ነጋ ተገኝ፡ ካብ ቤት ማእሰርቲ ሰንበል ኤርትራ ድሕሪ 20 ዓመት ዝተፈትሐ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ

ጋዜጠኛ ነጋ ተገኝ፡ ኣብ ኤርትራ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ሰምበል ኣብ ዝነበረሉ ግዘ Image copyright AMAN ALI
ናይ ምስሊ መግለጺ ጋዜጠኛ ነጋ ተገኝ፡ ኣብ ኤርትራ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ሰምበል ኣብ ዝነበረሉ ግዘ

ኣብ ወርሒ ሚያዝያ 1990 ዓ.ም (1998) ኣዝማዱ ክሓትት ኣስመራ ዝኸደ ጋዜጠኛ ራድዮ ኢትዮጵያ ነበር ነጋ ተገኝ፡ ኲናት ኢትዮጵያን ኤርትራን ምስተጀመረ፡ ብመንግስቲ ኤርትራ ተቐይዱ ንልዕሊ ዕስራ ዓመታት ተኣሲሩ። ድሕሪ 20 ዓመታት ድማ ሃንደበት ተፈቲሑ፡ ምስቶም ዝተፈለዮም ዝፈትዎም ስድርኡ ዓይኒ ንዓይኒ ተረአእዩ።

ነጋ ብኸመይ እዩ ተኣሲሩ? እቲ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዘሕለፎ 20 ዓመታት'ከ ከመይ ነይሩ? ንጋዜጠኛ ነጋ ኣውጊዕናዮ ኣለና - ተመኩሮኡ እነሆ።

ቢቢሲ ትግርኛ፡

ነጋ መን እዩ ዝብሉ ሰባት ኣለዉ'ሞኣበይ ኢኻ ተወሊድካን ዓቢኻን?

ጋዜጠኛ ነጋ ተገኝ፡

ኣብ ኣስመራ እየ ተወሊደ ዓብየ። ኣብኡ እውን ተማሂረ። ንደቀይ ኣብኡ እየ ወሊደዮም። ኣብ ዝተፈላለየ ትካላት ሰሪሐ። ግዜይ ብከንቱ ኣየሕለፍክዎን። ዓቕመይ ብዘፍቅዶ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ምሂረ። ኣብ ምኒስተሪ ሕርሻ፣ ኣብ ሲቪል ኣቭየሽን ሰሪሐ። ከምኡ እውን ኣብ ስነ ጥበብ፡ ኣብ ራድዮን መድረኽን ተዋሲአ። ንትሽዓተ ዓመት ከኣ ኣብ ራደዮ ኣስመራ ብጋዜጠኝነት ኣገልጊለ።

ቅድሚ ምእሳርካ ስለምንታይ ኢኻ ናብ ኢትዮጵያ መጺእካ?

እዋን ናፅነት ስለዝነበረ፡ ናብ ኢትዮጵያ እንትመፅእ ብሕማቕ ዝጠመተኒን ዝተተናኾለንን ኣይነበረን። 'ናብ ኢትዮጵያ ክትከዱ ትደልዩ' ምስተበሃልና ባዕለይ ሓቲተ፤ ዝነበረኒ ክፍሊት መብራህቲ፣ ማይን ተሌኮምነኬሽንን ኩሉ ዓፅየ፡ ክሊራንስ ሓቲተ ብኣገባብ እየ ናብ ኢትዮጵያ መፂአ። ኣብ 1991 ክሳብ 1998 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ራድዮ ኢትዮጵያ፡ ክፍሊ ትግርኛ ብጋዜጠኝነት ንሸውዓተ ዓመታት ሰሪሐ።

ብኸመይ ደኣ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ መንግስቲ ኤርትራ ኣቲኻ?

ድሕሪ 1998 ዓ/ም፡ ኣብ ኣስመራ ዝርከቡ ስድራይ ንምሕታትን ሓደ ሓደ ጉዳያት ስለዝነበሩኒ ንምውዳእን፤ ነዚ ተጠቒመ፡ ዓመታዊ ዕረፍቲ ሓቲተ ናብ ኣስመራ ከይደ። ከም ሓሳበይ እውን ኣብተን ዝነበራኒ መዓልታት ምስ ስድራቤተይ ተዘናጊዐ፡ እቲ ዝነበረኒ ጉዳይ እውን ፈፂመ። ካብ ኣሜሪካ ዝመፅአ ሓወይ እውን ነይሩ፡ ምስ ስድራይ ፅቡቕ ኣሕሊፍና። ደሓር ናብ ኢትዮጵያ ክምለስ ትኬት ምስቆረፅኩ፡ ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ ምፅርራፍን ምውቕቓስን ደሓር ከኣ ኲናት ተጀሚሩ። ሃንደበት ኣብ ማእኸል ከተማ ኣስመራ፡ ኣባላት ፀጥታ 'ሓንሳብ ንደልየካ ኣለና' ኢሎም፡ ናብ ፖሊስ ወሲዶምኒ። መን ምዃኖም ኣይፈለጥኩን ነይረ፡ ደሓር እየ መንነቶም ፈሊጠ።

Image copyright AMAN ALI
ናይ ምስሊ መግለጺ ጋዜጠኛ ነጋ ተገኝ ምስ በዓልቲ ቤቱ ወይዘሮ ትርሓስ የማነ፡ ድሕሪ 20 ዓመታት ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ እንትራኸብ

እቶም ኣባላት ፀጥታ ንምታይ እዮም ሒዞምካ?

ናብ ምርመራ ገበን ምስ ኣተኹ፡ እታ ዝቐረበትለይ ሕቶ፡ "ንምንታይ መፂእኻ?" እትብል እያ ነይራ። "ተወሊደ ዝዓበኹሉ እንድዩ፡ ዓደይ ከም ማለት እዩ፤ ስድራቤተይ ንክሓትት እየ መፂአ" ኢለዮም። ድሕሪኡ ናብ ገበን ምርመራ ተወሲደ። ብፅባሒቱ መርማሪ መፅዩ ዋላ እንተሓተተኒ፡ እታ መልሰይ ግን ሓንቲ እያ ነይራ። ፀኒሑ እውን መፅዩ፤ 'እንድሕር ገበን ዘይብለይ ሲ ንምንታይ ዘይኸይድ? ስድራ ይሻቐሉ ኣለዉ' ኢለዮ። 'እወ ብብዙሕ ነገር ፈቲሽና ዝተረኸባካ የለን። እንተኾነ እቲ ኩነታት እዩ ተዋጊኡካ' ኢሉኒ። ሻቡ ብፅቡቕ ኣዘራርባ እዩ ተዛሪቡኒ፣ ሓይለ ቃል ኮነ ምፍርራሕ ኣይነበረን። ግና ሓንሳእ ምስ ኣእተዉኒ ኣይተመለስኩን። ኣብ ውሽጢ 20 ዓመታት ክልተ ግዘ ጥራሕ እየ ተሓቲተ። ኣብ ገበን ጥራሕ ኣርባዕተ ዓመትን ሰለስተ ወርሕን እየ ፀኒሐ። ድሕሪኡ ናብ ቤት ማእሰርቲ ሰምበል ተወሲደ።

ቤት ማእሰርቲ ሰምበል ከመይ ረኺብካዮ?

ኣብ ሰምበል ኣብ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ካሜራታት እየ ፀኒሐ። ሽድሽተ ሰባት፡ ድሕሪ 11 ዓመት ኣብ ሰምበል ኢና ተፈሪዱና። ብዝተፈላለዩ ምኽንያት ካብ 23 ዓመት ክሳብ 10 ዓመት ንክንእሰር ተፈሪዱና። ካብዚኦም እቶም ክልተ ኢትዮጵያውያን እቶም ክልተ ድማ ኤርትራውያን እዮም። ድሕሪ እዚ ፍርዲ ይግባይ ኢለ። 'እንታይ እየ ገይረ' ምባል ስለዘይከኣል፡ እታ ፍርድና ሒዝና ከይድና።

ን20 ዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ፡ ግዘኻ ብኸመይ ተሕልፎ ነይርካ?

ቤት ማእሰርቲ ሰምበልብሓቂ ክትሰርሐሉ እንተደሊኻ፡ ብዙሕ ነገር ኣለዎ። ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ብመምህርነት፣ ብሕክምናን ተሳቲፈ እየ። ኣብቲ መዓስከር ንግዘኻ መሕለፊ ዝኸውን ኣይሰኣንን። እቲ መዓስከር ደሓን እዩ፡ ክትንቀሳቐሰሉ እትኽእልለሉ ቦታ እዩ።

ኣብዝሓ ግዘ ናይ መንግስቲ ኤርትራ ቤት ማእሰርትታት፡ ብኽፉእ እንትለዓሉ ኢና ንስማዕ'ሞ፡ 'ቤት-ማእሰርቲ ሰምበል ደሓን እዩ' ክትብል ከለኻ?

ኣነ ዋላ ካብ መጀመርታ ቅረታ እንተነበረኒ፡ ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ግና፡ ግዘኻ መሕለፊ ዝኸውን ብዙሓት ነገራት እዮም ዘለዉ። እቲ ሓደ ካብ ቀዳማይ ክሳብ 12 ክፍሊ ቤት ትምህርቲ ኣሎ፤ ኣብኡ መምህር ኮይንካ ክትሰርሕ ትኽእል ኢኻ። እዚ እሱር ብእሱር እዩ ዝካየድ። ካልእ፡ ዝተፈላለዩ ናይ መዘናግዒ ቦታታት፣ ናይ ኮምፒዩተር ትምህርቲን ካልኦት ሞያታትን ኣሎ። ትምህርቲ ንዝደልን ክኸስበሉ ንዝደሊ፡ ይኸስብ እዩ።

ብ ውሽጢ 20 ዓመታት፡ እሞ ድማ ኣብ ኤርትራ ቤት ማእሰርስ ምንም ኣይበፀሐንን ዲኻ ትብል ዘለኻ፡ ነጋ?

ሓቂ ንምዝራብ፡ ኣብ ሰምበል እቲ ዝተኣሰርኩሉ ግዘ ምንውሑ፣ ከም ሰብ ዝበደልኩዎ ነገር ዘይብለይ ምእሳረይ፣ ስድራቤተይ ተሻቒሎምን ፋሕ ፋሕ ምባሎም የሕዝነኒ። 20 ዓመት ሙሉእ ምስቲ ዘሎ መነባብሮ ንዓይ ክሓትት፡ ላዕሊ ታሕቲ ዝብልን ንዝመላለስን ሰብ እውን ቀሊል ኣይኮነን። ብሓቂ ከበድቲ ዓማውቲ ነይሮም። ንፈታዊኻ ኣይኮነን፡ ንፀላኢኻ እውን ኣይትምነየሉን ኢኻ። ካብዚ ወፃኢ ብሓይለ ቃል ኮነ ብምፍርራሕ ዘዘራረበኒ ኮነ፡ ገለ ዝገበረኒ ኣካል የለን። ዕስራ ዓመታት ብኸምዚ እየ ወዲአዮ።

ካብ ቤት ማእሰርቲ ሰምበል ብኸመይ ወፂእኻ ?

ካብቲ ዝተፈረደኒ ዕስራ ዓመታት 4 ወርሒ ኣሕሊፈ ነይረ። ደሓር ግና ምስቲ ዘሎ ናይ ሰላም ኩነታት ድዩ ወይስ ካልእ ኣይፈለጥኩን። ካብ ቤት ትምህርቲ ክምለስ እንከለኹ፡ ናብ ምምሕዳር እሱራት ተፀዊዐ፡ 'ምሸት ክትወፅእ ኢኻ ኣቑሑትካ ጠርንፍ' ኢሎምኒ። ብኸምዚ ምኽንያት ኢኻ ተኣሲርካ፡ ብኸምዚ ምኽንያት ኢኻ ፀኒሕካ ኣይበሉንን። ዝተገለፀለይ ነገር የለን።ብሃንደበት እዮም ፈቲሖምኒ። ክወፅእ እንከለኹ እውን ናይ ምፍናው፡ መዘናግዒ መደባት ተገይሩለይ'ዩ።

Image copyright AMAN ALI
ናይ ምስሊ መግለጺ ደቂ ጋዜጠኛ ነጋ ተገኝ ሜሪ ነጋ፣ ሮዳስ ነጋ፣ ናሆም ነጋን በዓልቲ ቤቱ ትርሓስ የማነን፡ ንነጋ ንምቕባል ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣብ ዝወፅእሉ ግዘ

ኣብ ማእሰርቲ ኮይንካ፡ ተስፋ ዝቖረፅካሉ ግዘ ነይሩ'ዶ?

እወ፡ ኣነ ኣብ ኣስመራ ተወሊደ ዓብየ፡ ሓንቲ መዓልቲ ቤት ማእሰርቲ ርእየዮ ኣይፈልጥን እየ። ንሓንቲ ደቒቕ እውን ተኣሲረ ኣይፈልጥን፤ ንክምስክር እውን ከይደ ኣይፈልጥን። ካብ ገዛይ ናብ ትምህርቲ፡ ካብ ትምህርቲ ናብ ገዛይ። ኣካይዳይ ፍልይ ዝበለ እዩ ነይሩ፤ ክኸይድ ከለኹ ናይ ናፃ ወረቐት ሒዘ እየ ከይደ፡ ክምለስ እንከለኹ እውን እዚ ከጋጥም እዩ ኢለ ኣይሓሰብኩን። ኣነ ዓደይ ኢለ፡ ናብ ቤተሰብ ኢለ ከይደስ፡እዚ ምግጣሙ ተሰሚዑኒ እዩ። ደሓር ግና፡ ሓዚንካ ጉሂኻ እትምልኦ ነገር ስለዘየለ ከም ቅቡል ነገር ገይረ እየ ወሲደዮ። እተን ደሓር ዝተወሰኻ ኣዋርሕ ግና፡ ኣብ ሓሳብን ጭንቀትን ከእትዋኒ ጀሚረን ነይረን። ብኣቆፃፅራ ግእዝ፡ ዕለት 6 ወርሒ ጥቅምቲ 2011 ግና፡ ሃንደበት 'ኣቑሑትካ ጠቕልል' ኢሎም ፈቲሖምኒ።

ብ ውሽጢ ቤት ማእሰርቲ እንከለኻ፡ ኣብ ሓሳብካ መላለስ ዝነበረ ጉዳይ እንታይ ነይሩ?

ሓንሳብ ቅቡል እንተገይርካዮ እቲ ነገር ትውድኦ ኢኻ። ምኽንያቱ ኣደዳ ሕማምን ስቓይን ክትኸውን እንተዘይኮይንካ፡ ካልእ እትገብሮ ነገር የለን። ስለዚ በቲ ኣብኡ ዝነበረ ባይታ ክጥቀመሎም ጀሚረ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ እየ፡ ነዚ ዓመታት ክውድኦ ክኢለ። በዚ ድማ ተዓዊተ ኣለኹ ክብል እኽእል።

በዓል መን ነይሮም ምሳኻ ዝተኣሰሩ?

ንዓይ ሓዊሱ ተፈሪድና ካብ ሞንጎ ዝነበርና 6 ኢትዮጵያውያንን ኤርትራውያንን፡ ኣጋጣሚ ኮይኑ እቶም 4 ወፅዮም እዮም። ኣነን ሓደ ፍስሃ ዝበሃልን፡ ክልቴና ኢና ተሪፍና ነይርና። ኣነ ድማ ሕጂ ወፅየ ኣለኹ፤ እቲ ሓደ ጥራሕ እዩ ኣብኡ ተሪፉ ዘሎ። ካልኦት እውን ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ዝተኣሰሩ ኢትዮጵያውያንን ኤርትራውያንን፡ ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ኣለዉ። ምናልባት ምስዚ ሕጂ ዘሎ ሃዋህው ክወፅኡ ይኾኑ ዝብል ተስፋ ኣለኒ።

ነጋ ድሕሪ 20 መት ተኣሲርካ ክትፍታሕ እንከለኻ፡ እንታይ'ሞ ተሰሚዑካ?

ቀጥታ ምስ ፈትሑኒ፡ ኣብ ኣስመራ ናብ ዝርከቡ ስድራይ ኣምሪሐ። ኣብ ውሽጢ 20 ዓመታት ሕልናይ ተነኺኡ እዩ፤ እቲ ምንታይሲ ብዙሕ ነገራት እዩ ሓሊፉኒ፣ ብዙሕ ነገራት እዩ ተበላሽዩኒ፣ ቤተሰበይ፡ ደቀይ ዘዕብዮም ዘይብሎም ፋሕፋሕ ኢሎም፤ በዓልቲ ቤተይ ንሕማም ተቓሊዓ። ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዘሕለፍክዎ ግዘ፡ ክዕደ ዘይከኣል በሰላ እዩ።

ከም ሰብ ግና፡ ካብቲ ዝሓለፈ ዓመታት እሲ፡ እተን ብዘይ ፍርዲ ዝተወሰኻ 4 ኣዋርሕ ነዊሐናኒ። ዝተኣሰርኩሉ ግዘ ቀሊል ኣይኮነን። 20 ዓመት ማለት ሓደ ሰብ ተወሊዱ፡ ንሓዳርን መርዓን ዝበፅሐሉ እዋን እዩ። ብሓይሊ እግዚኣብሄር ግና፡ ምስ ጥዕናይ እዞም ዓመታት ወዲአዮም።

ብሓፈሻ ግን ኣተሓሕዛ እሱራት መንግስቲ ኤርትራ ብኸመይ ኢኻ ትገልፆ?

ዝገበርክዎ ነገር ከምዘየለ ሕልናይ ይፈልጦ እዩ። ብዘይ ዋላ ሓደ ምኽንያት ከምዝተኣሰርኩ፤ እሞ ከኣ ክሊራንስ ሒዘ ኢለ ኣሚነ ከይደ፡ ፀገም ከምዝበፅሐኒ እፈልጦ እየ። ዝገብሮ ነገር ግና የብለይን። ናይ መንግስቲ ኤርትራ ካልእ ቤት ማእሰርቲ ኣይፈልጦን እየ። ንዓይ ከም ውልቀይ ናይ ሕልና ምትንካፍ ጉዳይ እንተዘይኮይኑ፡ ኣብ ሰምበል ዘሎ እሱር ግን ክጥቀመሉ እንተደልዩስ ብዙሕ ዕድላት ዘለዎ እዩ።

Image copyright AMAN ALI
ናይ ምስሊ መግለጺ ጋዜጠኛ ነጋ ተገኝ ምስ በዓልቲ ቤቱ ወይዘሮ ትርሓስ የማነን ሰለስተ ደቁን፡ ድሕሪ 20 ዓመታት ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ተራኺቡ

ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ ደቅኻን በዓልቲ ቤትካን ከመይ ረኺብካዮም?

ደቂ 28፣26፣24 ዝዕድሚኦም ሰለስተ ደቂ ኣለዉኒ። ድሕሪ ናፅነት ኢና፡ ምስ 2 ደቀይን በዓልቲ ገዛይን ናብ ኢትዮጵያ መፂእና። ኣብ ኣዲስ ኣበባ ድማ ሓንቲ ቆልዓ ወሊደ። እቶም ክልተ ደቀይ ካብ ዩኒቨርሲቲ ተመሪቖም፡ ኣብ ስራሕ ተዋፊሮም እዮም ፀኒሖምኒ።

ንድሕሪ ሕዚ እንታይ ትትልም?

ጋዜጠኝነት፡ ብድፍኢት፡ ወይ ድማ ንእንጀራ ኢለ ዝኣተኹዎ ሞያ ኣይኮነን። ካብ ቀደመይ ጀሚረ ናይ ስነ-ፅሑፍ ድልየት ነይሩኒ። ቀደም ኣብ ኣስመራ፡ ገና ቆልዑ እንከለና፡ ብዘይ ገለ ክፍሊት፡ ኩሉ ግዘ ሰምበት ድሕሪ ዜና፡ ናይ ራድዮ ተዋስኦታት ንሰርሕ ነይርና። ካብኡ ዝተበገሰ እዩ፡ዝንባለ ጋዜጠኝነት እናሓደረኒ ከይዱ። ስለዚ እዚ ሞያ እዚ ምስ ነብሰይ ዝተወሃሃደ፣ ዝፈትዎን ዝነጥፈሉን ዝነበርኩ ስራሕ እዩ። ንቐፃሊ ኣምላኽ ዕድመን ጥዕናን እንተሂቡኒ፡ እቲ ዝኸሰርክዎ ዓመታት፡ ዘከሓሕሰሉ እዋን እንተድኣተረኺቡ፡ ዓቕመይ ብዘፍቕዶ ኣብኡ ክነጥፍ እየ ዝደልይ። ናይ እግዚኣብሄር ሓይሊ እንተተሓዊስዎ።

ተወሳኺ ዛንታ