ኢትዮጵያን ኤርትራን ካብ ኮርያዉያን እንታይ ይመሃራ?

ንመድረኽ ሰላም ህዝቢ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝተዳለወ ስእሊ ሰንደቕ ዕላማ ክልቲኤን ሃገራት Image copyright Peace song for Ethio-Eritrea

ኣብዚ እዋን ዝተፈላለያ ሃገራት ፖለቲካውን ዶባውን ስነ-ሓሳባውን ጎንጽታት ኣለወን። ኣብ ማእኸላይ ምብራቕ እስራኤል ፍልስጤምን፣ ቱርክን ኩርድን፣ ቻይናን ታይዋንን፣ ኣብ ቐርኒ ኣፍሪቃ ድማ ሃገራት ኤርትራን ኢትዮጵያን ከም ኣብነት ምልዓል ይከኣል።

ኣብ 1945 ኣብ ክልተ ዝተገምዓ ሃገራት ኮርያ ድሕሪ እቲ ኣብ 1950ታት ንተኸታተልቲ ሰለስተ ዓመታት ዝተኻየደ ደማዊ ዉግእ፡ ኣብ ኣይ ሰላም ኣይ ኲናት ጸኒሐን። ሎሚ ጽባሕ፡ ሰሜን ኮርያ ብዝነበራ ፖለሲ ምምዕባል ኒኩለርን ተወንጫፊ ሚሳይልን ክደባደባ'የን ዝብል ስግኣት ጸኒሑ።

ድሕሪ ናይ ኣስታት 65 ዓመታት ከቢድ ጽልእን ትሓልፍያን፡ መራሕቲ ሰሜንን ደቡብ ኮርያ ሓጹር ምፍልላይን ኣማዕዲኻ ምጥምማትን በቲኾም ኣብ ዶባት ሃገሮም ብኣካል ተራኺቦም ንረዓለም ጽቡቕ ዜና ኣስሚዖማ ዉዒሎም።

እዘን ሃገራት ብሚሳይል ከይደባደባ ወይ ድሕሪ ናጋሳኪን ሂሮሽማን ካልእ ኣሰቃቒ ህልቂት ከይርኢ ኣብ ከቢድ ስክፍታን ሻቕሎትን ዝጸንሐ ህዘቢ ዓለም ዓቢ ሩፉታ ኮይኑዎስ ታሕጓሱን ኣድናቖቱን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ይገልጽ ኣሎ።

እዚ ፍጻሜ እዚ ነተን ብምስሕሓብ ዶባት ኮነ ብፍልልይ ስነ ሓሳብን ካልእን ኣብ ጎንጽን ግጭትን ዝርከባ ሃገራት ተሞክሮ ክኸዉን ከምዝኽእል ዘመላኽቱ ሓሳባት ይንጸባረቑ። ሃገራት ኢትዮጵያን ኤርትራን ካብዚ ዝመሃርኦ ነገር'ዶ ይህሉ?

Image copyright Reuters

ምስሕሓብ ኩናት ዶባት ክሳብ መዓስ'ዩ ርክብ አሕዋት ህዝብታት ክዕንቅፍ?

ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባ ዝፈላለየን ክልቲኤን ኮርያ፡ ሎሚ መራሕተን ታሪኻዊ ለዉጢ ብምምጻእ ኣብቲ ዘለዉሉ ዞባ ሰላማዊ ሃዋህዉ ንምፍጣር እንትሰማምዑ፡ ብኹለ መዳዪ ሓደ ዝኾነ ህዝቦም ክዝንጋዕ ስለዘይብሉ'ዩ።

ኮርያዉያን ሓደ ሃገራዊ መንነት ወኒኖም ብሓደ ባህልን ቋንቋን ዝነባበሩ ህዝብታት ከምዝኾኑ ዝገልጽ ተጣባቒ ረብሓ ተዛረብቲ ቋንቋ ትግርኛ መርዓዊ ደበሳይ፡ ኣብ ሞንጎ ሃገራት ኢትዮጵያ ዘሎ ኩነታት ናይተን ሃገራት ኣፈላላይ'ዩ ምባል ከምዘይክኣል ይገልጽ።

እዚ ናይ ኢትዮጵያን ኤርትራን'ዉን ኣብ ሞንጎ አሕዋት ህዝቢታት ዝመጽአ ጎንጺ ብምዃኑ ኣህዛብ ክልቲኤን ሃገራት ብፍላይ ከኣ በቲ ወጥሪ ብቐጥታ ዝጽለው ህዝብታት ክፍትሑ ጻዕሪ ክግበር ኣለዎ።

ክልቲኤን ኮርያ ሓደ ዓይነት ህዝቢ ስለዘለወን ድሌታቶም'ዉን ክፈላለ ኣይኽእልን ዝብል ኣብ ዙርያ ኩነታት ኣይ ሰላም ኣይ ኲናት ኢትዮጵያን ኤርትራን መጽናዕቲ ዘካይድ ሙሁር ፖለቲካል ሳይንስ ዩኒቨርሲቲ መቐለ መሓሪ ዮዉሃንስ፡ ኣብዘን ሃገራት ናይ መሪሕነት ለዉጢ ብምምጽኡ ሓድሽ መገዲ ሒዝካ ንምምጻእ ምኽንያት ከምዝኾነ ይዛረብ።

"ዋላ'ኳ ኣብ ሰሜን ኮርያ ዘሎ መሪሕነት ብዲሞክራሲያዊ መገዲ ኣይምጻእ፡ ኣብ ምፍጣር ሰላም ግን ተራ ተጻዊቱ እዩ። ልዕሊ ኹሉ ድማ ናይ ደገ ሓይሊ መጻወቲ ክገብሮም ከምዘይብሉ ዝተረዳድኡ ይመስለኒ። እዚ ንዓና ዓብዪ ትምህርቲ'ዩ" ዝብል እምነት ኣለዎ።

እዚ ንዝሓለፉ 20 ዓመታት ዝዘለቐ ኩነታት እዘን ሃገራት ብፍላይ ኣብ መዋሰንቲ ከባቢታት ዝነብሩ ህዝብታት ንስደት፣ ቑጠባዊ ጸገማትን ካልኦት ማሕበራዊ ሕልኽላኻትን ክቃልዑ ምኽንያት ከምዝኾነ ዝገልጹ እዞም ወሃብቲ ርእይቶ፡ ፖለቲካዊ ቑርጸኝነት ዝሓትት ዉሳነን ህዝባዊ ጻዕርን ዝምልሶ ጉዳይ ከምዝኾነ ይሕብሩ።

ብወገን ኢትዮጵያ እዚ ኩነታት ንምፍታሕ ድልዉነት ከምዘሎ ክገልጽ ዝጸንሐ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ቀረባ እዋን'ዉን ብሓዱሽ ቐዳማይ ሚኒስትሩ ኣቢሉ ተመሳሳሊ ቅዋም ከምዘለዎ ገሊጹ'ዩ። እንተኾነ ግና ይብል መርዓዊ ደበሳይ ንጸገም ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝዉክል ኣፈላላይ ኣብ ሞንጎ እተን ሃገራት ከምዘየሎ'ዩ ዝዛረብ።

"ኢትዮጵያ ናይ ብዙሓት ብሄር ብሄረሰባት ሃገር'ያ። እቲ ሕዚ ዘሎ ኩነታት ድማ ብደረጃ ኢትዮጵያን ኤርትራን ተባሂሉ ዝግለጽ ኣይኾነን። ኣብ ሞንጎ ትግራይ ኣብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘሎ ኩነታት ክልቲኦም ህዝብታት ትግርኛ ዝፈትሑዎ ዕዮ ገዛ እምበር " ይብል።

ሙሁር ፖለቲካል ሳይንስ መሓሪ ግና መራሕቲ እዘን ሃገራት ተሞክሮ ኮርያ ሰኒቖም ናብ ሰላም ክመጽኡ ይኽእሉ'ዶ ይኾኑ ኣብ ዝብል ስግኣት ኣለዎ።

"እቶም ኲናት ዝፈጠሩ መሪሕነታት ኣብ ስልጣን ስለዘለዉ መን ቀዲሙ ሞተ ዝብል ንቕጽና ስለዘለዎም ስግኣት ኣለኒ። ብዓይኒ ረብሓ ህዝቢ እንተሪኢኻዮም እቶም ከም ምኽንያት ኾይኖም ዝቐርቡ ነገራት ዝጠቕሙ ኣይኮኑን፡ ብዓይኒ ፖለቲካዊ ሽርሒ ግና ነቶም መንግስታት ትርጉም ክህልዎ ይኽእል። ለባማት እንተኾይኖም ግና ካብዚ ወጺኦም ክፈትሑዎ ይኽእሉ'ዮም" ይብል።

ካብዚ ሓሊፉ ኩነታት ህዝቢ እዘን ሃገራት ዝልወጠሉ ዕድል ክፍጠር መሪሕነት መንግስቲ ኤርትራ ዝጠልቦ ሕንጻጸ ዶብ ተግባራዊ ክኸዉን ኣለዎ ዝብል መርዓዊ፡ ብደረጃ መሪሕነት ጥራሕረ ዘይኮነ ግና እቲ ጸገም ህዝቢ ዕዮ ገዝኡ ክፍጽም ኣለዎ ክብል ይገልጽ።

"መንግስቲ ኤርትራ ግና ኣብቲ ዝብሎ ጸኒዑ ስለዘሎ ኣብ ሞንጎ እዘን ሃገራት ሰላማዊ ኩነታት ምፍጣር ክኸብድ ይኽእል'ዩ፡ ካብዚ ወጺኦም ክሰርሑ ዝፈቅድ ድልዉነት እንተሃልዩዎም ግና ዝከኣል ጉዳይ'ዩ" ክብል ግና መሓሪ ይገልጽ።

ተወሳኺ ዛንታ