ደብዳበ ካብ ኣፍሪቃ፡ ንሚልዮናት ሰንፈላል ዝገበረ ምጭብባጥ ኢድ

ራይላን ኦዲንጋ ምስ ሰላምታ Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ራይላን ኦዲንጋ ምስ ሰላምታ

ሓደ ካብቲ ኣዝየ ዝፈትዎ ዝነበርኩ ናይ ቁልዕነት ጸወታይ እቲ ብኪስዋሂሊ "ካውካ" ወይ ብእግሊዝኛ "ፍሪዝ" (ድስካለ) ተባሂሉ ክትርጎም ዝኽእል ዓይነት ጸወታ'ዩ ነይሩ። ኣብዚ ጸወታ'ዚ፡ እናሰጎምካ እንከለኻ መጻውትኻ ብሃንደበት ደስክል ይብለካ'ሞ ኩሉ ሒዝካዮ ዝጸናሕካ ስራሕ ገዲፍካ ደው ትብል። መጻውትኻ "ኣንፍሪዝ" (ተንቀሳቐስ) ክሳብ ዝብለካ ድማ ተዓኒድካ ትትረፍ።

እቲ ስልቲ ንዓኻ ኣብ ኣዝዩ ኣጸጋምን ዘሕፍርን ኩነታት ንምውዳቕን ንምውራድን'ዩ። ንኣብነት ብዙሓት ሃመማ ኣብ ከባቢ ኣፍካ እናዘምበዩ እከለዉ ኣፍካ ብኽፍቱ፡ ከምታ ዝነበርካያ ተዓኒድካ ደው ትበሃል - ትብል ድማ።

ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ገሊኦም መሰደስከሉኻ ብኡ ኣቢሎም ይርስዑኻ።

ቀዳማይ ሚኒስተር ነበር ራይላ ኦዲንጋ ድማ ከምኡ'ዩ ገይርዎም ዘሎ ንእሙናት ደገፍቱ። ዋላኳ እቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ መንጎ ራይላን ፕረሲደንት ኡሁሩ ኬንያታን ዝተገብረ ምልክት ዕርቂ ምጭብባጥ ኢድ፡ ምልክት ሰላም እንተኾነ፡ ድሕሪ እቲ ዓሚ ድሕሪ ምርጫ ንዝሰዓበ ረብሻ ኣልዩ ንኬንያውያን እፎይታ እንተሃበ፡ ደገፍቲ ተቓዋሚ ሰልፊ ግን ካብ 9 መጋቢት ኣትሒዞም ደስኪሎም'ዮም ተሪፎም ዘለዉ፡ መራሒኦም (ራይላ) ምልክት ክሳብ ዝገብረሎም ድማ ቀንፈዘው ይብሉ ኣለዉ።

እቲ ደገፍቱ ብቕብጥሮት "ባባ" ኢሎም ዝጽውዕዎ ራይላ፡ ሓያል ሓንጻጺ መደብ (ስትራተጂስት) ብሉጽ ኣወሃሃዲ ፖለቲካን'ዩ። እቲ ምሁር ምህንድስና ራይላ፡ ንመስርሕ ደቂ-ሰባት'ውን ኣዕሚቑ'ዩ ዝርዳእ። ብሰንኪ ዘይሕለል ድሌቱ ንደሞክራስያዊ ጽገና፣ ሓርነትን ማዕርነትን ንኬንያውያን ንዓመታት ተኣሲሩን ተሰዲዱን'ዩ።

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ደገፍቲ ኦዲንጋ

ኣብ ዝኾነ እዋን ሚሊዮናት ከለዓዕልን ዕላምኡ ክስብ ዝወቅዕ ድማ ነቲ ኩነታት ከቐጽሎን ተኽእሎ ኣለዎ።

እንተኾነ ግን፡ ሓደ ሓደ ግዜ ንደገፍቱ ኣደስኪሉ ይርስዖ'ዩ። እዚ ዝኸውን ከኣ ዕላምኡ ምስ ወቕዐ ወይ ከኣ ሃንደበታዊ ናይ ውጥን ለውጢ እንተሃልዩ'ዩ።

ዓሚ፡ ኣብ መፋርቕ ናይ ሓምለ፡ ሒደት መዓልታት ቅድሚ መዓልቲ ምርጫን ምርጫ ክሳብ ዝሓልፍን ንደገፍቱ ጾታዊ ርክብ ክሕረሙ ጠሊቡ ነይሩ።

"ኩለን ደቀንስትዮ ኣብ ድሮ መዓልቲ ምርጫ ንሰብኡተን ናይ ጾታዊ ርክብ መሰሎም ክኸልአኦም ኣለወን። እዚ ኸኣ ኣንጊህና ክንትስእን ነቒሕና ነቲ ናይ መስርሕ ምርጫ ክንከታተልን ክሕግዘና እዩ፡ ብድሕሪኡ ግን ነቲ ውጽኢት ናይ'ቲ ምርጫ ብጾታዊ ርክብ ክትጽምብልዎ ትኽእሉ ኢኹም" ኢሉዎም ተባሂሉ ብማዕከናት ዜና ሃገር ተቓሊሑ ነይሩ።

ንምዃኑ ራይላ ኦዲንጋ መን'ዩ?

  • ወዲ 72 ዓመት ራይላ ወዲ ናይ ፈለማ ምክትል ፕረሲደንት ኬንያ ጃራሞጊ ኦጊንጋ ኦዲንጋ'ዩ፡
  • ኣግዋምቦ (ተርጋብ ኣምላኽ) ዝብላ ሳጓ ብደገፍቱ ተዋሂብዎ፡
  • ኣብ ናይ ቀደም ምብራቕ ጀርመን ብመሃንድስ ሕክምና (መዲካል ኢንጂኔሪን) ሰልጢኑ፡
  • ንዕስራ ዓመት ዝኣክል ወኪል ፓርላማ ናይቲ ኣብ ኣፍሪቃ ዝዓበየ ሻውል ነይሩ፡
  • ኣብ 1982 ንዝተፈተነ ዕልዋ መንግስቲ ወጢኑ፡
  • ወናኒ ክብረ-ወሰን - ኣብ ኬንያ ንዝነውሐ እዋን ዝተኣስረ ሰብ'ዩ፡
  • ወናኒ ክብረ-ወሰን ናይ ዝበዝሐ ኣባልነት ናይ ፖለቲካ ሰልፍታት ዝቐየረ እውን እዩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣባል ናይቲ ብናሳ ዝፍለጥ ሰልፊ'ዩ።

ንብዙሓት ጽኑዓት ደገፍቱ፡ ዓለም ናይቲ ገዲም መራሒ ሕጊ'ዩ። በዚ ምኽንያት ድማ፡ ኣብ ዝበዝሐ ክፋል ናይ'ዛ ሃገር ዓራውቲ ሰብ-ሓዳር ድምጺ ኣጥፊኡ ነይሩ ኢልካ ክትግም ትኽእል ኢኻ ማለት'ዩ።

እዚ መራሒ ተቓዋሚ ሰልፊ ካብ 2007 ኣትሒዞም ኣብ ዝተኻየዱ ምርጫታት ብወግዒ ኣስታት ፍርቂ ድምጺ ምርካቡ ኣብ ግምት ኣእቲኻ ድማ እቲ ንዛረበሉ ዘለና ቁጽሪ ሰብ-ሓዳር ብዙሕ'ዩ።

ኣብቲ ናይ ነሓሰ 2017 ምርጫ፡ ካብ ትጽቢት ወጻኢ፡ ዓወት ኣይተረኽበን። ኣገደስቲ ጽገናታት ኣብ መስርሕ ምርጫ ከይተገብረ ተኣማኒ ምርጫ ክህሉ ኣይክእልን ብምባል ድማ ነቲ ኣብ ጥቅምቲ ዝተኻየደ ናይ ድግማ ምርጫ ተሓሪምዎ።

እዚ ማለት ከአ፡ ሸሞንተ ወርሒ ድሕሪ'ቲ ምርጫ፡ ሚስተር ኦዲንጋ፡ ገና ንደገፍቱ ካብ ምሕራም ጾታዊ ርክብ ኣይፈትሖምን ዘሎ። ስሚዒቶም ዓጊቶም ድማ ገና ምልክት ክህቦም ይጽበዩ ኣለዉ። ደገፍቱ ነቲ ናይ ድግማ ምርጫ ንኽሕረሙ ድማ ዕዉት ዝኾነ ጎስጓስ ኣካይዱ።

ሓደ ሰሙን ሚስተር ኬንያታ ኣብቲ ምርጫ ተዐዊቱ ተባሂሉ ምስ ተኣወጀ፡ ነቲ ሚስተር ኦዲንጋ ነቲ ኣንጻር ዓሌታዊ (ኣፕርታይድ) መንግስቲ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝተኻየደ ናይ ቁጠባ ኣብያ ዝመስል ውጥን ኣውጺኡ።

ንደገፍቱ እቲ ሳፋሪኮም ዝበሃል ዝዓበየን ዓብላልን ትካል ተንቀሳቓሲ ቴለፎን ዝርከብኦም ሰለስተ ኣዝየን ፍሉጣት ዓበይቲ ትካላት ንኽሕረሙ ንደገፍቱ ሓቲቱ። ነዚ ድማ ንሕጋውነት ዓወት ሚስተር ኬንያታ ንምብዳህ ከም ውሑስ ሜላ ወሲድዎ።

ሓሙሽተ ወርሒ ድሕሪ'ቲ ናይ ምሕራም ጻውዒት፡ ደገፍቱ ንፍርያትን ኣገልግሎትን ናይዘን ዒላማ ዝተገብራ ትካላት ተሓሪሞሞ ይርከቡ። ገና ድማ እቲ ምሕራም ከብቅዕ ምልክት ክዋሃቦም ይጽበዩ'ለዉ።

Image copyright AFP
ናይ ምስሊ መግለጺ መራሒኦም ምስ ኬንያታ ይቀራረብ ከምዘሎ ዘይፈልጡ መሳርሕቲ ራይላ ኦዲንጋ

ዝተደናገሩ ደገፍቲ

ሕጂ ግን እቲ ኣብ መንጎ ሚስተር ኬንያታን ሚስተር ኦዲንጋን ዝተገብረ ውሩይ ምልውዋጥ ናይ ኢድ ሰላምታ (ፌመስ ሃንድሼክ) ኣሎ። ክልቲኦም ድማ ከም ህያብ ትእምርቲ ሓድነት ኣቕሪቦሞ።

ምስ ጊዜ፡ እቲ ናይ ኢድ ሰላምታ ኣብ ብዙሓት ጋዜጣታት ዓለም ደስኪሉ ነይሩ፡ ደገፍቲ ተቓውሞ ግን ተደናጊሮም ኣለዉ።

ንሳቶም'ውን'ዶ ምስ ደገፍቲ ናይቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሰልፊ ጁቢሊ ዝኾኑ ጎረባብቶም ናይ ኢድ ሰላምታ ክለዋወጡ ነይሩዎም'ዩ? እቶም ድሕሪ'ቲ ምርጫ ስዒቡ ዝመጽአ ህውከት፡ ፍትዋት ቤተሰቦም ዝሰኣኑ'ኸ? ከመይ ገይሮም ቃንዝኦም ይንጸጉ?

እቶም ዝተረፉ ሰለስተ መራሕቲ ሰልፊ ተቓውሞ ናሽናል ሱፐር ኣላያንስ (ናሳ)፡ ንሚስተር ኦዲንጋ ኣብ ልዳት ቤት ጽሕፈት ፕረሲደንት ኬንያታ ምስ'ቲ ፕረሲደንት ሓቢሩ ደው ኢሉ ምስ ረኣይዎ ብምግራም ክኣምኑ ኣይከኣሉን።

ምስቲ ክቃለስዎ ዝጸንሑ መንግስቲ ዕርቂ ምግባር እዋን ምዃኑ ዝተዋህቦም ምልክት ኣይነበረን።

ሕጂ እዞም ሰለስተ ሰባት ጾታዊ ርክብ-ኣልቦ፣ ሓይሊ-ኣልቦን ኦዲንጋ-ኣልቦን ኮይኖም ከምዝተረፉ ምግማት ዘጸግም ኣይመስልን።

ካብ ኩሎም ደገፍቱ ድማ ሓደ ሰብ ዝያዳ ተሃስዩ'ሎ። እቲ ኣባል ናይቲ ንመንግስቲ ኬንያታ ንምቅዋም ብናሳ ዝቖመ ሃገራዊ ምንቅስቓስ ተቓውሞ (ናሽናል ረሲስታንስ ሙቭመንት ኤን ኣር ኤም) ዝኾነ ጎነጻውን ዝተራእዮ ዝዛረብን ጠበቓን ንባዕሉ "ጀነራል" ኢሉ ዝጽውዕ ሚጉና ሚጉና ንማእሰርትን ጥረዛን ተቓሊዑ'ሎ።

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ሚጉና ሚጉና ኣብ ቃለ ማሕላ "ፕረዚደንት ህዝቢ" ራይላ ኦዲንጋ

ሚስተር ሚጉና ኣብቲ ዝተገብረ ናይ ሓሶት ቃለ-ማሓላ ናይ ናይ ሚስተር ኦዲንጋ ከም "ፕረሲደንት ናይ ህዝቢ" ተሳቲፉ። እቲ ናይ ካናዳ ዜግነት'ውን ዘለዎ "ጀነራል" ሚጉና ክልተ ጊዜ ካብ ኬንያ ብሓይሊ ተጠሪዙ። ሰበ-ስልጣን ኬንያ ድማ ሕጂ ንሱ ካናዳዊ'ዩ ይብሉ ኣለዉ።

ሚስተር ሚጉና ካናዳዊ ደኣ'ምበር ኬንያዊ ኣይኮነን፡ እቲ ዝደልዮ ሓለፋታት ክረክብ ድማ ከም ኩሉ ካልእ ሰብ ከመልክት ኣለዎ ይብል።

ንሱ'ውን እንተኾነ ነገራት ከምዝተቐየሩ ኩሎም'ቶም "ተሸየምቲ" ናይ ኤን ኣር ኤም ድማ ሽመቶም "ከዝተቐንጠጡ" ካብ ሚስተር ኦዲንጋ ምልክት ኣይተዋህቦን።

ናብዛ ሃገር ንኽምለስ ድማ ኣብቲ ናይ ኢሚግሬሽን "ጫካ" ኮይኑ ውልቃዊ ቃልሲ የካይድ ኣሎ።

ብርግጽ ደገፍቲ ሚስተር ኦዲንጋ ብዛዕባ ትርጉም ምስቲ ናይ ትማሊ ጸላኢኡ ዝገበሮ ውሩይ ሰላምታ ንምፍላጥ ገና ምልክት ይጽበዩ ኣለዉ። ንውልቃዊ ረብሓ ድዩ ወይስ ንሃገራዊ ረብሓ ተገይሩ?

መልሲ ክሳብ ዝረኽቡ ድማ ደስኪሎም ክጸንሑ'ዮ።

ተወሳኺ ዛንታ

ኣብ ገደና ቢቢሲ