ምብጽጻሕ መራሕቲ ኢትዮጵያን ኤርትራን ክሳብ ምንታይ?

ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ኢትዮጵያ (ሚለንየም ኣዳራሽ) ዘረባ እናስምዐ Image copyright ETV

ኣብ ኣስመራ ሓሙሽተ መሰረታዊ ነጥብታት ዝሓዘ ስምምዕ ምሕዳስ ዲፕሎማሲያዊ ርክባት ካብ ዝፍረም ኣብ ዉሽጢ ሓሙሽ መዓልታት ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ንሰለስተ መዓልታት ናብ ኢትዮጵያ መጺኡ'ዩ።

ብወገን መንግስትን ህዝብን ኢትዮጵያ ዝጸንሖ ድሙቕ ኣቀባብላ ልቡ ዝተገዝአ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ "ህዝቢ ኢትዮጵያን ኤርትራን ክልተ ህዝቢታት'ዮም ኢሉ ዝዛረብ ነቲ ሓቂ ይፈልጥ'ዩ"፤ "ን25 ዓመታት ዝተኸሰሩ ብሙሉኦም ኣምሊስና፤ ተኻሒስና" ዝብሉን ካልኦት ዘረባታትን የስምዕ ነይሩ።

መንግስቲ መሪሕነት ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ነቲ ኣይ ሰላም ኣይ ኵናት ዝኾነ ሃዋህዉ ብምፍታሕ ሓድሽ ምዕራፍ ዲፕሎማሲያዊ ርክብን ኣህጉራዊ ዉህደትን ክፍጠር ዝወሰዶ ስጉምቲ "ተባዕ ስጉምቲ" ዝብል ናእዳ መንግስቲ ኤርትራ ረኺቡ'ዩ።

ብደረጃ ላዕለዎት መራሕቲ መንግስቲ ተጀሚሩ ዘሎ ምብጽጻሕ ድማ ዋላ'ኳ ንጹርን ጥሉልን ስምዒት ክንጸባረቖ እንተዘየኽኣለ፡ ሰላም ልዕሊ ዝኾነ ስለዝኾነ፡ ብዓይኒ ሰላም ምርኣዪ ይዛይድ ዝብሉ ዉሑዳት ኣይኮኑን።

ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣክሱም መምህር ፖለቲካል ሳይንስን ዓለምለኻዊ ርክባትን ኣቶ ካሕሳይ ገብረህይወት፡በዚ ሓሳብ ካብ ሞንጎ ዝሰማምዑ ሓደ'ዩ።

"ብዝኾነ ይኹን፡ ካብ ዝኾነ ይኹን እቲ ሓሳብ ይበገስ፡ ሰላም ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣድላዪ ስለዝኾነ ጽቡቕ ጅማሮ'ዩ" ዝብል ካሕሳይ፡ ምብጽጻሕ መራሕቲ ክልቲኤን ሃገራት ብዓይኒ ሰላም ክርአ ኣለዎ ዝብል እምነት ከምዘለዎ ይዛረብ።

"እቲ ዝጸንሐ ኩነታትን ሕዚ ዘሎን'የ ዘወዳድር፤ ሰላም'ዶ ይሐይሽ ኵናት ዝብል'የ ዝርኢ። ስለዝኾነ ንዓይ ብደረጃ መራሕቲ ዝግበር ዘሎ ምርኻብ ጽቡቕ ጅማሮ'ዩ" ይብል።

መጀመሪያ እቲ ናይ ሰላም ዉዕል ምፍራሙን ምብጽጻሕ ምጅማሮምን ብእወንታ'ዩ ከምዝረኣ ዝዛረብ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ መምህር ዝነበረ ተቐማጢ ዓዲ ኢንግሊዝ ዶክተር መብራህቱ ኣቶብርሃን ብወገኑ፡ "ክሳብ ሕጂ ጥልቕ ዝበሉ ትንታነታት ብኽልቲኡ ወገን ስለዘየሎ፡ ዝተረፈ ብሕጂ ዝመጽእ ጉዳይ ስለዝኾነ፡ ክሳብ ሕጂ ዘሎ ብእወንታ'ዩ ክርአ ዝኽእል" በሃሊ'ዩ።

እዘን ብድሕሪ ክልተ ዓሰርታት ዓመታት ኣብ ሓድሽ ምዕራፍ ዲፕሎማሲ ዝርከባ ጎረባብቲ ሃገራት ሕሉፍ ታሪኸን ንምቕያር ካብ ሞንጎ ዝተሰማምዓሉ ምጅማር ኣገልግሎት በረራ ኣየር ፅባሕ ናብ ኣስመራ ክጅመር'ዩ።

ኢትጵያን ኤርትራን ዝፈረምኦ ስምምዕ ዝሓዞም ነጥቢታት

  • ኣብ ሞንጎ ክልቲአን ሃገራት ዘሎ ሃዋህዉ ኵናት ምብቃዕን ሓድሽ ምዕራፍ ሰላምን ምሕዝነትን ምምስራትን
  • ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ፖለቲካ፣ ማሕበረ-ቁጠባዊ ርክባት፣ ባህልን ጸጥታን ሓቢርካ ምስራሕ
  • ምንቅስቓሳት ንግዲ፣ መጓዓዝያን ቴሌኮምዩኒኬሽንን ናብ ንቡር ምምላስን ዲፕሎማሲያዊ ርክባትን ንጥፈታትን ምሕዳስ
  • ዉሳነ ኮሚሽን ዶብ ምትግባር
  • ዞባዊ ሰላም፣ ልምዓትን ዉህደትን ከረጋግጻ ብሓባር ምስራሕ ዝብሉ ሓሙሽተ መትከላት ስምምዕ ይርከቡዎም።

"ዶብ ትርጉም የብሉን ዝብል ኣዘራርባ ንዓይ ቅቡል ኣይኮነን"

ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ዉሽጢ ዉሑዳት ሰሙናት ዘርእዮ ዘሎ ባህሪያዊ ለዉጥን ዝዛረቦም ዘለዉ ዘረባታትን ንብዙሓት እናዘራረቡ'ዮም።

ኣብ ገጹ ካብ ዝርአ ፍሽኽታን ምዝናይን ወጻእ፡ ንዝሓለፉ 20 ዓመታት ኣሳሪ ምኽንያታት መሰራታዊ ለዉጢ ገይሩዎም ዝመጽኡ ኣጀንዳታት ዘልዕለሉ መገዲ'ዉን ዝተፈለየ ኮይኑ ኣሎ።

"ፕረዚደንት ኢሳይያስ ብወገን ኣብዪ ኣሕመድ ዝግበረሉ ዘሎ ኣቀራርባ ኣዝዩ'ዩ ዝሕጎስ ዘሎ፡ ዝተስሓበ'ዩ ዝመስል" ዝብል ዶክተር መብራህቱ፡ ንኣዘራርብኡ ድማ ትርጉም ስምዒታዊነት ይህቦ።

"ምስ ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ከተማ ኣስመራ ካብ ዝራኸብ ናብዚ ዘርእዮ ዘሎ ስምዒት ዝተፈለየ'ዩ። ከም ፖለቲካዊ መራሒ ኮይኑ ኣይቐረበን። ስለዝኾነ፡ ንዓይ፡ ብዙሕ ትርጉም ዘለዎም ዘረባታት ኣይመስሉን" ይብል።

ካልእ ብወገን መራሕቲ ክልቲኤን ሃገራት ዝደጋገም ዘሎ ዘረባ፡ 'ዶብ ትርጉም የብሉን' ዝብል ኮይኑ፡ እዚ'ዉን ዝተፈላለየ ስምዒት ካብ ምፍጣሩ ዓዲ ኣይወዓለን።

'ኣብ ባይታ ወሪዱ ስራሕ ዝጅመረሉ ግዘ ገና እዩ' ዝብል ብሓደ ወገን ዝቐርብ ምኽንያት እዩ። 'መራሕቲ እዘን ሃገራት ዓበይቲ ጉዳያቶም ንጎኒ ዝገደፉ'ዮም' ዝመስሉ ዝብል ስክፍታ ዝሓዘ ድማ እቲ ካልእ'ዩ።

"ኮይኑ ግና" ይብል ዶክተር መብራህቱ ኣቶብርሃን፡ "ብድሕሪት ካልኦት ምኽንያታት'ኳ እንተሃለዉዎ እዘን ሃገራት ዝተጓነፃሉ ሓደ ምኽንያት ተባሂሉ ዝጥቀስ ጉዳይ ዶብ ብምዃኑ ትኹረት ክዉሕዶ ዝግባእ ኣይኾነን" ይብል።

"ኤርትራ ክትበሃል ከላ ምስ ጎረባብታ ዝፈልያ ዉሱን ቦታ ዶብ ስለዝኾነ፡ ኩል ግዜ ትርጉም ኣለዎ'ዩ። እዚ ከኣ መንነት'ዩ ዘመልክት። ስለዚ እቲ ዶብ ትርጉም የብሉን ዝብል ኣዘራርባ ንዓይ ቅቡል ኣይኮነን። ድሕሪ ሕጂ ዝጽበያ ሰራዊት ምስ ኣንሰሓበ ዶብ ክሕንጸጽ'ዩ። ብድሕሪ እዚ ኤርትራ ከም ሃገር ናብ ስሩዕ ጉዳይ ፖለቲካ ኣትያ ክትዋሳእ ኣለዋ"።

"ሃገራት ንብሄራዊ ረብሐአን ቀዳምነት ዝህባ ስለዝኾና" ይብል መምህር ካሕሳይ ድማ፡ "ዘላቒ ዝኾነ ርክብ ንምፍጣር ሰላማዊ ዝኾነ መስዋእቲ ከፊልካ ዘላቒ ሰላም ክፍጠር ኣለዎ" ክብል ይዛረብ።

"ዝተገደፉ ነገራት ኣለዉ ኢልካ ትጠዓሰሉ ዘይኮነስ፡ እቲ ዝተጀመረ ልዝብ ሰላም ዘኽስር ስለዘይኾነ፡ ነቲ ጅማሮ ክነተባብዕ ይግባእ" ኢሉ።

ተወሳኺ ዛንታ