ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት-ኤውሮጳ ንምንታይ ትወጽእ ኣላ?

ባንዴራታት ሕብረት ኤውሮጳን ዓዲ እንግሊዝን ኣብ ቅድሚ ቢግ በን Image copyright Getty Images

'ብረክዚት' ንምዕራባውያን ሃገራት ሓደ ካብ'ቶም ዝዓበዩ መዛረቢ ዛዕባ ኰይኑ'ሎ። ኣብ ፓርላማ እንግሊዝ ክካየድ ዝጸንሐ፡ ኣውራ'ኳ ኣንጻር መርገጺ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ተረዛ መይ ዘቕንዐ፡ ሓያል ዘተ ዘስደምም ነበረ።

እቲ ጉዳይ ሕልኽልኽ ዝበለ ስለ ዝዀነ ሓደ ተራ ሰብ ብቐሊሉ ንክከታተሎ ኣሸጋሪ'ዩ።

'ብረክዚት' - ምውጻእ ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት-ኤውሮጳ - ዝተሓላለኸሉ ምኽንያት ንብዙሓት ሃገራትን ክልላትን ማሕበራትን ዘናቑት ሸነኻት ስለ ዘሎዎ ኢዩ።

ኣብቲ ጉዳይ 27 ሃገራት ኤውሮጳን ባዕላ ዓባይ ብሪጣንያ ዝሳተፍኦ ዀይኑ፡ ከምኡ'ውን ንስኮትላንድ፡ ሰሜን ኣየርላንድ፡ ኣየርላንድ (ሪፓብሊክ) ዝትንክፍ ጉዳይ ስለ ዝዀነ፡ ንኹሉ ዜሐጉስ ዉጽኢት ክትረክብ ብዘይምኽኣላ፡ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ተረዛ መይ ዓቢ ሕማም-ርእሲ ኰይኑዋ ይርከብ።

ከም ዝዝከር ናይ ብረክዚት ረፈረንዱም ኣብ ሰነ 2016 ክካየድ ከሎ፡ እቶም ካብ ሕብረት-ኤውሮጳ ንውጻእ ዝብሉ ብ 51.9% ክዕወቱ ክኢሎም ኢዮም።

እንሆ ኸኣ ካብ ሽዑ ጀሚሩ ካብ ሕብረት-ኤውሮጳ ብኸመይ ኣገባብ ንፋታሕ ዝብል ክትዕን ዘተን ብቐጻሊ ክካየድ ጸኒሑ - ዋላ'ኳ ኣድካምን ንህዝቢ ለሽ ዘብልን ሕልኽልኻዊ መስርሕ ይኹን'ምበር ኣገድስነቱ ኣዝዩ ዓብይ እዩ።

'ብረክዚት' ጌዶ ቅኑዕ?

ብዘበን ቀዳማይ ሚኒስተር ደቪድ ካሜሮን (2010 - 2016) ህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያ ብሕብረት ኤውሮጳ የዕዘምዝሙ ስለ ዝነበሩ፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር እቲ ምዕዝምዛም ኣርባዕተ ነጥቢ ክረክብ ብዚብል ህንጠያ ረፈረንዱም ን2016 ኽካየድ ኣዘዙ - እቲ ምርጫ "ንፈለ/ኣይንፈለ" ዚብል ነበረ።

እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር 'ካብ ኤውሮጳ ንፈለ' ዝብሉ ክዕወቱ ትጽቢት ስለዘይነበሮ 'ኣይንፈለ' እናበለ ጐስጐሰ። ሽዑ ምስ ተሳዕረ ድማ ብኡ-ንብኡ ካብ ስልጣኑ ባዕሉ ወረደ፤ ተረዛ መይ ድማ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኮነት።

ብ2016 ሳዕቤናት ረፈረንደም ብረክዚት፡ ክሳብ ክንድዚ ኣድካምን ዝተሓላለኸን ምዃኑ ግምት ኣይነበረን። ብኣንጽሩ ግን ኣህላኽን መፈላለይን ህዝቢ ኰይኑ ተረኽበ። ጌና መዕለብን ፍታሕን ዘይተረኽቦ ዉሽጣዊ ዕግንግንን ዕግርግርን ዝፈጠረ ጉዳይ።

ብዙሓት ዜጋታት ዓባይ ብሪጣንያ ብሕብረት-ኤውሮጳ ሕጉሳት ኣይነበሩን።

ሓደ ሓደ ዘቕረቡዎ ምኽንያታት ንምጥቃስ፡ "ስልጣን ካባና ተሓዲጉ ኣብ ኢድ ሕብረት ኤውሮጳ ኣትዩ"፣ "ሃገርና ብወጻእተኛትት ተወሪሩ"፣ "ንዓና ዝግባእ ገንዘብ ንሕ-ኤ ይኽፈል ኣሎ" ... ወዘተ ዘኣመሰሉ ነበሩ። ብሓጺሩ፡ ናይ የማናውያን ዝንባሌ ዝሓዘ ምንቅስቓስ ነበረ።

እቲ ጉዳይ ብዕቱብ ስለ ዘይተሓስበሉ እቲ ናይ 1970 ስጉምቲ - ምስ ሕ-ኤ ምጽንባር - ከም ጌጋ ተቘጺሩ እንሆ እዚ ዅሉ ምስሕሓብ ብምፍጣር ሃገር እንግሊዝ ኣብ ቅልውላው ትርከብ።

Image copyright AFP/Getty Images

ውዕል ብረክዚት ምጽዳቕን ዘይምጽቕን

ኣብ ዝሓለፉ ሰሙናት ኣብ ፓርላማ ዓዲ እንግሊዝ ብጉዳይ ብረክዚት ዝተኸሰቱ ክትዓትን ተጻረርቲ-ክትዓትን ንተዓዘብቲ ካን ዘገርሙ ነበሩ።

ንጉዳይ ብረክዚት ኣብ ሓደ ርጡብ ስምምዕ ንብጻሕ መንግስቲ ተረዛ መይ ንኽልተ ዓመትን ፈረቓን ኢዩ ህርድግ ኢሉ። ድሕሪ ክንደይ ስሓቦ ጉተቶ ኸኣ ብ 25/11/2018 ምስ ሓለፍቲ ሕ-ኤ ኣብ ሓደ ስምምዕ ተበጽሐ።

እቲ ንነዊሕ እዋን ንኹሎም ተዋሳእቲ ናይቲ መስርሕ ዘህለኸ ስምምዕ ብኽልቲኡ ሸነኽ "እቲ ዝሓሸን እንኮን'ዩ" ተበሂሉ ቀረበ።

ግናኸ እቲ ስምምዕ ብፓርላማ ዓባይ ብሪጣንያ ክጸድቕ ነይርዎ። ብዙሓት ኣባላት ፓርላማ ግና በቲ ስምምዕ ስለ ዘይዓገቡ፡ እቲ ጉዳይ ኣብ ሓድሽ ዓንኬል ዘተ ኣተወ።

በቲ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ተረዛ መይ ዘቕረበቶ ዉዕል ዘይተሓጐሱ ኣባላት ፓርላማ፡ ብዙሕ ታዕ-ታዕ ፈጠሩ። ብርክት ዝበሉ ኣባላት ካቢኔ ኸኣ ብፍቓዶም ካብ ስልጣኖም ወረዱ - ክልተ ናይ ብረክዚት ምኒስተራት፡ ናይ ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ከምኡ'ውን ካልኦት። ብዙሕ ሕንፍሽፍሽ ከኣ ተፈጥረ።

እቲ ዉዕል ብ 15/1/2019 ኣብ ምድማጽ ምስ በጽሐ ተራእዩ ብዘይፈልጥ ኣገባብ ውዱቕ ኮነ - 432 ድምጺ ክነጽግዎ 202 ጥራይ ደገፍዎ። እቲ ቀንዲ ተቓዋማይ ሰልፊ (ለይበር ፓርቲ) ንተረዛ መይ ካብ ስልጣን ንክወርዳ ወስታ ኣቕረበ። ስኣን ሒዶት ድምጺ ግን ከይተዓወተ ተረፈ።

ሕጂኸ ናበይ?

ተረዛ መይ ካብ ስልጣን ንኸይትወርድ ኣበርቲዓ'ያ ትቃለስ ዘላ። ድሮ ካብ ክልተ ፈተናታት (ቮት ኦፍ ኮንፊደንስ) ከተምልጥ ክኢላ ኣላ። ነቲ ዝተሰማምዓትሉ ዉዕል ሒዛ ከኣ ጌና ትቃለስ ኣላ።

ሕጂ ግን እቲ ጉዳይ ባዕሉ እቲ ፓርላማ ይተሓሓዞ ስለ ዘሎ ንብራሰልስ ከይዳ ነቲ ዉዕል ንኽተምሓይሾ ተኣዚዛ ኣላ።

ክሳብ ሕጂ ሕ-ኤ እቲ ዝተፈረመ ዉዕል "እንኮን ዘይልወጥን" ኢዩ ብምባል ንተረዛ መይ ገጽ ከሊእዋ ኣሎ። ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕ-ኤ ድሕሪ ክልተ ወርሒ ክትወጽኣ ኣሎዋ (29/3/2019) - እንተ ብውዕል ወይ ከኣ ብዘይ ዉዕል። ብዘይ ዉዕል ምውጻእ ንቁጠባ ሃገር ሓደገኛ ኢዩ - ብዙሕ ሳዕቤናት ክህልዎ ኢዩ።

ሓድሽ ዉዕል ክንደፍ፡ እኹል ጊዜ የለን፣ ነቲ ዝቐረበ ዉዕል ድማ መአረምታ ክውሰኸሉ ሕ-ኤ ኣየፍቅድን፣ ፓርላማ ዓባይ ብሪጣንያ ድማ ነቲ ዝተነድፈ ዉዕል ከም ዘይቅበሎ ብድምጺ ወሲኑ ኢዩ።

ኣብዚ እዋን ቀዳመይቲ ሚኒስተር ተረዛ መይ ኣብ መዋጥር፡ እቲ ጉዳይ ከኣ ኣብ ሕንፍሽፍሽ ይርከብ።