"ህዝቢ ትግራይ ዝስተ ማይ'ኳ ዘይረኸበ ህዝቢ'ዩ"፡ ቀ/ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ

ቀዳማይ ሚኒትር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኣብ እዋናዊ ጉዳያት መብርሂ እንትህብ (11 ሰነ 2010) Image copyright EBC

ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ፡ ኢህወዴግ ኣብ ጉዳይ ኢትዮ ኤርትራ ዘሕለፎ ውሳነ፡ ንፖለቲካዊ ከስቢ ዘይኮነስ፡ ንዝሓለፈ 18 ዓመታት ነጊሱ ዝነበረ ሃዋህው 'ኣይ ሰላም ኣይ ኲናት' ካብ መሰረቱ ንምፍታሕ ዝተወሰደ ስጉምቲ ከምዝኾነ ተዛሪቦም።

ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ብዝተፈላለዩ ሓይልታት ተፈጢሩ ዝበሉዎ ፅልኣት ድማ መሰረት ዘይብሉን፥ ኣብ መሬት ዘሎ ወድዓዊ ሓቂ ዘየገናዘበ ዝንቡዕ አመለኻኽታ ዝወለዶን ከምዝኾነ ኣትሪሮም ኣተሓሳሲቦም።

ጉዳይ ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ

ንመንግሰቲን ህዝብን ኤርትራ ዝተገብረ ፃውዒት ሰላም ከምሓደ ዓብይ ዝላ ክረአ ከምዘለዎ ኣቐዲሞም ሓቢሮም።

"ጉዳይ ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ ናይ ምፍታሕ እማመ ብዋንኡ ብፍላይ ኣብ ዶብ ዝነብር ህዝቢ ጥቕሚ ዘኽብር እዩ" ድማ ኢሎም።

ከምኡ ድማ እቲ ስጉምቲ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ሃገራት ዘሎ ርክብ ንምምሕያሽን እቲ ቐጠና ንምርግጋዕን ዓብይ እጃም ከምዝህልዎ ወሲኾም ተዛሪቦም።

ኣብቲ ጉዳይ አመልኪቱ ካብ ሓደ ኣባል ቤት ምኽሪ ዝቐረበሎም ብጉያጉያ ዝተገብረን ዘይተመኸረሉን ንዝብል ሓውሲ ርእይቶ ዝቐረበሎም ሕቶ ድማ ከምዚ ክብሉ ምላሽ ሂቦም።

"ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘለና ሰባት ኣይንግንዘቦን፡ ኣብ ዶብ ዝነብር ህዝቢ ግና መከርኡ ይርኢ'ዩ ዘሎ። ምልማዕን ምስራሕን ኣይከኣል፡ ኵናት መዓዝ ከምዝለዓል ኣይፍለጥ፡ ሓሓሊፉ ድማ ናይ ከብቲ ዘረፋ ኣሎ። እዚ 'ጉዳይ ኢትዮ-ኤርትራ ይፈታሕ' ዝብል ሓሳብ ንፖለቲካዊ ከስቢ ዘይኾነ፡ ንረብሓን ህዝብን ሃገርን ዝዉዕል ክኸዉን ኣለዎ።"

ኣብ አተገባብራ ዝጎደለ ነገር እንተሎ ንምእራም ድልው ምዃኖም ድማ ኣረዲኦም።

ውሳነ ኢህወዴግ ነባሪ ሰላም ከምጽእ ይኽእል ዶ?

"መስመር ምስማር ዘይኮነ እናተደመርና ብሓባር ንምልማዕ'ዩ። ፈጻሚ ስራሕ ኢህወደግ ኣብ ጉዳይ ባድመ ኣይኮነን ዘትዩ። ኣብ ሞንጎ ክልቲኤን ሃገራት ዘሎ ነዊሕ ዶብ ዝምልከት ኢና ተዛቲና። እዚኣ ንብሕታ ነጺልኻ ምንብድባድ ልክዕ ኣይኾነን" ድማ ኢሎም።

ውሳነ ፈፃሚ ስራሕ ኢህወዴግ፡ ቅድሚ ሐዚ እቲ ቤት ምኽሪ ባዕሉ ዝፈረሞ'ምበር ሓድሽ ነገር ከምዘይኮነ ድማ ኣብሪሆም።

ህዝቢ ትግራይ እዚ ጸገም ክፍትሐሉ ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት ከምዘልዐሎ ሓቢሮም፡ "ልክዕ ከምቲ ባድመ እንትትንከፍ ኩልና ብሓባር ዝዘመትና ሰላም እንትብሃል'ዉን ብሓባር ክንዉስን ኣለና" ክብሉ ፃውዒት ገይሮም።

"ዝስተ ማይ'ኳ ዘይረኸበ ህዝቢ"

ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ፡ "ህዝቢ ትግራይ ዲሞክራሲ፣ ሰላምን ልምዓትን ክመጽእ'ዩ ብዝብል ልዕሊ ዝኾነ መስዋእቲ ኸፊሉ። ኮይኑ ግና እቲ ዝኸፍአ ጸገም ሰናይ ምምሕዳር ዘሎ ኣብቲ ክልል'ዩ" ክብሉ ብድፍረት ኣብ ውሽጢ እቲ ህዝቢ ዘሎ ፀገም ገሊፆም።

ብሰንኪ ጎስጓስ ዝተፈላለዩ ሚድያታትን ተቓወምቲ ሓይልታትን እዚ ህዝቢ ናይዚ ስርዓት ሕልፊ ተጠቃሚ ንዝመስሎ ድማ ከምዚ ክብሉ አተሓሳሲቦም።

"ህዝቢ ትግራይ ሕልፊ ዝተረብሐ፣ ዝተፈለየ ዝተጠቐመ ዝመስለና ብፍላይ ኣብ ክልላት ደቡብ፣ ኦሮሚያን ኣምሓራን እንርከብ ሰባት ህዝቢ ትግራይ ሕዚ'ዉን ማይ ንምስታይ ዝጽገም ህዝቢ'ዩ። ዝረኸቦ ትርፊ የለን። ዉሑዳት ሰባት ተሰሓሒቶም እንተሰሓሕቱና፡ ኣብ ጫፍ ወለጋ ዝነብር ሰብ ብሽም ትግራዋይ ምቕጻዕ ግቡእ ኣይኾነን። እዚ ዘይኣምን ገጠር ትግራይ ኸይዱ ይርአ"።

ዉሑዳት ብሽሙ ተረቢሖም ክኾኑ ይኽእሉ'ምበር እቲ ህዝብስ ዘይሓለፈሉ ህዝቢ ክብሉ'ውን መስኪሮም። ህዝብን ፖለቲካዊ ውድብ ህወሓትን ፈሊኻ ምርኣይ ከምዘድሊ ድማ ኣተሓሳሲቦም።

"ህወሓት ማለት ህዝቢ ትግራይ ማለት ኣይኮነን። እንተዘይኾይኑ ግና ከምዚኦም ዝበሉ ናይ ብሄር ጎንጺታት እናዓበዩ እንተኸይዶም ሃገር ናብ ሓደጋ ክትኣቱ'ያ። ህዝቢ ትግራይ ክሕገዝ ዝግብኦ እምበር ምስ ህወሓት ተደሚሩ ከም ጸላኢ ክርአ ዘይግብኦ ድኻ ህዝቢ'ዩ።" ክብሉ ድማ ወሲኾም።

ጎንፅታት ወሰን

ስርዓት ፌራሊዝም ዓበይቲ ዓወታት'ኳ እንተምጽአ ሙሉእ ግና ኣይኾነን ዝብሉ ኣብይ ኣሕመድ፡ ብባህሪኡ ዓበይቲ ጎንጺታት እምበር ኣናኣሽቶ ግንጺታት ዝፈትሕ ከምዘይኮነ ተዛሪቦም።

ንዘጋጥሙ ጎንጺታት ሃገራዊ ፖለቲካዊ መልክዕ እናሃብካ ናብ ካልእ ጎንጺ ዝእተው ዘሎ ምንጩ ናይ ኣመራርሓ ጸገም ምዃኑ ድማ ከምዚ ክብሉ ኣብሪሆም።

"እዚ ሕዚ ይኸዉን ዘሎ ነገር ብኣና ዘብቅዕ ኣይኾነን፡ ነፍሲ ወከፍ ክልል ዘለዎ ጸጋ ሓቝፉ ምንባር እንተድኣ ዘይኽኢሉ ከም ሃገር ጥራሕ ኣይኮነን እቲ ወለዶ' እዚ መከራ'ዩ ክርከብ። 'ዉጹልና' ኢሉ ዝሓስብ ሓይሊ እንተድኣ ሃልዩ ከም ሃገር ጥራሕ ኣይኮነን፡ ብብርኪ ኣህጉርን ዓለምን ክንፈጥሮ እንሓስቦ ዘለና ማሕበረ ቑጠባዉን ፖለቲካዉን ዉህደት ዝጎድእ'ዩ ክኸዉን። ክንዓቢ እንተድኣ ደሊና ካብዚ ናይ ድሕረት ኣተሓሳስባ ክንወጽእ ኣለና።"

ኣብ መንጎ ወሰናት ብዙሓት ክልላት ዝረአ ዘሎ ምስሕሓብን፡ ምስ ኣብ መንጎ ሃገራት ዘሎ ርክብ ዶባት ዝመሳሰል ከምዝኾነ'ውን ብግራሞት ገሊፆም።

እቲ ስርዓት ክምልሶም ዘይከኣለን ዝጎድሉ ነገራትን ብመጽናዕትን ዘተን ምፍታሕ ክከኣል ምእንታን ምድላው እቲ ፀገም ካብ መሰረቱ ብምግምጋም ትካላዊ ኣሰራርሓን ከምዘድልዮ ኣረዲኦም። ንቐፃላይ ሓምሳን ምኢትን ዓመታት ዝጠመተ ፍታሕ ምእላሽ ከምዘድሊ ድማ ኣስሚሮሙሉ።

ምፍታሕ ጥርጡራት ግብረ ራዕዲ

"ሽብር ኣብ ስልጣን ንምጽናሕ ብዘይኣግባብ ሓይሊ ምጥቃም ዝዉስኽ'ዩ። ዝኾነ ይኹን ወገን ሕገ መንግስቲ ከኽብር ኣለዎ። እቲ ሕገ መንግስቲ ትካላት ደሕንነትን ምክልኻልን ዘይሻራዊ ክኾኑ ኣለዎም ይብል፡ ግናኸ ከምኡ ዲና ሃኒጽናዮም?" ይብሉ ንዝቐረበሎም ሕቶ ብሕቶ ምላሽ እንትህቡ።

ኣብ ቤት ፍርዲ ዝተኣሰሩ ሰባት ግረፉ፣ ኣብ ጸልማት ኣቐምጡ ይብል ድዩ? ክብሉ ድማ ወሲኾም ይሓቱ፡ እቶም ቀዳማይ ሚኒስትር።

"ንሕና ግና ኣካል ነጉድል ነይርና፡ እዚ ናትና ናይ ኣሸባርነት ተግባር'ዩ። እዚ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ከባቢታት እዛ ሃገር ክፍጸም ጸኒሑ። ኩሉ ብሕጊ ዝግዘአሉን ኩነታት ዝልወጠሉን ታሪክ ክፍጠር ኣለዎ።

ብግብረ ራዕዲ ተኸሲሶም ዝተኣሰሩን ሞት ዝተፈርዶምን፡ ብስርቅን ካልኦትን ዝተኣሰሩ ምፍትሖም ሕጊ ምጥሓስ'ዶ ኣይኮነን ንዝብል ሕቶ ምላሽ እንትህቡ፡ "ኽሶም ሽብር፣ ስርቅን ካልእን'ኳ እንተኾነ፡ ቤት ህንጸት እንትኣትዉ ግና ተኣረምቲ እዮም፡ ስለዝኾነ እቲ ናይ ይቕረታ መስርሕ ሕጊ ተኸቲሉ 'ዩ ተሰሪሑ" ኢሎም።

ሚድያን ፍትሕን ብዝምልከት

ኣብቶም ዝሓለፉ ኣዋርሕ፡ ፖለቲካዊ ምህዳር እታ ሃገር ዚያዳ ብምስፋሕ ኩሎም ፖለቲካዊ ትካላት ክሳተፉ መንግስቲ በሪ ኸፊቱ ይሰርሕ ምህላዩ ሓቢሮም።

ነዚ ብርክት ዝበሉ ብፖለቲካዊ ጉዳያት ተኣሲሮም ዝነበሩ ፖለቲከኛታት፣ ካልኦትን ተፈቲሖም፣ ኣብ ከይዲ ዝነበሩ ብርክት ዝበሉ መዝገባት ክሲ ድማ ብምቁራጽ ብሰላማዊ መገዲ ፖለቲካዊ ተሳትፎኦም ዘዕብይሉ ስራሕ ይስራሕ ኣሎ ኢሎም።

ምስ ሚዲያን ሓሳብካ ብናጻ ናይ ምግላጽን ተዛሚዱ ይዉሰድ ዘሎ ስጉምቲ ካልእ ምዕባለ ከምዝኾነ ዘብርሁ እቶም ቐዳማይ ሚኒስትር ኩሎም መማረጺታት ሚዲያ ብናጻነት ክሰርሑ ብርክት ዝበሉ እሱራት ጋዜጠኛታትን ዓምደኛታትን ተፈቲሖም፡ እዚ ስጉምቲ ክቕጽልን'ዩ'ዉን ኢሉ።

ቅድሚ ሐዚ ተዓፅዮም ዝነበሩ ድረ ገፃት ክኽፈቱን ሓሳቦም ብነፃነት ክገልፁ ከምዝተፈቐደን እውን ወሲኾም ሓቢሮም።

እዚ ስጉምትታት ዝውሰድ ዘሎ ኣብታ ሃገር ዘሎ ዓውዲ ዲሞክራሲ ንምስፋሕን፡ ካብ ብጥይትን ጉልበት ወፂኻ ብሓሳብን ብመትከልን ምንሕናሕ ዝፈጠረሉ ሃውህው ፖለቲካ ንምትዕርራይ ብምሕሳብ ምዃኑ ድማ ተዛሪቦም።

ንዝሓለፉ ዓመታት ኣብታ ሃገር ዝተርአየ ቅልውላው ሰናይ መምሕዳር ዋና ጠንቁ ኣብቲ ሕግን ስርዓት ፍትሕን ዘሎ ክፍተት ምዃኑ ዝሓበሩ እቶም ቀዳማይ ሚኒስቴር፡ ግልጽነት ዝጎደሎም ሕግታት ብኣግባቡ ክመሓየሹ ከምዝግበር ኣብሪሆም። ነዚ ዝመርሕን ዝከታተልን ቤት ምኽሪ ምምሕያሽ ፍትሒ ተጣይሹ ምህላዩ ድማ ተዛሪቦም።

እቶም ቀዳማይ ሚኒስትር፡ መንግስቲ ሓደ ሓደ ዓበይቲ ትካላት ልምዓት መንግስቲ ናብ ውለቀ ንክዛወሩ መንግስቲ ዝወሰነሉ ምኽንያትን ካልኦት በኣባላት ቤት ምኽሪ ዝተልዓሉ ሕቶታትን መብርሂ ሂቦም።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት

ተወሳኺ ዛንታ