ብሪጣንያ፡ ተሬዛ መይ ናብ ፓርላማ ከተቕርቦ መዲባ ዝነበረት ውሳነ ኣመሓላሊፋቶ

ተሬዛ መይ Image copyright HoC

እቲ ሰሉስ 11 ታሕሳስ ውሳነ ክህብ ተመዲቡ ዝነበረ መጋባእያ ፓርላማ ዓዲ እንግሊዝ ሎሚ ሰኑይ ሃንደበት ከም ዝተሰረዘ ቀዳመይቲ ሚኒስተር እታ ሃገር ተሬዛ መይ ኣፍሊጣ።

ንሳ ነቲ ውሳነ ዝወሰደት፡ ብዝበዝሑ ኣባላት እቲ ፓርላማ ክንጸግ ምዃኑ ድሕሪ ምግንዛባ ምዃኑ ገሊጻ።

እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ከምትብሎ፡ ዋላኳ እቶም ኣባላት ባይቶ ንዝበዝሐ ክፋል ናይቲ ምስ ኣውሮጳዊ ሕብረት ዝበጽሓቶ እማመ ዝድግፍዎ እንተኾኑ፡ እቲ ንሰሜን ኣየርላንድ ዝምልከት ጉዳይ ግን ቀንዲ ካብ ዘሻቐሎምን ዘይተቐበልዎን'ዩ።

ምንዋሕ መጋባእያ ናይቲ ፓርላማ ድማ፡ ንዘለዎም ስክፍታ ብዝግባእ ንምርኣይን ምፍታሕን ዝዓለመ ምዃኑ ጠቒሳ። ነዚ ንምግባር ኣብዘን ዝመጻ መዓልታት ምስቶም ኣባላት ባይቶ ክትዘራረብ ምዃና ድማ ቃል ኣትያ'ላ።

ኣፈጉባኤ ፓርላማ፡ጆን በርኮው ብወገኑ፡ ኣባላት ባይቶ ብምስራዝ ናይቲ ክህብዎ ዝተሓስበ ውሳነ ተቖጢዖም ምህላዎም ድሕሪ ምግላጽ፡ መንግስቲ ድምጾም ክህቡ ዕድል ክህቦም ጸዊዑ። እንተኾነ ግን፡ መንግስቲ ነቲ ጻውዒት ዝቕበሎ ኣይመስልን።

እቲ ዝተሓስበ ውሳነ ፓርላማ ክሳብ መዓስ ተወንዚፉ ከም ዝጸንሕ ብወገን ቤት ጽሕፈት እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ዝተዋህበ ሓበሬታ የለን።

ጉዳይ ምውጻእ ብሪጣንያ ካብ ኣውሮጳዊ ሕብረት (ብረክዚት) ኣብ ብሪጣንያ ርሱን ክትዕን ምክፍፋልን ፈጢሩ ይርከብ።

ብረክዚት ብመሰረት ውጽኢት ናይቲ ኣብ ሰነ 2016 ዝተገብረ ህዝበ-ውሳነ (ረፈረንደም) ዝበዝሐ ህዝቢ፡ ብሪጣንያ ኣብቲ ኣውሮጳዊ ሕብረት ዘለዋ ኣባልነት ክትስሕብ ብምድማጹ'ዩ እቲ መስርሕ ምውጻእ ተጀሚሩ።

ብመሰረት ፓርላማ ኣቐዲሙ ዘጽደቖ ውሳነ ድማ፡ እታ ሃገር ብ29 መጋቢት 2019 ብወግዒ ካብቲ ሕብረት ከትወጽእ ኣለዋ።

ይኹን'ምበር፡ እቲ እማመ ብባይቶ እታ ሃገር ተቐባልነት ብዘይምርካቡ፡ ዝተሓላለኸ ኮይኑ'ሎ። ብዙሓት ነቲ ጉዳይ ናይ መወዳእታ መዕለቢ ንምግባር ዳግማይ ረፈረንደም ክግበር ዝጠልቡን፡ መንግስቲ ካብዚ ዝሓሸ ስምምዕ ምስ ኣውሮጳዊ ሕብረት ጌሩ ክምለስ ዝሓቱን ወገናት እናበርከቱ ይኸዱ ኣለዉ።

እቲ ሕብረት ብወገኑ፡ 'ተሓሰምዎ ተቐብልዎ' እቲ ተበጺሑ ዘሎ ስምምዕ እቲ ናይ መወዳእታ ምዃኑን፡ ዝሓሸ ስምምዕ ክብጻሕ ከም ዘይክእል ዝሕብር ነቓጽ መርገጺ ወሲዱ'ሎ። እታ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ብዛዕባ'ቲ ጉዳይ ንምዝርራብ ናብ ብራስለስ በልጂም ከተምርሕ'ያ።

ቀንዲ ካብቶም ብዛዕባ'ቲ እማመ ዘይምስምማዕ ፈጢሮም ዘለዉ ጉዳያት፡ ኣብ ክሊ እቲ ስምምዕ ዝህሉ መጻኢ ናይ ሰሜን ኣየርላንድ'ዩ።

እቲ ጉዳይ ምስ ድሕረ ባይታ ሰሜን ኣየርላንድ ዝተኣሳሰር'ዩ። እታ ሓንቲ ካብ ክፍለግዝኣት (ክፍለሃገር) ብሪጣንያ ዝኾነት ሰሜን ኣየርላንድ፡ ንነዊሕ ዓመታት ደማዊ ሓድሕዳዊ ግጭት ዘሕለፈት'ያ።

ህዝባ፡ ፍርቁ ምስ ሪፓብሊክ ኣየርላንድ (ደቡባዊት ጎሮቤት ሃገር) ፍርቁ ድማ ምስ ንግስነት ዓዲ እንግሊዝ ክኸውን ዝደሊ'ዩ። እቲ ግጭት ካልእ ገጽ'ውን ዘለዎ'ዩ- ደገፍቲ ኣየርላንድ ሰዓብቲ ካቶሊክ ክኾኑ እንከለዉ፡ ደገፍቲ ሕብረት ምስ ዓዲ እንግሊዝ ድማ ፕሮተስታንት'ዮም።

ኲናት ሓድሕድ ሰሜን ኣየርላንድ በቲ ኣብ 1998 ዝተፈረመ ብስምምዕ "ጉድ ፍራይደይ" ዝፍለጥ ናይ ሰላም ውዕል'ዩ መዓልቦ ተጌርሉ። እታ ካብቲ ዝተረፈ ክፋል ዓዲ እንግሊዝ ብቐላይ ዝተፈልየት ክፍለግዝኣት ድማ ርእሳ እተማሓድረሉ ዝያዳ ስልጣን ካብ ማእከላይ መንግስቲ ተዋሂብዋ።

ኣብ ርእሲኡ'ውን፡ ብሪጣንያ ኣባል ኣውሮጳዊ ሕብረት ምዃና ኣብ መንጎ ሪፓብሊክ ኣየርላንድን ሰሜን ኣየርላንድን ዘሎ ዶብ ከም ዝሃስስ ስለዝኾነ፡ ኣቑሑትን ሰባት ብናጻ ክሰጋገሩ ዘፍቅድ'ዩ ነይሩ።

ሕጂ ግን ብሪጣንያ ካብቲ ሕብረት እንተድኣ ወጺኣ፡ ማለት ዜጋታትን ኣቑሑትን ኣውሮጳዊ ሕብረት ናብ ዓዲ እንግሊዝ ክኣትዉ ናጽነት እንተድኣ ዘይብሎም፡ እቶም ምስ ሃገረ ኣየርላንድ ክሕወሱ ዝደልዩ ዜጋታት ሰሜን ኣየርላንድ ናብ ዳግማይ ዕግርግር ክኣትዉ ስለዝኾኑ፡ ፍሉይ ፍታሕ ክግበረሎም ኣለዎ ተባሂሉ፡ "ባክስቶብ" ዝብል ፍታሕ ኣብቲ ስምምዕ ከም ዝኣቱ ተጌሩ'ሎ።

እቶም እቲ ውሳነ ዘይተዋሕጠሎም ኣባላት ባይቶ ብሪጣንያ፡ ኣብ መንጎ ሰሜን ኣየርላንድን ሃገረ ኣየርላንድን ዘሎ ዶብ ክፉት ዝኸውን እንተድኣ ኾይኑ፡ ዓዲ እንግሊዝ ዳርጋ ካብቲ ሕብረት ዘይወጸት'ያ ክብሉ ይነቕፉ።

ብኻልእ ወገን ድማ ገለ ወከልቲ ሰሜን ኣየርላንድ ኣብ ፓርላማ ብሪጣንያ፡ እቲ ፍሉይ ፍታሕ እንተዘይተጌሩ፡ ክንጸሉ ዘለዎም ተኽእሎን ስለዝዓቢ መንግስቲ ብጥንቃቐ ክሕዘሎም ይጠልቡ።

ብዘይካ'ዚ ጉዳይ ስኮትላንድ'ውን ከምኡ፡ ዝበዝሐ ህዝቢ ናይታ ክፍለግዝኣት ብሪጣንያ ኣብ ኣውሮጳዊ ሕብረት ዘለዋ ኣባልነት ክቕጽል ብምድማጾም፡ ብረክዚት ምሉእ ብምሉእ ርክብ ዝበትኽ ክኸውን የብሉን በሃልቲ'ዮም።

እዚን ካልእ ኣብ ቁጠባዊ ረብሓታት እታ ሃገር ዝህልዎ ጽልዋ ዘበገስዎ ርሱን ክትዓት ይካየዱ ምህላዎምን፡ ንፓለቲካዊን ዜናውን ኩነታት እታ ሃገር ዓብሊሉ ዘሎ ዓቢ ጉዳይ ኮይኑ ኣሎ።