ኣሜሪካ ዝነበረ ናይ ጸዓዱን ጸለምትን ዓሌታዊ ማሕበረ ቑጠባዊ ኣፈላላይ ንክልወጥ ኣበርቲዑ ይቃለስ ነይሩ።

"ሰላማዊ ናዕቢ" ብምክያድ ዝፍለጥ ጸሊም ኣሜሪካዊ ተቓላሲ ማዕርነት ማርቲን ሉተር ኪንግ፡ ማዕረ ኽፍሊት ንጸለምቲ ኣሜሪካዉያን ክሓትት ዝተዳለወ ሰልፊ ክመርሕ ፍቓድ ኣብ ዝሓተሉ እዋን'ዩ ቅድሚ 50 ዓመት ኣብ ሜምፊስ'ዩ ተቐቲሉ።

ካብዚ ተቓላሲ ማዕርነት ብዙሓት ጸሓፍቲ፣ ተመራመርትን ፖለቲከኛታትን፡ ኣብ ዝኾነ ይኹን እዋን መሰልን ፍትሕን ንምርግጋጽ ዝለዓሉ ናዕቢታትን መገዲታት ምኽባር መሰላትካን ብሰላማዊ ኣገባብ ክትግበሩን ክምርሑን ኣለዎም ይብሉ።

ኣብ ዝተፈላለየ ክፍለ ዓለምን ማሕበረሰብን ንዓሌታዊ ማዕርነትን ክብርን ዝለዓሉ ሕቶታት ከምቲ ማርቲን ሉተር ኪነግ ዝተጠቕመሉ ብሰለማዊ ኣገባብ ክፍጸም ከምዝሓይሽ የረድኡ። ጎነጽ ዘየልዕሉን ክኾኑ ከምዘለዎም፣ ኣብትን ኣብትን ዝርኣዩ ናይ መዓርነት ኣፈላላያት ንምጽባብ ድማ ማርቲን ሉተር ኪንግ ዝተኸተሎ ዘይጎነጻዊ ምንቅስቓስ ኣብነታዊ ክኸዉን ከምዝኽእልን የቐምጡ።

"ማርቲን ዝቃለሰሉ ዝነበረ ዓሌታዊ ኣድልዎሕዚ ይገድድ"

ኣብታ ማርቲን ሉተር ኪንግ ሰብኣዊ መሰላት ብማዕረ ክዳነዩን ክተኣናገዱን ዝተቓለሰላን መሰረት ዲሞክራሲን እትበሃል ሃገረ ኣሜሪካ፡ ክሳብ ሕዚ ዝለዓል ሓደ ዓብዪ ሕቶ እንተሃለወ፡ ዓሌታዊ ፍልልይን ዘይፍትሓዊ ኣተሓሕዛ ጸዓዱን ጸለምትን'ዩ።

ኣብ ሞንጎ ዕጡቓት ፖሊስን ጸለምቲ ኣመሪካወያንነ ትን ዘጋጥም ዘይምቅድዳዉ ብተደጋጋሚ ዝኽሰት ጸገም እንትኾን ብዙሓት ጻዕዳን ጸሊም ዜጋ እታ ሃገር ብኣፈላላያት ተቐይዱ፡ ዓሌታዊ ማዕርነቱ ዘይተረጋገጸሉ ሃዋህውሁ ከምዘሎ ብዙሓት ይዛረቡ።

ኣብ ሎስ ኣንጀለስ ኣሜሪካ፡ ምህርቲ ፖለቲካል ሳይንስ፣ ዓለምለኻዊ ርክባትን ፍትሕን ሳባ ተስፋዮዉሃንስ ኪዳነ፡ ኣብዚ እዋን እዚ ማዕረ ክንድዚ ዓሌታዊ ኣድልዎን ፍልልይን ምርኣይ፡ ናብቲ እዚ ኩሉ ኣፈላላይ ንምስዓር ማርቲን ሉተር ኪንግ ዝጀመሮ ቓልሲ ተመሊስኻ ክትሓስብ'ዩ ዘገድደካ እያ ትብል።

"ንሱ ዝተበገሰሎም ክልተ ቀንዲ ዕላማታት ነይሮም። ዓሌታዊ መዓርነትን ቑጠባዊ ፍትሕን። ኣብዚ ዘለናሉ እዋን ኮይንና ግና እቲ ዝቃለሰሉ ዝነበረ ዕላማ ምጽባብ ኣፈላላይ ጸሊምን ጻዕዳን ሕዚ ገዲዱ ኢኻ ትርኢ። ካብ እትነብረሉ፣ እትመሃረሉን ኾፍ እትብለሉን ጀሚሩ ብዙሕ ኣለፈላላይ ኣሎ" ትብል።

ብዚ መንጽር፡ ማሕበራዉን ፖለቲካዉን ኩነታት ህዝቢ ዘጽንዑ ሰብ ሙያ፡ ማርቲን ሉተር ኪንግ ብዙሕ ተዓዊቱን ፈሺሉን'ዮም ዝብሉ። ዕላማ ምጽባብ ዓሌታዊ ኣፈላላይን ምንጋስ ማዕርነታዊ ፍትሕን ማርቲን ሉተር ኪንግ ጁንየር ድማ ንድሕሪት ይኸይድ ኣሎ ዘብልን እቶም ዝቃለሰሎም ዝነበሩ ዕላማታት ዘይቐጸልሉ ኩነታት ከምዘሎን ዘርእዩ ዘይምዕሩይ ኩነታት ከምዘለዉ ተንተንቲ ፖለቲካ ይገልጹ።

"ዕሸል እንከሎ ዝተኾለፈ ቓልሲ'ዩ"

"ንሓደ መራሒ ምቕታል ኣንጻራዊ ተነሓናሒ ወገን ዝጥቀመሉ ሓደ ስትራቴጂ ምኹላፍ እቲ ዕላማ'ዩ" እትብል ምህርቲ ፖለቲካል ሳይንስን ዓለምለኻዊ ርክባትን ሳባ ተስፋዮዉሃንስ፡ እቲ ጀሚሩዎ ዝነበረ ምንቅስቓስ ምርግጋጽ መሰል ዘይድግፉ ሰባት ስለዝነበሩ፡ ነቶም ተረኺቦም ዝነበሩ ዓወታት ንድሕሪት ዝመልሱ ኣካይዳታት ይትግበሩ ምንባሮም ትዛረብ።

"ንሱ ንኹሎም ካብቲ ወጽዓ ክወጽኡጹ ኣለዎም ኢሉ ዝቃለሰሎም ዝነበሩ ሰባት ክጥርንፍ፣ ክሓቁፍ፣ ዝኽእል ብሱልን ዉፍይን መራሒ'ዩ ነይሩ። ኣብ መሪሕነት ክኣ እዚኣ እያ እታ ወሳኒት። ንጹር ዝኾነ ራኢን ኣካይዳን ዘለዎ ሕብረተሰብ ዘሰልፍ መሪሕነት ኣብ ምዕዋት ቃልሲ ወሳኒ ተራ ኣለዎ። ንሱ ምሟቱ ግና ነዚ ሃሲዩዎ" ክትብል እቲ ዘሎ ጸገም ሕዚ ንምንታይ ከምዝኸፍአ ተብርህ።

Image copyright Getty Images

ማርቲን ሉተር ኪንግ ጁኒየር፡ ኣብ ክሊ እቶም ዘካይዶም ዝነበሩ ዝተወደቡ ቃልሲታት ምርግጋጽ ማዕርነት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ብዝጽሕፎም ዝነበሩ ደብዳበታት ነቶም ብድሆታት ምስጋር ዝከኣለሎም መሰረታዊ ናይ ቃልሲ መገዲታት "ዘይጎነጻዊ" ክኾኑ ከምዘለዎም ይገልጽ ነይሩ።

"ናቱ ምንቅስቐስ ዕሸል እንከሎ'ዩ ተቖንጺሉ። ኪንግ ጁኒየር ዝፍለጠሉ ዝነበረ ዘይጎነጻዊ ኣገባብ ምንቅስቓስ ቀሊል ኣይኮነን። ትም ኢልካ እትጽበዮ ኣይኾነን። ቀዳማይ፡ ሓደ ነቲ ትቃለሰሉ ዘለኻ ነገር ዘይፍትሓዊ ዝኾነ ነገር ከምዘሎ ምርዳእ፡ ከመይከ ብኸመይ ይፍጸም ዝብል ምንጻርን ኣገዳሲ'ዩ። ኪንግ ስትራቴጂካዊ ብዝኾነ ኣገባብን ብዲስፒሊን'ዩ ነዚኦም ዝትግብሮም ነይሩ" ትብል ሳባ።

እንተኾነ ግና ነቲ ዝጀመሮ ቃልሲ ዝድግፉ ኮኑ ዘይድግፉ ሰባት እቲ ፍልስፍና እንታይ ማለት ምዃኑ ስለዘይተረደኦም ካብ ዘይምርድኦም፡ እቲ ዝጀመሮ ቓልሲ ከምእተኾልፈ ትሕብር።

"ዘይጎነጻዊ ምንቅስቓስ ብሕታዊ መገዲ ሰላም'ዩ"

ኾፍ ኢልካ ምዝርራብ፣ መራኸብቲ ሓፋሽ ብኣግባቡ ምጥቃም፣ ህዝብን ዕላማን ብኣግባቡ ምርዳእ፡ ሰላማዊ ቓልሲ ወይ ምንቅስቓስ ንምክያድ ዘኽእሉ ኣገባባት ከምዝኾኑ ፖለቲከኛታትን ተንተንትን ይዛረቡ።

I have a dream: "ሕልሚ ኣለኒ" ዝብል መጽሓፍ ማርቲን ሉተር ኪንግ ናብ ቋንቋ ኦሮምኛ ዝተርጎሙ ተቀዳሚ ምክትል ኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስት ኣቶ በቀለ ገርባ፡ ኣብ ዝኾነ እዋን ቓልሲ ጎነጻዊ ክኸዉን የብሉን ይብሉ።

"ንሱ ጥራሕ'ዩ እቲ ዘዋጽእ መገዲ ኢለ'የ ዝኣምን። ወገንኻ ብምቕታል ዘላቒ ሰላም ዘምጽእ ስልጣን ምሓዝ ይከኣል'ዩ ዝብል እምነት የብለይን። እዚ ሕቶ ንማርቲን ሉተር ኪንግ'ዉን ይቐርበሉ ነይሩ'ዩ። እዞም ጸዓዱ መሰልና ኣይክህቡናን እዮም ብረት ዝህቡና ኣይኾኑን፡ መሳርሒ ክንጥቀም ኣለና ይብሉዎ ነይሮም።

ንሱ ግና፡ ጸለምቲ ክሳብ መወዳእታ ቓልሶም ብሰለማዊ መገዲ መገዲ ከምዝቕጽሉ ብምግባር ኣዐዊቱዎም'ዩ። ንሕና ድማ ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት መሰልና ንምኽባር እንገብሮም ምንቅስቓሳት ብሰለማዊ መገዲ ክኾኑን ዝተፈላለዩ ናይ ሰላም መቃለሲታት ብምትእትታዉን ክኸዉን ይግባእ'የ ዝብል" ይብሉ።

Image copyright Getty Images

ኣብ ሃገራት ማእከኸላይ ምብራቕን ዓረብን ዝነበረ ቀዉዒ ዓረብ (ኣራብ ስፕሪንግ) ብፍላይ ድማ ኣብ ቱኒዚያ ዝጀመረን መወዳእትኡ ለዉጢ ዘምጽኣን ምንቅስቓስ ከም ኣብነት እተልዕል ሳባ ብወገና፡ ዝኾነ ምንቅስቓስ ለዉጢ ከምጽእ፡ ንታሪኻዊ ድሕረ ባይታን ህሉው ኩነታትን ህዝብን ሃገርን ዘገናዘበ እንተኾይኑ'ዩ ትብል።

"ኣብ ቱኒዚያ ዝጀመረ ምንቅስቓስ ጥርኑፍ መሪሕነት ሰራሕተኛታት ስለዝነበሮ ለዉጢ ኣምጺኡ እዩ። ኣብ ሶርያ እንተመጺና ግና ተበጊሱ እምበር ነቲ መንግስቲ ክጸልዎ ኣይኸኣለን። ኣብ ቱኒዝያ ስለዝተዓወተ ኣብ ካልእ ክዕወት'ዩ ክንብል ኣይንኽእልን። ክውንነት፣ ስነ እምሮኣዊ ኣቃውማን ባህላዊ ክብርታት ዓድን ህዝብን ኣብ ግምት ክኣቱ ኣለዎ"።

ካብዚ ሓሊፉ ናብ ህዝቢ ዘይትኩስ ሰራዊት ኮነ ኣኽባሪ ጸጥታ ክፍጠር ከምዘለዎ ዝገልጹ እዞም ሙሁራትን ፖለቲከኛታትን፡ ዘይጎነጻዊ ቃልሲ ኩሉ ግዘ ናይ ምስዓር ተኽእሉኡ ዝለዓለ ከምዝኾነ ይኣምኑ።

"ሕዚ ዘለዉና ነገራት ካብ ምዕናዉን ወገንና ካብ ምቕታልን፣ ዘይጎነጻዊ መገዲ ምኽታል'ዩ እቲ ክንምሃሮ ዝግብኣና። ሃገርና'ዉን ንቕድሚት ንምስጓም ሰላማዊ ቃልሲ ክነማዕብልን፡ ክንለምዶን ኣለና" ይብሉ ኣቶ በቀለ ገርባ።

ምህርቲ ፖለቲካል ሳይንስን ዓለምለኻዊ ርክባትን ሳባ ተስፋዮዉሃንስ ብወገና፡ "ቃልሲ ቐጻሊ'ዩ። ዘይጎነጻዊ ቃልሲ ግና መዓስን ከመይን ከምዝጅምር ፈሊኻ ምፍላጥ ኣይከኣልን። ስለዝኾነ ድማ ብዝተፈላለየ መልክዕ ክግልጹ ዝኽእል ኣብ ዓለም ዝርኣዩ ፍልልያት ብሰላማዊ መገዲ ዝፈትሕ ወገን ኣብ ምጥንኻር ትኹረት ክግበር ኣለዎ" ትብል።

መጽናዕታት ፖለቲካል ሳይንስ ከምዝብልዎ ዘይጎነጻዊ ቓልሲ ካብቲ ብረታዊ (ጎነጻዊ) ቃልሲ ናይ ምዕዋት ተኽእሉኡ 11 ዕጽፊ'ዩ።