ሕማም ኣእምሮ፡ ጭንቀት ዘስዕቦ ሕማም እምበር ጽሉል ዝበሃል ሰብ የልቦን

ንሕሙማን ኣእምሮ ብሰንሰለት ምእሳር ዝተለመደ እዩ Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ንሕሙማን ኣእምሮ ብሰንሰለት ምእሳር ዝተለመደ እዩ

እዚ ዘለናዮ ዘበን ንብዙሓት ዘጨንቕ ክስተታት ዝበዝሖ'ዩ ተባሂሉ ይንገር። ብደረጃ ዓለም ከባቢ 526 ሽሕ ሰባት ምስ ስራሕ ብዝተዛመዱ ጉዳያት ከምዝጭነቑን ከምዝርበሹን ይግለጽ።

እዚ ድማ ማሕበረሰብ ዓለም ዝነብሮ ዘሎ ናብራ ዝተጨናነቐ ክኸውን ዝገብሩዎ ምኽንያታት ብዙሓት ብምዃኖም'ዩ ይብሉ ሰብ ሞያ ስነ ልቦና።

ሕማም ኣእምሮ፡ ሕክምናዊ ኩነታት ሓደ ሰብ ዝውክል ኮይኑ፡ ኣብ ስምዒታት፣ ኣተሓሳስባን ባህርያትን ዝትንክፍ ዓይነት ሕማም ከምዝኾነ በዓል ሞያ ስነ ልቦና ዮናስ እዮብ ይዛረብ።

"ጭንቀት፡ ሕማም ኣእምሮ ካብ ዝንጸባረቐሎም ጸገማት ሓደ'ዩ።

ይኹን እምበር፤ ካብ ወለዲ ዝሓልፍ፤ እትነብረሉ ከባቢ ዝፈጥሮ ተጽዕኖ፤ ትምህርቲ፤ ስራሕ፤ ማሕበራውን ቁጠባውን ኩነታት ሂወትና'ውን ነዚ ሕማም ንምስዓብን ንምግዳድን ዓቢ ግደ ኣለዎም" ይብል ተምሃራይ ጉዳያት ምምኻር ዩኒቨርሲቲ ካቶሊኽ ምብራቕ ኣፍሪቃ ሓው ገብረሂወት እያሱ።

ዲፕረሺን ወይ ጭንቀት ዝሓዞ ሰብ፡ ንሂወቱ ፍጹም ትርጉም ይስእነሉ'ሞ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ካልኢት ኣብ ሂወተይ እንታይ ጠቓሚ ነገር ጌይረ፡ እንታይ ሰሪሔ፡ እንታይ'ከ ይገብር ኔይረ? ዝብሉን ካልኦትን መልሲ ዘይረኽበሎም ሕቶታት ንነብሱ ብምልዓል ናብ ነውጺ ይኣቱ።

ገለ ካብ ምልክታት እቲ ሕማም፡

  • እስኪዞፍረኒያ፡ እዚ ሕማምዝሓዞ ሰብ፡ ኣብ ዓለም በዘይክኡ ካልእ ሰብ ዘሎ ኮእኑ ኣይስምዖን'ዩ። ምስ ኣምላኽ፡ ዓበይቲ ውሩያት ሰባት፡ ፕረዚደንታት'ውን ከይተረፈ ከምዝራኸብ ኮይኑ ይስምዖን ይዛረብን።
  • ኦብሰሲቭ ኮምፖልሲቭ ዲስኦርደር፡ እዚ ድማ፡ ብዘይካይ ቅኑዕ ስብ የሎን፡ ኣነ ዘስተውዕሎ ማንም ኣይፈልጦን'ዩ፤ ብምባል ንነብሱ ጥራሕ ዝሰምዕ ማለት'ዩ።
  • ፖስት ቱራማቲክ ዲስኦርደር፡ እዚ ዝመጽእ ካብ ሕሉፍ ዘጋጠመ ዓቢ ሓደጋ ማኪና፡ ኣብ ስደት ዘጋጥም ኣካላዊ ስነ-ኣእምሮውን ሃስያ ወይ'ውን እትፈትዎ ሰብ ብሞት ክፍለየካ እንከሎ፤ ወትሩ እዋን ብሕልምኻን ብውንኻን ከም ሓድሽ ተርእዮ ኮይኑ ኣብ ኣእምሮኻ ክመላለስ ከሎ'ዩ። እዚ ብፍላይ ሕጂ ነዞም ንሰሃራ ኣቋሪጾም ዝኸዱ ኤርትራውያን መንእሰያት ዝያዳ የጥቅዕ ኣሎ።

"እቲ ዝዓበየ ጭንቀት (ዲፕረሺን)፡ ኣብ ዘለወሉ እዋን'ዩ ወዲ ሰብ ሂወቱ ዘሕልፍ። ምኽንያቱ እቲ ዝሓለፎ ጉዕዞ ሂወት ይዝክርሞ፤ ናይ መጻኢ ዘማዕድወሉ ጮራ ብርሃን ስልዘይርኣዮ እታ ከም እንኮ መፍትሒት ኢሉ ዝወስዳ ሞት'ያ" ይብል ሓው ዮናስ።

ኣብ'ዚ ደረጃ ዝበጽሐ ሰብ ከኣ በዞም ዝስዕቡ ምልክታት ምልላዩ ይከኣል።

  • ዘይነበሮ ናይ ድቃስ ለውጢ (ክበዝሕን ክውሕድን ይኽእል)
  • ምስ ሰባት ዝነበሮ ርክብ ይቋረጽ
  • ምውሳኽ ወይ ምንካይ ክብደት ኣካላት
  • ስራሕ ምጽላእ
  • ምፍዛዝ
  • መእሰሪ ዘይብሉ ዘረባ ምዝራብ
  • ተስፋ ምቑራጽ

እንተኾነ ግን፡ እዞም ምልክታት ዘለዎ ሰብ ኩሉ ጭንቀት ኣኣእምሮ ኣለዎ ኢልና ክንድምድም ኣይንኽእልን፡ ምኽንያቱ ናይ ካልእ ነገራት ምልክት'ውን ከኾኑ ስለዝኽእሉ።

ነዚ ንምልላይ ግን ንነዊሕ እዋን ምክትታል የድልየና።

መበገሲ ሕማም ኣእምሮ ዝኾነ ጭንቀት እምብኣር፡ ዓሌት፤ ጾታን ዕድመን ዘይፈሊ እኳ እንተኾነ ምስ ናብራን ሓዳርን ብዝተሓሓዝ ኩነታት ዝያዳ ንደቂ ኣንስትዮ፤ ምስ ስራሕን ማሕበራዊ ናብራን ብዝተሓሓዘ ንደቂ ተባዕትዮ ከምኡ'ውን ምስ ትምህርትን ግርዝውናን ብዝተሓሓዝ ድማ ንመንእሰያት ከም ዘጥቅዕ ዝተፈላለዩ መጽናዕትታት ከም ዘረጋግጹ እዞም ምሁራት ይገልጹ።

ቆልዑ ኣይጭነቑን'ዮም ዝብል ኣባሃህላ እውን ጌጋ ምኻኑን፡ ጭንቀት ቆልዑ ንምልላይ ግን ዝተፈላለዩ ሜላታት ምጥቃም ኣድላይ እዩ።

ምኽንያቱ ቆልዑ ስምዒቶም ኣውጺኦም ሰለዘየካፍሉ፤ ዘይባህርያዊ ዝኾነ ኣመል ኣብ ቆልዑ ምስእንርይ ብጸወታን ስእልን ዝመሰሉ ነገራት ጌርና ንምፍላጡ ይከኣል።

እቲ ብቐዳማይ ደረጃ ክንፈልጦ ዘሎና ነገር፡ ጭንቀት ዘለዎ ሰብ ጽሉል ኣይኮነን። ጽሉል ዝበሃል ሰብ እውን የሎን።

እቲ ኣብ'ዚ ደረጃ ዝበጽሐ ሰብ ብቕልጡፍ ሓገዝ እንተዘይረኺቡ፤ ትንፋሱ ኣብ ምሕላፍ ህሞት ከምዝኣቱን ክልቲኦም ምሁራት ይሰማምዑሉ።

"እዚ ብምኽንያት ዝተፈላለየ ሳዕቤናት ናብ ጭንቀትን ሕማም ኣእምሮን ዝተቓልዕ ሰብ እምብኣር፤ ኣብ ክንዲ ምግላሉን ከም ፍሉይ ምርኣዩን፡ ሓገዝ ካውንስሊን ሂብካ ጸገሙ ብምዝራብን ምዕዶ ብመሃብን ካብቲ ዘለዎ ኩነታት ምውጻእ የከኣል።

እንተኾነ ኣብ ዓድና ናይ ካውንስሊን ሓገዝን ምክትታልን ልሙድ ብዘይምዃኑ፤ ሰባት ጽሉላት ተባሂሎም ክግለሉ፡ ክእሰሩን ክሳቐዩን ይረኣዩ። እዚ ግን ፍጹም ጌጋ'ዩ፡ ምኽንያቱ ጽሉል ዝበሃል ሰብ ስለ ዘየለ" ብምባል ኩሉ ሰብ ዝከኣል ምትሕብባርን ክንክን ከገብር ተላብዮም።

ተወሳኺ ዛንታ