ሓድሽ መድሓኒት ዓሶ ድሕሪ 60 ዓመታት ናይ ኣሜሪካ ፍቓድ ረኺቡ

ጣንጡ Image copyright Science Photo Library

ሰበ-ስልጣን ኣሜሪካ ድሕሪ 60 ዓመታት መድሓኒት ዓሶ ኣብ ጥቕሚ ክውዕል ፍቓድ ሂቦም። እቲ መድሃኒት ነቲ ኣብ ዓመት ልዕሊ ሸሞንተ ሚሊዮን ሰባት ዝለክፍ ደጋሲ ዓይነት ዓሶ ዝፍውስ`ዩ።

እዚ ዓይነት ዓሶ`ዚ ንዓመታት ኣብ ጸላም ከብዲ ናይ ሕሙም ንዉም/ድቁስ ኮይኑ ጸኒሑ ክበራበር ዝኽእል ንምጥፍኡ በዳሂ ዝኾነ ሕማም`ዩ።

ተመራመርቲ ንምርካብ ናይ`ዚ ታፈኖኲን ዝተባህለ መድሃኒት `መስደመም ዓወት` ኢሎሞ።

ኣብ ኩለን ሃገራት ዘለዉ ተቖጻጸርቲ መድሃኒት ድማ ህዝቦም ነዚ መድሃኒት`ዚ ክጥቀመሉ ይኽእል ድዮ ኣይክእልን መርሚሮም ውሳነታቶም ክህብሉ`ዮም።

ደጋሲ ሕማም

እቲ ብፕላስሞዴም ቪቫክስ ዝበሃል ጽግዕተኛ (ፓራሳይት) ዝመጽእ ደጋሲ ዓይነት ዓሶ ኣብ ካብ ትሕቲ ሰሃራ ወጻኢ ዘለዋ ሃገራት ገኒኑ ዝርአ ዓይነት ዓሶ`ዩ። ብፍላይ ቆልዑ ድማ ብሓንቲ መንከስቲ ጣንጡ ንተደጋጋሚ መጥቃዕቲ ዓሶ ክቃልዑ ስለዝኽእሉ ኣብ ዝተናውሐ እዋን ድማ ኣካላቶም እናደኸመ ይኸይድ።

በዚ ዓይነት ዓሶ`ዚ ዝተለኽፉ ሰባት ከይተፈለጦም መኽዘን ናይ`ቲ ጽግዕተኛ ይኾኑ`ሞ እቲ ጽግዕተኛ ድሕሪ ነዊሕ እዋን ኣብ ዝበራበረሉ ጊዜ ጣንጡ ንዕኡ ነኺሳ ንኻልእ ሰብ ትለክፍ። እዚ ድማ ነቲ ሕማም ፈጺምካ ንምጥፋእ ኣሸጋሪ ይገብሮ።

ሕጂ እቲ ምምሕዳር መግብታትን መድሃኒታትን ናይ ኣሜሪካ (ኤፍ ዲ ኤ) ነቲ ጽግዕተኛ ካብ ጸላም ከብዲ ናይ ሕሙም ባሕጒጉ ዘውጽእ ታፈኖኲን ኣብ ጥቅሚ ክውዕል ፍቓድ ሂቡ`ሎ። ምስ ካልእ ዓይነት መድሃኒት ተሓዊሱ`ውን ክውሰድ ይካኣል።

ኣብ ጸላም ከብዲ ዝተሓብአት ዓሶ ንምጥፋእ ዝጠቅም ፕሪማኲን ዝበሃል ካልእ ዓይነት መድሃኒት`ውን ኣሎ። ዘይከም ታፈኖኲን ግን ኣብ ሓደ ጊዜ ጥራይ ዘይኮነ ን14 ተኸታታሊ መዓልታት`ዩ ዝውሰድ። ብዙሓት ሰባት ፕሪማኲን ምስ ወሰዱ ድሕሪ ሒደት መዓልታት ጥዕናኦም ይመሓየሽ`ሞ ነቲ መድሃኒት ምውሳድ ስለዘቋርጽዎ፡ ፈላጣት በቲ ኩነታት ይስከፉ።

ጥንቃቐ የድሊ

ኤፍ ዲ ኤ እቲ መድሃኒት ኣድማዒ ምዃኑ ድሕሪ ምግላጽ ኣብ ኣሜሪካ ኣብ ጥቕሚ ክውዕል ኣፍቂዱ`ሎ። እንተኾነ ግን እቲ መድሃኒት ጎናዊ ሳዕቤን ከምዘለዎ`ውን ኣጠንቂቑ`ሎ። ጸገም ናይ`ቲ ጂ6ፒዲ ዝተባህለ ዓይነት ኤንዛይም (ኣብ ውሽጢ ኣካላትና ንባዮ ኬሚካል ዘባላልዕ ፕሮቲን) ንዘለዎም ሰባት ብርቱዕ ዋሕዲ ደም (ኣነሚያ) ከስዕበሎም ስለዝኽእል ታፈኖኲን ክወስዱ የብሎምን ይብል። ሰባት ነቲ መድሃኒት ቅድሚ ምውሳዶም መርመራ ክገብሩ ይግብኦም ድማ ይብል።

ልዑል ዓቐን ናይ`ዚ መድሃኒት፡ ናይ ኣእምሮ ጸገም ኣብ ዘለዎም ሰባት`ውን ሽግር ክፈጥር ይኽእል`ዩ።

እዞም ዝተጠቕሱ ጸገማት ብዘየገድስ ግን፡ እዚ መድሃኒት፡ ምጥቃም ላምሲያን ካልእ ዝውሰዱ ጥንቃቐታትን ሓዊስካ፡ ኣብ ዓለም ንዘሎ ዓይነት ቪቫክስ ዓሶ ንምንካይ ክሕግዝ`ዩ።

`ኣብ ጸላም ከብዲ ንዘሎ ጽግዕተኛ ኣብ ሓደ ኣዋን ብዝውሰድ ታፈኖኲን ከተጥፍ ምኽኣል መስደመም ዓወት`ዩ፡ ብኣረኣእያይ ድማ ሓደ ካብ`ቶም ኣብ ዝሓለፉ 60 ዓመታት ኣብ ፍወሳ ዓሶ ካብ ዝተገብሩ ዓበይቲ ስጉምቲታት`ዩ` ኢሉ ፕሮፌሰር ሪክ ፕራይስ ናይ ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ።

`እቲ ንክሪንታፈል (ብራንድ ኔይም ወይ ሽም ሕላገት ናይ ታፈኖኲን) ፍቓድ ናይ ምሃብ ውሳነ ነቶም ብደግሲ ናይ`ዚ ሕማም`ዚ ዝሳቐዩ ሰባት ዓቢ ምዕራፍ`ዩ` ኢሉ ፕረሲደንት ናይ`ታ ነዚ መድሃኒት እተፍሪ ጂ ኤስ ኬ ዝተባህለት ትካል መፍረ መድሃኒት ዶ/ር ሃል ባሮን።

`ምስ መሻርኽትና ዝኾነ፡ መዲሲንስ ፎር ማለሪያ ቨንቸር፡ ክሪንታፈል ብዓሶ ንዝሳቐዩ ሕሙማት ኣገዳሲ መድሃኒት ከምዝኸውንን፡ ዓሶ ንምጥፋእ ኣብ ዝግበር ጻዕርታት ድማ ዓቢ ኣስተዋጽኦ ከምዝገብር ንኣምን` ኢሉ ንሱ።

ታፈኖኲን ኣብ 1970ታት`ዩ ፈርዩ፡ እንተኾነ ግን ሕጂ ጂ ኤስ ኬ ምስ መዲስንስ ፎር ማለሪያ ተሓጋጊዙ ጽግዕተኛ ዓሶ ካብ ጸላም ከብዲ ንምጥፋእ ከምዝኽእል ገይሩ ሰሪሑዎ`ሎ።

እቲ ዝቕጽል መስርሕ ድማ እቲ ሕማም ገኒኑ ኣብ ዝርኣየለን ሃገራት ዝርከቡ ተቖጻጸርቲ ነቲ መድሃኒት ብግቡእ ምግምጋም ይኸውን።