"ናትና ኣተዓባብያ ዕጽው'ዩ"

ባህሊ ትግርኛ/ትግራይ

ዓለምለኻዊ መዓልቲ ባህላዊ ብዙሕነት፣ ንዘተን ምዕባለን፡ ንክብርታት ባህላዊ ብዙሕነት ብዕምቖት ንምርዳእን፡ ብሓባር ምንባር ንኽትመሃርን ጽቡቕ ባይታ ንምፍጣዓር ዝዓለመ'ዩ።

ባህሊ ኣብ ሕድሕድ መነባብሮ ሕብረተሰብ ኣትዩ፡ ካብ ሕብረተሰብ ናብ ሕብረተሰብ ፡ ካብ ሐደ ዓሌት ናብ ካልእ ዓሌት ምስ ግዜ እናተወራረስ ዝቅጽል፡ መግለጺ መንነት ደቂ ሰባት'ዩ።

ብተወሳኺ ባህሊ ክንብል እንከለና እምነት፡ ስልጣነ፡ ክብሪ፡ ልምዲ፡ ቋንቋን ሃይማኖትን'ውን የጠቓልል።

ኣብ'ዚ ቀረባ ዓመታት ካብ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያ፡ ሶርያን ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃን በኣሽሓት ዝቁጸሩ ዜጋታት ናብ ሃገራት ኤውሮጳ ብብዝሒ ክስደዱ ይርኣ፡ ጠንቂ ናይዚ ዋሕዚ ድማ ፖለቲካዊ ዘይምርግጋእ፡ ግጭታት፡ ቁጠባዊ ጸገማትን ካልኦትን ክኾኑ ከለዉ እዚ ድማ ካብ ዓዶም ወጻኢ ውሑስ ናብራ ሃሰው ክብሉ ይደፈፍኦም። ብሰንኪ እዞም ጸገማት ድማ ስደተኛታት ምስዘይፈልጥዎ ባህልን ከባብን ርክባት ይገብሩ።

ስደተኛ ዘዕበዮ ባህሉ ዓቂቡ፡ ንባህልን ንጥፈታትን ከባቢኡ ኣብ ምርዳእ ተበግሶ ክወስድ ግቡእ'ዩ።

ብመሰረት ሓበሬታ ዩኔስኮ፡ ኣብ መንጎ ደቂ ሰባት ዘሎ ብዙሕነት ባህሊ፡ ጾታ፡ ዕድመ፡ ዓሌት፡ ዝንባለን ብዘይፍልልይ ተረዲእካ ምኻድ የጠቓልል።

ክብሪ ናይ'ዚ ብዙሕነት ወይ ፍልልይ ናይ ባህልታት ብግቡእ ተረዲእኻ ብስኒት ንምንባር ሽማ ክግለፅ ዘይደለየት ኣብ ኬንያ ትነብር ኤርትራዊት ስደተኛ ብኸምዚ ተገልጾ።

"ኣተዓባብያና ፍሉይ'ዩ። ዓቢ ምስ ዓቢ ከምዚ ኣይግበርን'ዩ እናተባሃልና ኢና ዓቢና። እቲ ናትና ኣተዓባብያ ዕጽው'የ ክንብል ንኽእል። ካልእ ባህልታት ግን ናጻ ኮይኖም ዝዓበዬ ኢዮም። ሐላፍነቶምን ኣተሓሳስብኦምን ፍሉይ'ዩ" ትብል።

ኣብ መንጎ ካልኦት ብሰላምን ስኒትን ክነብር ከኣ ባህላዊ ንቅሓት ኣገዳሲ ኮይኑ፡ ሓደ ሰብ ናብ ዝኾነ ዓዲ ክንከይድ እንከሎ፡ መገሻኡ ብዘይገድስ፡ ናይ ካልኦት ባህልን ክብርታትን ብዕምቆት ምፍላጥ፡ ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ባህልታት ክብረትን ርግኣትን ይፈጥር።

እታ ስደተኛ ነዚ ኣመልኪታ "ካብ ካልኦት ብዙሕ ክንመሃር ንኽእል፡ ብትምህርቲ ይኹን ብኻልእ ምስ ካልኦት ተወሃሂድና ህይወትና ከነማዕብሎ ንኽእል። ቅድም ቀዳድም ግን ናተይ ባህሊ ኣኽቢረ እቲ ሰናይ ዝኮነ ናይ ካልኦት ባህሊ ክቕበል ኣለኒ።"

ባህላዊ ንቅሓት ምጥራይ ምስ ካልኦት ሰባት ርክብ ኣብ እትገብረሉ ብኸመይ ከምእተቕርቦም ሐጋዚ ይኸውን።

ምኽንያቱ ነፍስወከፍና ንነገራት ብናትና ባህላዊ ኣረኣእያ ፍርድን ኣተራጓጉማን ሰለንርድኦ።

ባህላዊ ንቅሓት እነተዘይብልና፡ ንባህላዊ ልምድታት ናይ ካልኦት ሰባት ጌጋ ትርጉም ክንህቦም ከም እኽእል ኣብቲ ዓውዲ ዝነጥፉ እዛረቡ።

ጌጋ ኣተራጓጉማ ከኣ ምስሕሓብን ዘይምርግጋእን ክፈጥር ይኽእል። ካብዚ ዝኸፈአ፡ ባህላዊ ፍልላይን ቅርሕንትን ኣብ መንጎ ባህልታት ክኽሰት ይኽእል ይብሉ።

ኣብ መንጎ ብዙሕ ባህልታት ብስኒት ከም እትነብር ትዛረብ ሓንቲ ስደተኛ ኣደ ድማ " ኣብ ስደት ምስ ጎረባብትና ክንቀራረብ ኣለና። እንተተቀራሪብና ከኣ ባህለይ የፍልጠን፡ መስኡ ናቶም ይመሃር። ሕልፍ ሕልፍ ኢለ ድማ ባህላዊ ቡን ገይረ ንጎረባብተይ ይዕድመን። እቲ ባህሊ ምትሕውዋስ ከኣ ፍቅሪ'ዩ ዘምጽእ'' ትብል።

ባህላዊ ብዙሕነትን ርክባትን ንምፍላጥ ዝስዕቡ ቀለልቲ ኣምራት ምትግባር ከምዝግባእ ሓበሬታ ዩኔስኮ የረድእ።

  • ንኻልኦት ባህልታት ኣብ ዘኽብራ ቤተ መዘክራትን ናይ ስነ-ጥበብ ምርኢትን ምብጻሕ
  • ናይ ካልኦት እምነት ካልኦት ምምሃር
  • ዓለምለኻዊ ወይ ከኣ ኣህጉራዊ ማእከል ፊልም ምክያድ
  • ሙዚቃዊ ልማድን ካልኦት ዝተፈላለዩ ባህልታት ምስማዕ
  • ምስ ባህሊ ዝተሓሓዘ ስፖርት ምዝውታር
  • ዝተፈላለዩ ባህላዊ መግቢ ምኽሻን
  • ኣበዓዕላ ባህላዊ በዓላት ናይ ካልኦት ምፍላጥን ምልማድን
  • ቋንቋ ካልኦት ምምሃር
  • ፍልይ ዝበለ ባህሊ ዘለዎም ሰባት ልምድታትካ ክላለዩ ምስ ቤተ-ሰብን የዕሩኽትን ኾይንካ ዕድመ ምክያድ።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት