ባህላዊ ኣከባብራ በዓል ቅዱስ ዮዉሃንስን ሓድሽ ዓመትን

ሃንሰ መስቀለ

ሎሚ ብኣቆጻጽራ ግእዝ ዕለት 1 መስከረም ኮይኑ፡ በዓል ቅዱስ ዮሃንስን ሓድሽ ዓመትን'ዩ- ዮሃንሰይ'ድኣቶ... ኣብሪህዋ ንባይቶ!... ዮሃንሰይ ቅዱሰይ ንዘልኣለም ንጉሰይ!' ዝበሃለሉ ምሸት።

ድሮ እዚ በዓል ካብ ካልእ ድሮ በዓላት ዝፈልያ ግና፡ ድምቀታ'ዩ።

ኣብዘን ዝሓለፋ ናይ ጳጉሜ መዓልታት፡ ብፍላይ መብዛሕትኡ እቲ ብክርስትና ዝኣምን ኣብ ገጠራት ኤርትራን ትግራይን ዝነብር ህዝቢ 'ማይ ጳጉሜ' ተሓጺቡ 'ሓድሽ ሰብ' ኮይኑ ናብ ሓድሽ ዘመን ዝሰጋገረሉ መዓልቲ'ዩ።

ንሱ ጥራይ ግን ኣይኮነን፡ ድሮ ቅዱስ ዮሃንስ ካብ ወቕቲ ናብ ወቕቲ ዘሰጋግር ጊዜ'ውን እዩ።

ሎሚ ምሸት ከበሳታት ኤርትራን ትግራይን ባና ብርሃን ዝኹልዑሉ እዩ፡ ብርሃን ሓይሊ ኤለክትርክ ግን ኣይኮነን- ሽግ ሆየ ሆየ ዝውለዓሉ ለይቲ'ምበር።

ናይ ምስሊ መግለጺ ብድምቀት ዝበዓል ድሮ ቅዱስ የሃንስን ሓድሽ ዓመትን

ጽምብል ሆየ 'ኣጆኽን ኣንስቲ - ሆየ - ጻዕዳ ጣፍ ለወስቲ - ሆየ'

ሆየ ብመንእሰያት ደቂ ተባዕትዮ ጥራይ ዝካየድ ስነ-ስርዓት'ዩ። ጽንብል ሆየ ከም'ቲ ካልእ ባህልን ኣገባብን ካብ ከባቢ ንከባቢ'ውን ክፈላለ ከም ዝኽእል ምጥቃስ የድሊ።

ወዲ ልዕሊ 80 ዓመት ዝኾኑ ኣቶ ሃብተማርያም ኣብርሃ ቅድሚ 60 ዓመታት ኣብ ሰፍኣ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ናይ ኤርትራ ከባቢ ዝግበር ዝነበረ ወግዒ ከዘንትዉ እንከለዉ ነፍሲ ወከፍ መንእሰይ "ማሉ ኣተኣታትዩ፡ ኣሓኡ ሓሊቡ፡ ተደሪሩ፡ ሽጉ ሒዙ ናብቲ ካብቲ ዓዲ ውጽእ ኢሉ ይተኣኻኸብ"።

ኣብኡ ድማ፡ ነቲ ስነስርዓት ዘመሓድሩ ኣለይቲ ይመርጹ፡ ኣብቲ መስርዕ ዝሳተፉ መንእሰያት ዝመርጹ'ውን እዞም ኣካየድቲ'ዮም። ካብ ቦታ ናብ ቦታ ዝፈላለ እኳ እንተኾነ፡ ኣብቲ ካብ መሮር ተበጊሱ ናብ ዓዲ ዝኣቱ ዕስለ መንእሰያት ክሳተፉ ዝፍቀደሎም ዕድሚኦም ካብ 15 ዓመት ንላዕሊ ዝኾኑ ደቂ ተባዕትዮ'ዮም።

ሓደ ሓደ እዋን፡ እዚ ናይ ዕድመ ገደብ ሓደ መንእሰይ ንዓቕመ ኣዳም ዝሰጋገረሉ እዋን ከም ዝኾነ ይእመነሉ'ዩ።

ኩሉ እቲ ክመጽእ ዝግብኦ ሰብ ኣብቲ ካብ ዓዲ ወጻኢ ዝርከብ መኣከቢ ቦታ ምስ በጽሐ፡ ሽጎም ወሊዖም ሆየ ሆየ እንናበሉ ብምእታው ንዓዶም ይኾልዋ።

ሓደ ካብቶም ኣለይቲ ኣብ ቅድሚት ይመርሕ እቶም ዝተረፉ ክልተ ድማ ኣብ ማእከልን ኣብ ድሕሪትን ኮይኖም ነቲ መስርዕ ይኣልይዎ ከም ዝነበሩ ኣቶ ሃብተማርያም ይዝክሩ።

ሆየ ፍሉይ ዝኾነ መዝሙር ኣለዎ፡ መንእሰያት ሆየ ድማ እናተቐባበሉ ይዝምርዎ።

ሆ ሆየ ሆየ

ሃንሰ ሃንሰ ሆየ

ገዓት ዘኾልሰ - ሆየ

ኣባ 'ብርሃም ዓጓ - ሆየ

ከጎዪ ተጎጓ - ሆየ

ኣባ 'ብርሃም ጢጡ - ሆየ

ኪጎዪ ጠሪጡ - ሆየ

ኣጆኽን ኣንስቲ - ሆየ

ጻዕዳ ጣፍ ለወስቲ - ሆየ

እንጌራ ዳጉሻ - ሆየ

ሓቢርና ንቑረሳ - ሆየ

ኣጋ ደርሆ ነቆ - ሆየ

ትህረም መሰንቆ - ሆየ

ሃንሰ መስቀለ - ሆየ

ብርሃን ተቐልቀለ - ሆየ

ኣጆኹም ቆልዑ - ሆየ

ባልዶንጓ ጨልጊዑ - ሆየ

ኣጆኹም ጓሶትየ ሰወተ - ሆየ

ሆ ሆየ ሆየ ሆየና ዘይበለ - ካባና ይፈለ

ከምዚ እናበሉ ዓዲ ኮሊሎም ምስ ወድኡ ድማ፡ ዝተረፈ ሽጎም ኣብ ሓደ ኣኪቦም ኣብ ቅርዓት (ጎልጎል) ዓዲ ተኣኪቦም ሂር ዝበለ ጓይላ ይተኽሉ።

ብዝጸንሐ ልምዲ መሰረት ሓደ ፍሉጥ ኣባጓይላ መሪጾም፡ ኣዋልድን ኣወዳትን ብሓባር ክልሃዩ ይሓድሩ።

እቲ ኣጋጣሚ ደቂ-ኣንስትዮ ስነጥበባዊ ክእለት ዘመስክራሉ እዋን'ዩ፡ ንማሕበራዊ ተርእዮታት ዝውድሱን ዝነቕፉን እዋናዊ ደርፍታት ብምካእ ነቲ ወግዒ የድምቐኦ።

ናይ ምስሊ መግለጺ 'ንመስቀለይ ንመስቀለይ ድርብ ከበሮ ሓዛለይ'

ነዚ ድማ'ዩ ጌና እንከሎ 'ንመስቀለይ ንመስቀለይ ድርብ ኮቦሮ ሓዛለይ' ተባሂሉ ዝድረፍ።

ምስጋር- 'ቁራዕ ሓምሊ ውጻእ ገዓት ጠስሚ እቶ'

እቲ ድሙቕ ምሸት ድማ፡ ብሓደ ተምሳላዊ ስነ-ስርዓት'ዩ ዝዛዘም- 'ምስጋር'።

ቤተሰብ ብሓደ ተኣኪቦም ኣብ ቅድሚ ገዝኦም 'እዝጊኦ' ብምባል ምህለላ ድሕሪ ምክያድ ናብ ምስጋር ይእቶ።

እቲ ምሸት ናይ ዘመንን ወቕትን መሰጋገሪ ብምዃኑ፡ ኣብ መወዳእታ ነፍሲ ወከፍ ስድራቤት ወይ በይኑ ወይ ምስ ጎረባብቱ ነቲ ሆየ ክበሃለሉ ዝሓደረ ሽጋት ኣኪቡ ብሓደ ብምስዋር፡ ነቲ ሓዊ ይሳገር።

ናኣሽቱ መንእሰያት'ውን ነቲ ሆየ ዝበልሉ ሽግ ገዛ ገዛ እንናኸዱ ንካልኦት 'ብምስጋር' ገንዘብ ኣኪቦም ኣብ መዓልቲ ቅዱስ የውሃንስ ብሓባር ይውዕሉ።

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ካኣ 'ዓኾዃይ ዓኾዃይ ዓኾዃይ ቁራዕ ሓምሊ ውጻእ ገዓት ጠስሚ እቶ .....'ዓመት ንዓመት የድግመና'' እናበለ ይሳገር።

ኣዴታት ኣብ ክንዲ እቶም ባዕሎም ነቲ ሓዊ ክሳገርዎ ዘይክእሉ ቆልዑ ኮይነን 'እዚ ድማ ናይ ...ወደይ/ጓለይ ' እንናበላ ኣስማት ደቀን እናጸውዓ ይሳገራ።

'ንዓመታ እዚ እዋን'ዚ የርእየና" ተባሂሉ ድማ እቲ ድሙቕ ምሸት ይዛዘም።

ናይ ምስሊ መግለጺ 'ዓኾዃይ ዓኾዃይ ዓኾዃይ ቁራዕ ሓምሊ ውጻእ ገዓት ጠስሚ እቶ

ንጽባሒቱ ቅዱስ ዮሃንስን ሓድሽ ዓመትን ምስ በረቐ፡ ብሕሩድን መስተን ይበዓል። መንእሰያት ኣወዳትን ኣዋልድን በብወገኖም ኣዋጺኦም ንመግብን መስተን ዝኾኖም ኣዳልዮም ብሓባር ይውዕሉ።

ሽግ ሆየ ሆየ

ሆየ ሓደ ካብቲ ንቅዱስ ዮሃንስ ዘድምቕ ባህላዊ ልምዲ ኮይኑ፡ ብፍላይ ድማ መንእሰያት ዓመት መጸ ብሃንቀውታ ዝጽበይዎ በዓል'ዩ።

ሽግ ሆየ፡ 'ብጥንቲ ጥቅምቲ' ካብ ንቑጽ ዕንጨይቲ ዝስራሕ'ዩ። ዝኾነ ዕንጨይቲ ግን ኣይኮነን።

ልዕሊ 80 ዓመት ዝዕድሚኦም ኣቶ ሃብተማርያም ኣብራሃ ኣብ ግዜ ንእስነቶም "ካብ ሰለስተ ክሳብ ኣርባዕተ እመት ዝበጽሕ ናይ ታህሰስ [ኦም] ሽግ" ይስራሕ ከምዝነበረ ኣዘንትዮምልና።

እቲ ብግዚኡ ዝድለ ሽግ ሰሪሑ ከዳሉ ዘይካኣለ ድማ፡ ብቐሊሉ ክቃጸል ዝኽእል ዝነቐጸ ጎልቋል ክጥቀም ይኽእል ይብሉ ንሶም።

ዕንጨይቲ ምስ ዝሰኣን ከኣ፡ መንእሰያት ተበላሒቶም፡ ክቃጸል ዝኽእል ጎማ ኣብ ኣስቃጥላ ታኒካታት ብምእታው ብገመድ ኣሲሮም እናምበድበዱ ሆየ ክብሉ ይራኣዩ እዮም።

እዚ ብውሑስ ኣገባብ እንተ ተታሒዙ፡ ኣግራብ ካብ ምብራስ ከድሕን ዝኽእል ተበላሓትነት'ዩ ክበሃል ይከኣል።

ስለዚ ሽግ ሆየ ኣብ እትነብረሉ ካባቢ ዝምርኮስ'ዩ ማለት'ዩ።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት