''ወይዘሮ ጎሜዝ! ንስኽን ኣይግድሰክንን፡ ዓሪፍኽን ተቐመጣ በለለይ" ኣይተ በረከት ስምኦን

ኣይተ በረከት ስምኦን Image copyright AFP

ማእኸላይ ኮሚቴ ብኣዴን፡ ንኣይተ በረከት ስምኦን ኣብዚ ሕዚ እዋን ብዘለዎም ቅዋም፡ ረብሓ ህዝቢ ኣምሓራ ኣይሕልዉን ብዝብል፡ ካብቲ ውድብ ምእጋዱ ስዒቡ፡ ኣይተ በረከት 'ከምዚ እውን ነይሩ ድዩ' ዘብሉ ሕቡኣት ዛዕባታት እቲ ውድብን ምሕደራ ክልል ኣምሓራን የቃልዑ ኣለዉ።

ቢቢሲ ትግርኛ ንኣይተ በረከት ስምኦን ገለ ወሰንቲ ሕቶታት ኣልዒሉ ኣዘራሪብዎም ኣሎ።

ቢቢሲ ትግርኛ፦ ካብ ውድብ ብኣዴን ዝተኣገድሉ ምኽንያት ይኣምኑሉ'ዶ?

ኣይተ በረከት፦ ኣይኣምነሉን። ምኽንያቱ ክልቲኦም ክስታት መሰረት ዘይብሎም እዮም። "ንህዝቢ ኣምሓራ ኣይረብሑን። ሓይልታት ለውጢ ኣይኮኑን። ን 'ጥረት' እውን ፀገም ፈጢሮም እዮም" ዝብሉ፡ ኩሎም መሰረት ዘይብሎም ውንጀላታት እዮም።

ንህዝቢ ኣምሓራ ኣይረብሑን ዝብል፡ ንሕና ዕድመና ምሉእ፡ ንባዕልና እንከይሓሰብና፡ ንክልል ኣምሓራ ኢና ክንቃለስ ፀኒሕና። "እቲ ክልል ተለዊጡ እዩ፣ ዓብዩ እዩ፣ ተመሓይሹ እዩ፤ ኣብ ዝሓለፉ 25 ዓመታት ንቕድሚት ሰጉሙ እዩ፤ ዝብሉ ዝነበሩ ሰባት እዚ (ለውጢ) ወይ ንበይንና ኢና ኣምፂእናዮ ክብሉ ኣለዎም፤ ወይ ድማ ሓቢርና ኢና ኣምፂእናዮ ክብሉ ኣለዎም።

ሓይልታት ለውጢ ኣይኮኑን ዝተብሃለ እውን መሰረት ዘይብሉ እዩ። ሰብ ድምፁ ከስምዕ ዝኸኣለ ሕዚ እዩ። ሕዚ ኣብዘን ሰለስተ፡ ኣርባዕተ፡ ሓሙሽተ ኣዋርሕ። ንሕና ካብ 2002 ዓ.ም ጀሚሩ፡ ብከቢድ ኩነታት ኣብ ፀገም ኢና ዘለና፤ ድኽመትና በዚሑ፣ ነታ ሃገር ናብ ቅልውላው ዘምርሑ ነገራት እውን በዚሖም፤ ክንመሓየሽ ይግባእ ኢልና ናይ ለውጢ ሓሳብ ዘምፃእና ንሕና ኢና። ነዚ ድማ ከቢድ ዋጋ ከፊልና ኢና። ዘይኸፈልናዮ ነገር የለን። ሓይልታት ለውጢ ኣይኮኑን ንዝበሃል፣ ጀመርቲ ለውጥን ጎስጎስትን ንሕና ኢና። ግና ወፂእና ከምዚ ገይርና ክንብል ኣይደለናን።

ብዛዕባ ጥረት፡ ንመጀመሪ ዝተውሃበና ገንዘብ 20 ሚልየን ብርን ካብቲ ኲናት ዝተረፋ 31 ዝኣረጋ ኢነትሬታትን ማርቼዲሳትን እየን። ሕዚ 11 ቢልየን ብር ዝግመቱ፡ 20 ኩባንያታት ንክልል ኣምሓራ ኣረኪብና ኢና። ኣመስጊኖም ክስንዩና ምተገብአ ነይሩ። ፅድቂ ተሪፉ ብኣግባቡ ምነቐፈኒ ከምዝበሃል፡ ብስሩዕ እኳ ኣየሰናበቱናን።

ፀብፃብ ኦዲት ኣለና። ኩሉ ነገር ኣለና እዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ኢንዶውመንት ዝበሃል ግና፡ ኣብነት ከፋሊ ግብሪ ይፀራሕ እንተዝበሃል፡ ክንዲ ጥረት ዝኣክል ኣብነታዊ ከፋሊ ግብሪ የለን። ስለዝኾነ በዚ ብርኪ ዘልዐልዎ አውን መሰረት ዘይብሉ እዩ።

ቢቢሲ ትግርኛ፦ ካብ ኣኼባ ማእኸላ ኮሚቴ ብኣዴን ዝተረፍኽሙሉ ምኽንያት እንታይ እዩ?

ኣይተ በረከት፦ ክልቴና ፃውዒት ቀሪቡልና እዩ። ኣነ በፂሑኒ እዩ፣ ታደሰ ግና ኤመይሉ ስለዝተዓፀወ ኣይበፅሖን። ናይ ጥረት ኢመይል ኣድራሻ እዩ ነይርዎ፤ (ንሱ'ውን) ተዓፅዩ እዩ። ኣነ ፃውዒት ከምዝቐረበለይ ምስ ረኣኹ፡ እንታይ ንግበር ተበሃሂልና። እንተንሳተፍ ፅቡቕ ነይሩ፤

ይኹን እምበር ኣብታ ክልል ዝካየዱ ኣኼባታት፡ ኩነታት ፀጥታ ኣብ ዘየተኣማምን ኩነታት ስለዝካየድ ንንገሮም ተበሃሂልና፤ ሓቲትናዮም። ንሶም እውን፤ እቲ ፀገም ኣሎ እዩ፤ ውሕስነት ፀጥታ ግና ኣይንህበኩምን ኢሎም። በዚ ድማ ክንሳተፍ ኣይከኣልናን። ናትና ፀገም ኣይኮነን።

ቢቢሲ ትግርኛ፡ ንሶም አለውሉ ኣብ ዝተብሃለ ሆቴል፡ መጥቃዕቲ ተፈፂሙ፤ ድሕሪ እዚ ብዕስለ ዝፍፀም ዘይሕጋዊ ዝመስሉ ነገራት ይረኣዩ ኣለዉ። ንሶም ኣብቲ ሆቴል እንተዝነበሩ ዘይሕጋዊ ተግባር ኣብ ልዕሊኦም ክፍፀም ነይሩ ማለት እዩ። ብኣዴን ነታ ክልል የመሓድር ኣሎ ምባል'ዶ ይከኣል?

ኣይተ በረከት፡ ብኣዴን ብህዝቢ ተመሪፁ ነታ ክልል ዘመሓድር ዘሎ ውድብ እዩ። ንመንግስቲ ዝመስረተ ንሱ እዩ። መንግስቲ ኣብ ዘለሉ ሃገር፡ ልዕልነት ሕጊ ክኽበር ኣይከኣለን። ኣብ በቢ ቦትኡ ስርዓት ኣልቦነት ይረኣይ ኣሎ። እዚ ንዓይ ጥራሕ ዝምልከት ኣይኮነን። ብዙሓት ሰባት ንሓደጋ ዝተሳጥሐሉ ኩነታት እዩ ዝረኣይ ዘሎ።

ንነዊሕ ዓመታት መንነቶም ዘይፍለጡ ሓይልታት ትካላት ንግዲ ዕፀዉ ይብሉ፡ ይዕፆ፤ ክፈቱ ይብሉ፡ ይኽፍት። መንገዲ ዕፀዉ ይብል፣ የዕፅው፣ መንገዲ ክፈቱ ይብል የኽፍት። (ብኣዴን) ኣብታ ክልል ሕግን ስርዓትን ዘኽብርን ዓቕሙ ዝተጠናኸረ መንግስቲ ኮይኑ ኣይረኣየንን።

ቢቢሲ ትግርኛ፡ እሞ ድኣ ንመን ተሓታቲ ይገብሩ?

ኣይተ በረከት፡ ዘይሩ ዘይሩ እቲ ኣመራርሓ እዩ ተሓታቲ። ናይ ሃገራውን ክልላውን ሕገ-መንግስቲ ናይ ምምሕዳር ሓይሊ ይሸከም። ዕርቀ ሰላም ክህሉ ይኽእል። ዕርቂ ሕማቕ እዩ ዝብል መትከል የብለይን። ግና ስርዓት ኣልቦነት ክሰፍን ኣለዎ ማለት ኣይኮነን። ክቡር ቀዳማይ ሚኒስትር ደጋጊሞም "ዲሞክራሲን ነፃነትን እንትንደሊ፡ ሕግን ስርዓትን እናጠሓስና ኣይኮነን" ኢሎም። እዚ እዩ እቲ ትኽክለኛ መልሲ። ኣብታ ክልል ግና፡ ነዚ ዘረጋግፅ ነገር ኣይኮነን ዝርእይ ዘለኹ።

ቢቢሲ ትግርኛ፡ ቅድም ክብል ካብቲ ውድብ ንባዕሎም ኣግሊሎም፡ እንደገና እዮም ተመሊሶም። ሕዚ እንታይ ኣለዎ እንተዘይምለስ ብዝብል የጣዕሶም'ዶ?

ኣይተ በረከት፡ ኣብ ግዘ ስልጣን ኣይተ ኃይለማርያም እየ ሕቶ ኣቕሪበ ነይረ። በቲ ኣካያዳ ብዙሕ ኣይተስማዕማዕኹሉን። ብዙሕ ጥፍኣት ይፍፀም ነይሩ። በዚ ኩነታት፡ ምስኦም ክቕፅል ዘየኽእል ኩነታት እናበዝሐ እንትመፅእ፡ ሕቶ ኣቕሪበ።

ኣብ መወዳእታ ድማ ነበራት ተሳተፉ ተብሂልና እንትንሳተፍን ብናትና ኣበርክቶ ምንቅስቓስ ለውጢ እንትጅመርን፡ ሓቢርና ንቐፅል ተባሂሉ፤ ሓቢርና ንቐፅል ኢልና። ብዙሕ መስዋእቲ ዝተኸፈሎ ስለዝኾነ፡ ናይ ባዕሉ ጉዳይ ኢልካ ገዲፍካዮ ትኸይድ ኣይኮነን።

ማእኸላይ ኮሚቴ ብኣዴን እውን፡ ኣብ ወርሒ ለካቲት፡ 'በይዛኻ ተመለስ' ፡ 'ንዓና ገዲፍካ ናበይ ትኸይድ' ኢሎምኒ እየ ተመሊሰ። ሕዚ ሽድሽተ ወርሒ ኣብ ዘይመልእ ግዘ፡ ኣብ ዘየለናሉ፡ ናይ ለውጢ ሓይሊ ኣይኮንካን ብምባል 'ተባሪርኻ' ኢሎም ኣጊዶምኒ። ኣብ ወርሒ ለካቲት ኣብ ዝተኻየደ ኣኼባ 'በይዛኻ ደስ ንክብለና ተመለስ' ኢሎምኒ እምበር፡ ኣነ ይኣኽለኒ ኢለ ነይረ።

ቢቢሲ ትግርኛ፡ እቲ ውድብ ከምዚ ዓይነት ውሳነ ዘሕለፈ ንምንታይ ይመስሎም?

ኣይተ በረከት፡ ናትና ክልል ኣይኮኑን ኢሎም ንዝሓስብዎም ሰባት ምጥቃዕ፤ በዚ መልክዕ ዝተተሓዘ ኣሎ። ተሰሓሒትኩም፣ ኣይትሰርሑን ዘለኹም፣ ስንፍና ኣለኩም ኢልና ዝወቕሰናዮም ሰባት ይቕየሙና። ሳልሳይ፡ ፀገም ኣሎ ንዝብልዎም ሰባት፡ ብናይ ባዕሎም መትከል ፀኒዖም ንዝዛረቡ ሰባት ዘይምፍታው ኣሎ። ነዞም ሰባት እዚኦም እዮም ሕነ ዝፈድዩ ዘለዉ። እዚ ድማ ብጣዕሚ ሓደገኛ እዩ።

ቢቢሲ ትግርኛ፡ ወይዘሮ ኣና ጎሜዝ ኣብ ትዊተረን ብዛዕባ ዝሃብኦ ርኢቶ እንታይ ምላሽ ይህቡ?

ኣይተ በረከት፡ ወይዘሮ ኣና ጎሜዝ ፖርቹጋላዊት እየን። ፖርቹጋል ናይ ኣውሮጳ ኣፍሪቃ እያ ትበሃል። ኣፀቢቐን ካብ ሞንጎ ዘይለምዓ ሃገራት ሓንቲ እያ። እዘን ሰበይቲ፡ ብቁም-ነገር እንተድኣ ዝሓስባ ኮይነን ስለ ፖርቹጋል እንተዝሓስባ፤ ግዘአን ናይ ሃገረን ፀገም ኣብ ምፍታሕ እንተዘውዕልኦ። ኢትዮጵያ ሉኣላዊት ሃገር እያ። ዝሸምን ዘውርድን ናይ ሃገረይ ህዝቢ እዩ። 'ወይዘሮ ጎሜዝ! ንስኽን ኣይግድሰክንን፡ ዓሪፍኽን ተቐመጣ! ንፖርቹጋል እንተትሕግዛ ይሕሸክን በለለይ'። እዚ ኣብ ሉኣላዊት ሃገር ኢድ ናይ ምእታው ናይ ቀደም ናይ ፖርቹጋል ባዕዳዊ ኣተሓሳስባ ኣይገደፈንን።

ቢቢሲ ትግርኛ፡ ሕዚ ካብ ፖለቲካ ንባዕሎም ኣግሊሎም ማለት ድዩ?

ኣይተ በረከት፡ ካብ ፖለቲካ ብኸይዲ ምትኽኻእ፡ ኣቦ ሓጎ ኮይንና ኣለና። ናትና ትውልዲ ኣመራርሓ፡ ከም ኣቦ ሓጎ እንተወሲድካዮ፤ ናይ ኣይተ ኃይለማርያም ከም ኣቦ፤ ናይ ኣብይ ድማ ከም ውላድ እንተወሲድካዮ፡ ኣቦ ሓጎ ኮይንና ኣለና። ከም ኣቦ ሓጎ ርሕቕ ኢልካ ነበርያ ነበረ ኣብ ተውግዐሉ ግዘ ኢና ዘለና። ነበረያ ነበረ ንምውጋዕ ድማ ፖለቲከኛ ምዃን ኣይሓትትን።

ቢቢሲ ትግርኛ፡ ካብ ሕዚ ንደሓር፡ ብዋናነት ኣብ ምንታይ ክሳተፉ እዮም?

ኣይተ በረከት፡ ሕዚ ብዘሎ ኩነታት እኳ፡ ምስ ደቀይ ኣብ ገዛይ ኮፍ ኢለ፡ ምስ መፃሕፍተይ እናተፃወትኩ ክሓልፍ እየ ዝደልይ። ኣብ ልዕለይ መጥቃዕቲ ስለዝተደጋገመኒ እዩ እምበር....... ካብ ሚድያን ካብ ኩሉ ነገርን ርሒቐ፡ ተሓፂበ ተለቓሊቐ ክነብር እየ ዝደልይ።