እቲ ማዕቐብ ንኤርትራ ኣብ ቁጠባ ይኹን ኣብ ዲፕሎማሲያዊ መዳያት ንድሕሪት ከም ዝጎተታ ይግለጽ

ሳባ ተስፋዮሃንስ Image copyright Saba Tesfayohannes

በዓልቲ ሞያ ፖለቲካዊ ሳይነስ፣ ዓለም ለኻዊ ርክባትን ሰላምን ፍትሕን ሳባ ኪዳነ መንግስቲ ኤርትራ 'ተበዲለ' ዝብል ኣካይዳ ከም ዝኽተል ብምግላጽ ኣብ ምኽንያት ምንባር እቲ ማዕቀብ ሓላፍነት ክወስድ ከምዝግባእ ትሕብር።

ኤርትራ፡ ኣብ 2009 ንኣልሸባብ ትድግፍ'ያ ዝብል ክሲ ስለ ዝቐረባ'ዩ ኣብ ልዕሊኣ ማዕቐብ ተነቢሩ።

ኣስማተን ዘይተገለጻ ክልተ ሃገራት መረዳእታ ክነቕርብ ንኽእል ኢና'ኳ ኢለን እንተ ነበራ፡ ኣብቲ ዝተኻየደ ምጽራይ ግን ጭቡጥ መረዳእታ ክርከብ ከም ዘይከኣለ ይዝረብ።

ኣብ መበል 73 ስሩዕ ኣኼባ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተረኸበ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ዑስማን ሳልሕ፡ ኣብ ኤርትራ ብሰንኪ እገዳ ንዝስዓበ ቁጠባዊ ሃሰያ ካሕሳ ሓቲቱሉ እዩ።

"ህዝቢ ኤርትራ ንምልዓል እቲ ማዕቐብ ጥራይ ዘይኮነ፡ብሰንኪ እዚ እገዳ ንዝሰዓበ ዕንወትን ዝተኸሰረ ዕድላትን'ውን ካሕሳ እዩ ዝሓትት ዘሎ" ክብል ተዛሪቡ።

ኣብ ሎስ ኣንጀለስ እትነብር በዓልቲ ሞያ ፖለቲካዊ ሳይነስ፣ ዓለም ለኻዊ ርክባትን ሰላምን ፍትሕን፡ ሳባ ኪዳነ፡ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተነበረ ማዕቐብ ብመዳይ ቁጠባን ዲፕሎማሲያዊ ርክባትን ተነጽሎ ንኸጋጥማ ምኽንያት ከም ዝኾነ ትዛረብ።

"እቲ ሕቶ ዝቐረበሉ መንገዲ መንግስቲ ኤርትራ ዝወስዶ ዝኾነ ይኹን ሓላፍነት ከምዘየለ ዘርእይ እዩ" ኢላ።

Image copyright UN

ድሕረ ባይታ ናይቲ ማዕቐብ ድማ ምስ ምትእትታው ኣብ ጉዳይ ሶማል፣ ኣብ ሞንጎ ኤርትራን ጂቡትን ብዶብ ዝነበረ ዘይምቅዳውን ከም ዝኾነ ትዛረብ።

ኤርትራ፡ ብምኽንያት እቲ ማዕቐብ ብቑጠባ ይኹን ዲፕሎማሲያዊ ጉዳያት ንድሕሪት ከም ዝተጎተት እትገልጽ ሳባ "መንቀሊ ውሳነ ማዕቐብ ናብ ጎኒ ገዲፍካ፡ 'እንታይ ጎስዩና?' 'እንታይ ኣጋጢሙና?" ዝብል ኣይመድለየን" ትብል።

"ኣብ ክንዲ 'ከምዚ ገይሩኒ' ምባል፡ ሓላፍነት ወሲድካ ካብ ክልተ ሸነኽ'ዩ እቲ ጉዳይ ክረአ ዘለዎ" ዝብል እምነት ኣለዋ።

ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ፡ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ፡ እቲ ዓለምለኻዊ ተቐባልነት ዘለዎ ውዕል ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ተፈጺሙ እንከሎ እቲ ማዕቐብ ክቕጽለሉ ዝተደልየ ምኽንያት ከም ዝገረሞ ብምግላጽ፡ እቲ ማዕቀብ ተላዒሉ ህዝቢ ኤርትራ ንኽከሓስ ጸዊዑ።

ነቲ ዘይሕጋዊ ዝበሎ እገዳ፡ ኣባላት ባይቶ ጸጥታ፡ እቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ተነቢሩ ዘሎ እገዳ ከይልዓል ይሰርሓ ምህላወን'ውን ተዛሪቡ።

መንግስቲ ኤርትራ፡ ኩል ግዜ ተሃስየ ዝብል ኣካይዳ ከም ዝኽተልን ሕጂ'ውን ከምኡ ይገብር ከምዘሎን እትሕብር ሳባ "ናይ ኢትዮጵያን ኣሜሪካን ፖለቲካዊ ምትእትታዋት ነይሩ" ዝብል ዘረባታት እቲ ቀንዲ ሓላፍነት ንዘይምውሳድ ዝዝረብ ዘረባ ከም ዝነበረ ኣዘኻኺራ።

ኢትዮጵያን ሶማልያን እቲ ማዕቐብ ክለዓል ምጽውዐን፡ ጂቡቲ ግን ነቲ ኣብቲ ዞባ ዝረአ ዘሎ ምምሕያሽ ብምምስጋን ኣብ ይልዓል ዝብል ሓሳብ ግን ከምዘይበጸሐት ትሕብር።

"ኣብ 2008 ብዝነበረ ውግእ ዝተተሓዙ ወተሃደራት ጂቡቲ ኣብ ኤርትራ ከምዘለዉ'ኳ እንተተገለጸ ኣበይ ከምዝኣተዉ ግን ኣይፍለጥን። እዚ ሕቶ እናሃለዎምን ጉዳይ ሉኡላውነት ክልቲኤን ሃገራት መዕለቢ ከይረኸበን ማዕቐብ ይለዓል ንምባል ገና ኣይደፈሩን ዘለዉ" ክትብል ነቲ ምኽንያት ኣረዲኣ።

ውጽኢት ማዕ

ሳባ ከም እትብሎ መብዛሕትኡ እዋን እቲ ዝውሰን ማዕቐባት ነቲ ዝዓለመሉ (ዝምልከቶ) ኣይኮነን ዝረኽቦ። ነቶም ፖለቲካውን ወተሃደራውን መራሕቲ ክረኽቦም ዝውሰን'ኳ እንተኾነ እዚ ኪኸውን ግን ኣይረኣይን።

ነዚ ብኣብነት ክተደግፍ ከላ "ንኣብነት እቲ ኣብ ደገ ካብ ዘሎ ኤርትራዊ ዝእክብዎ ክልተ ሚኢታዊት ኣይምረኸብዎን ነይሮም፤ ሕጂ ግን ውሽጣ ውሽጢ እናኣከብዎ እዮም ዘለዉ። ዋላ'ኳ ክንድቲ ዝደልይዎ ኣይርከቡ ማዕቀብ ግን ብዙሕ ኣይከልከሎምን" ትብል።

ይኹን እምበር ጸቕጢ ከም ዝነበሮ እውን ትኣምን እያ።

"ብመዳይ ቁጠባን ዲፕሎማሲያዊ ርክባትን እንተ ተራእዩ፡ ኤርትራ ተነጽሎ ኣጋጢምዋ እዩ። ካብ ዓለም ተፈልያ ነይራ። ስለዚ ብሓፈሻ ክረአ ከሎ ዓብዪ ጽልዋ ነይርዎ" ክትብል ተረድእ።

ኣብዚ ዛዕባ ካብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ተወሳኺ መብርሂ ንምርካብ ሕቶ ኣቕሪብና መልሲ ኣብ ምጽባይ ንርከብ።