9 ሓቅታት፡ ክሳብ ክንደይ ዓመት ንነብር?

ገምጋም ዕምሪ

ኣብ 195 ሃገራት፡ ደቂ ኣንስትዮ ካብ ደቂ ተባዕትዮ ንላዕሊ ክነብራ ከለዋ ኣብ ሩሲያ ብ11 ዓመት ይበልጻ። ኢትዮጵያዉያን ኣብ 1990 ይነብሩዎ ካብ ዝነበረ ዕድመ 19 ዓመት ወሲኾም ይነብሩ ኣለዉ።

ዝለዓለ ናይ ምንባር ዕድመ ዘለወን ሃገራት ድማ ዝተሓተ ናይ ምንባር ዕድመ ካብ ዘለወን ልዕሊ 34 ዓመታት በሊጸን ኣለዋ።

ካብ ኢንስቲትዩት ምዘናን ጥዕናን ዝረኸቦ መረዳእታ ተጠቒሙ መሽን ሒሳብ ማእኸላይ ዕድመ ምንባር ቢቢሲ ዝረኸቦ ዉጽኢት ማእኸላይ ምንባር ዕድመ (ገምጋም ዕምሪ) ድማ እነሆ።

1 - ነዊሕ ዕድመ ኢና ንነብር ዘለና

ካብ 1990 ንደሓር መጠን ማእኸላይ ዕድመ (ዕምሪ) ብ 7ተ ዓመት ዓብዩ። ካብቶም ኣብ ትሑት ኣታዊ ዘለወን ሃገራት ዝርከቡ ህጻናት ዘጋጥም ሞትን ኣብ ዝለዓለ ኣታዊ ዘለወን ሃገራት ብሕማም ልቢ ዘጋጥም ሞትን ወጻኢ፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ሰባት ነዊሕ ዕድመ እናነበሩ'ዮም።ምምሕያሽ ኣወሃህባ ኣገልግሎት ጥዕና፣ ዝሓሸ ዉልቃዊ ጽሬትን ቀረብ ኣፋዉስን እጃም ኣለዎም።

ዝሓሸ ናይ ምንባር ዕድመ ድማ፡ ብ6.3 ዓመት ወሲኹ'ዩ።

2 - ምዕራብ ኣዉሮጳ፡ እቲ ዝለዓለ ይሕዝ

ካብተን 20 ዝለዓለ መጠን ማእኸላይ ዕድመ ዘለወን ሃገራት እተን 14 ኣብ ኣዉሮጳ'የን ዝርከባ።

ኣብ ሃገራት ኤዥያ ጃፓንን ሲንጋፖርን ዝዉለዱ ክሳብ 84 ዕድመ ክነብሩ ይኽእሉ።

ኢንግሊዝ 81፣ ሰሜን ኣየርላንድ መበል 32 ዌልስ ድማ 34 (ክልቲኤን 80 ዕድመ ማእኸላይ ምንባር ብምሓዝ) ስኮትላንድ ድማ ብ79 ዕድመ ናይ ምንባር ዕድመ ካብ 198 ሃገራት መበል 42 ድጃ ሒዛ ኣላ።

3 - ሃገራት ኣፍሪቃ እቲ ታሕተዋይ መስርዕ ተቖጻጺረንኦ

ኩለን ግን ድማ ካብተን ኣብ ታሕቲ ዝተሰርዓ 20 ሃገራት እተን 2ተ ካብ ኣፍሪቃ እየን። ኣብ 2016 ኣብ ሌሴቶን ማእኸላይ ሪፐብሊክ ኣፍሪቃን ዝተወለዱ ህጻናት ክሳብ 50 ዓመት ጥራሕ ናይ ምንባር ዕድል'ዩ ዘለዎም።

ንዓሰርተታት ዓመታት ዝቐፀለ ኲናት፣ ድርቅን ዝተሓተ ግንዛበን ኣፍጋኒስታን ብ58 ዕድመ ምንባር ካብ ሃገራት ኤዥያ እታ ዝተሓተት ኮይና'ያ።

4 - ደቂ ኣንስትዯ ካብ ደቂ ተባዕትዮ ንላዕሊ

ካብ 198 ሃገራት ኣብተን 195 ብማእኸላይ ብ6ተ ዓመት ዕድመ ደቂ ኣንስትዮ ልዕሊ ደቂ ተባዕትዮ ይነብራ። ኣብ ገለ ሃገራት ግና እቲ ኣፈላላይ ክሳብ 11 ዓመት ይበጽሕ'ዩ።

እቲ ኣብ ታሕቲ ዘሎ ሰደቓ ከምዘመላኽቶ፡ እቲ ሰፊሕ ኣፈላላይ ጾታ ኣብ ምብራቕ ኣዉሮጳን ሩሲያን እንትኾን፡ ትሑት ማእኸላይ ዕድመ ደቂ ተባዕትዮ ብኣልኮላዊ መስተታትን ድኹም ናይ ስራሕ ኩነታትን ስዒቡ ዝመጸ'ዩ።

እተን ሰለስተ ደቂ ተባዕትዮ ዝሓሸ መጠን ማእኸላይ ዕድመ ዝተርኣየን ሃገራት ግና ዲሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ፣ ኩዌትን ሞዉሪታኒያን እየን።

5 - ኣብ ኢትዮጵያ ማእኸላይ ዕድመ ምንባር ብ19 ዓመት ዓብዩ

ማእኸላይ ዕድመ ምንባር ካብ 1990 ጀሚሩ ኣብ 96 ሚኢታዊት ሃገራት ዓለም ዓብዩ'ዩ። ኣብዚ እዋን ኣብ 11 ሃገራት ዝተወለዱ 50 ዕድመ ክበጽሑ ትጽቢት ዘይግበር እንትኾን፡ ኣብ 2016 ግና እዚ ደረጃ ዳርጋ ኩለን ሃገራት በጺሐንኦ'የን።

ሽዱሽተ ካብቶም 10 ምምሕያሻት ኣብ ሃገራት ትሕቲ ሰሃራ ኣፍሪቃ ዝተርኣዩ'ዮም። ኢትዮጵያ ካብ 1990 ጀሚራ ካብ ድርቂ'ኳ ተንሳእርር እንተሃለወት ኣብዚ ግዜ ዝነበራ 47 ማእኸላይ ዕድመ ምንባር'ዩ።

ሕማማት ኮሌራን ካልኦት ተመሓላለፍቲ ሕማማትን ብምንካዮም ግና ኣብ 2016 ዝተወለዱ ካብዚ 19 ዓመት ወሲኾም ክነብሩ ትጽቢት ኣሎ።

6 - ማእኸላይ ዕድመ ምንባር ኣብ 8 ሃገራት ነክዩ

ካብ 1990 ጀሚሩ መጠን ማእኸላይ ዕድመ ምንባር ዝነከየለን 8ተ ሃገራት ኣለዋ። እቲ ዓብዪ ዉድቀት ኣብ ሌሴቶ ዘጋጠመ'ዩ፤ 25 ሚኢታዊት ምስ ኤች ኣይቪ ዝነብሩ'ዮም። እዚ ኣብ ዓለም እቲ ካልኣይ ዝዓበየ ዝርግሐ'ዩ።

ኣብ 2016 ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝተወለዱ ህጻናት ቅድሚ 25 ዓመት ካብ ዝተወለዱ ብ2 ዓመት ነክዮም ክሳብ 62 ዓመት ክነብሩ ትጽቢት ይግበር።

7 - ኣብ ሞንጎ ሃገራት ዘሎ ኣፈላላያት

ማእኸላይ መጠን ዕድመ ምንባር ኣብ ሞንጎ ጎረባብቲ ሃገራት ክተሓናፈጽ ዝኽእልን ንከባቢ 20 ዓመታት እናኾነ ዝመጸን'ዩ።

ከም ኣብነት ካብ ቻይና ናብ ኣፍጋኒስታን ዘሎ ማእኸላይ ዕድመ ምንባር ብልዕሊ 18 ዓመታት ነኪዩ።

ንዝሓለፉ ዓመታት ብግብረ ራዕዲ እትፍተን ዘላ ማሊ 62 ዝነበራ ኮይኑ፡ ኣብ ጎረቤት ማሊ ኣልጀሪያ ዝተወለዱ ክሳብ 77 ዕድመ ይነብሩ ተባሂሉ ይግመት።

8 - ጽልዋ ኲናት

ንድሕሪት 2010 ተመሊስና፡ ሶርያ ካብ ሰለስተ ኣብ ቅድሚት ዝርከባ ሃገራት ብመጠን ማእኸላይ ዕድመ ምንባር ኣብ መበል 65 ዝተሰርዐትሉ ታሪክ'ዩ ነይሩ። ሕዚ ግና ብምኽንያት እቲ ዘይዛረየ ኲናት ኣብ 2016 መበል 142 እያ ተሰሪዓ።

9 - ጥምየትን ተፈጥሮኣዊ ሓደጋታትን

ሰሜን ኮርያ ካብ 1994 ክሳብ 1998 ብከቢድ ጥምየት ተጠቒዓ'ያ። ልዕሊ 200 ሽሕ ሰባት ኣብ 2010 ኣብ ኣሀይቲ በዘጋጠመ ራዕዲ መሬት ሞይቶም ተባሂሉ ይግመት። ኣብቲ ቐጻሊ ዓመት ግና እቲ ማእኸላይ መጠን ዕድመ ወሲኹ'ዩ።

ክሳብ ክንደይ ተወሰኽቲ ዓመታት ክትነብሩ ከምእትኽእሉ ንምፍላጥ ክሳብ ክንደይ ተወሰኽቲ ዓመታት ክትነብሩ ትኽእሉ?

ተመሳሳሊ ዛዕባታት