ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ሕማም ካንሰር ንምክልኻል ይጽዕር

ተመራመርቲ መንሽሮ Image copyright CANCER COUNCIL AUSTRALIA

ትማል 04 ለካቲት ኣህጉራዊ መዓልቲ ሕማም መንሽሮ እዩ። ሕማም ግን ዕለትን መዓልትን ዘይፈሊ መናብርቲ ወዲ ሰብ እዩ።

ኣህጉራዊ ትካላት ኮነ መንግስታት መዓልቲ ዝኽሪ ዝፈልያሉ ቀንዲ ምኽንያት ነቲ ዛዕባ ንምክትታል እዩ - ብግብሪኸ ኣብ ባይታ ከመይ ኣሎ?

ኣብዛ ዓለምና ካብ ዘጋጥም ሞት ሓደ ካብ ሽዱሽተ ምስ መንሽሮ ዝተሓሓዝ እዩ። እዚ ማለት ከኣ ዳርጋ ብዙሓት ስድራቤታት ሕማም መንሽሮ (ካንሰር) ይተናኽፈን እዩ ይብል መጽናዕቲ ውድብ ጥዕና ዓለም።

እዚ ትካል'ዚ ካብ ሕጂ ንደሓር ካንሰርን ጠንቂ ሞት ንኸይከውን ዘይተሓለለ ጻዕሪ ብምክያድ እቶም ድሮ በቲ ሕማም ተጠቒዖም ዘለዉ ግዳያት ዝሓሸ ናብራ ንኽነብሩ ብዝከኣሎ ይጽዕር ምህላው ይሕብር።

"ኩለን ሃገራት ነዚ ሕማም ንምግትኡን ንምፈዋሱን ብዙሕ ኣበርክቶ ክገብራ ይኽእላ እየን" ይብል ኣብ ኣህጉራዊ ውድብ ጥዕና፡ ሓላፊ ክፍሊ ምሕደራ ዘይተማሓላለፍቲ ሕማማት፡ ስንክልናን ምክልኻል ጎንጽን ዶክተር ኢቴነ ክሩግ።

"እቲ ቀንዲ ጠንቂ ንፈልጦ ኢና፡ ተግባራዊ ስጉምቲ ምውሳድን፡ ሕሙማት ርትዓዊ ዝኾነ ሕክምና ዝረኽበሉ፡ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ምልክታት እዚ ሕማም ብዙሕ ክስራሕ ይክኣል እዩ፡ በዚ ከአ ሂወት ሚልዮናት ከነድሕን ንኽእል ኢና"።

ዶክተር ሰንጋል ካብ ኣውስትራልያ፡ ሕማም ካንሰር ብኣግኡ እንተረኺብካዮ ዝሓሸ ናይ ምፍዋስ ዕድል ከምዘለዎ ብምሕባር፡ "ዝኾነ ስክፍታ ዘለዎም ሕሙማት ቀልጢፎም ናብ ሕክምና ክኸዱ ይግባእ" ክብል ይመክር።

ትጥቀምሉ ዘለኹም መሳርሒ ኣይተቐበሎን።
ሃለዋት ካንሰር ጡብ ዝሕብሩ 12 ምልክታት

እቲ ሕማም ኣብ ዝኸፈአ ደረጅኡ ምስ እንተበጺሑ ግን ከም ዝኾነ ካልእ ሕማማት ብኣጋ ንምፍዋሱ ኣሸጋሪ እዩ።

ነርስ ፋጡማ ካብ ካናዳ እውን "ንሕሙማት ካንሰር ካብ መድሃኒት ንላዕሊ ሰብኣዊ ክንክን ሓገዝን ሞራልን እዩ ዘድልዮም፡ ሰብኣዊ ክብርን ሞራላዊ ደገፍን ንባዕሉ መድሃኒት እዩ!" ብምባል፡ ዝኾነ ሰብ ንግዳያት ሕማም መንሽሮ መቕርቡ ይኹኑ ፈተውቲ እቲ ዝግባእ ሞራላዊ ሓገዝ ክህቦም ኣተሓሳሲባ።

ኣብ ግንቦት 2017 ኣባል ሃገራት፡ ኩሉ ሰብ ካብ ካንሰር ናጻ ዝኾነሉ ዕድላት ንምፍጣር ክሰርሓ ተሰማሚዐን።

ባይቶ ኣህጉራዊ ውድብ ጥዕና፡ "ንካንሰር ብውህደትን ሕብረትን ምክልኻልን ምቁጽጻርን" ኣብ ዝብል ዛዕባ፡ መርሓ ካርታ ብምውጸእ ዓቕሚ ምክልኻል ብምዕባይ፡ ቅድመ ምልክት ካንሰር ብምልላይ ምሕካምን፡ ንዝሓመሙ ምክንኻንን ኣብ ዝብል ዘዕባ ዘትዩ።

ኩለን ኣባላት ከኣ ኣብዚ ውሳነ'ዚ ልዑል ኣበርክቶ ብምግባር ንምዕዋቱ ክንጠፋ ጸዊዑ።

መንግስታት፡ ጠንቅን ኣቀላጠፍትን እዚ ሕማምዚ ንዝኾኑ ነገራት መርትዖ ብዘለዎ ምርምር ብምጽናዕ፡ ኣብ ከም ሽጋራን ኣልኮላዊ መስተን ከቢድ ቀረጽ ብምስላዕ፡ ንጥዕና ውሑስ ዝኾኑ መግብታትን ኣካላዊ ምንቅስቃስን ብምትብባዕ፡ ንክታበት HPV ኣብ ምጉስጓስ ይርከባ ምህላወን ኣህጉራዊ ውድብ ጥዕና ይሕብር።

Image copyright Science Photo Library

ሃገራት ንምኽንያትን ጠንቅን ሕማም ካንሰር ዝኾኑ ጎዳእቲ ባእታታት ኣብ ምንካይ ብጽኑዕ እንተ ሰሪሖም፡ እቲ ሕማም ብማእከላይ ገምጋም ካብ 30-50 ሚእታዊት ክንኪ ከምዝኽእል ኪኢላታት ኣረዲኦም።

ኩሉ ዝምልከቶ ንዓለማዊ ሽቶ ንምዕዋት እንተተጊሁ፡ ጥዕና ነብሲ ወከፍ ሰብ ክመሓይሽን ብካንሰር ዝስዕብ ሞት ክንክይን፡ ዓቢ ተኽእሎ ኣሎ።

ብተወሳኺ፡ እቲ ሕማም ኣብ ቀዳማይ ደረጃ እንከሎ ምስ ዝፍለጥ፡ መንግስቲ ኮነ እቲ ዝሓመመ ውልቀ ሰብ ንዘውጽኡዎ ፋይናንሳዊ ወጻኢታት ኣብ ምንካይ ዓቢ ግደ ኣለዎ።

ኣብ ርእሲኡ ሕሙማት ቀልጢፎም ሓውዮም ንቡር ስርሖም ከሳልጡን ስድራ-ቤቶም ክሕግዙን እውን ይኽእሉ።

ኣገደስቲ ሓቅታት ብዛዕባ ሕማም መንሽሮ፡

  • ሕማም መንሽሮ ብደረጃ ዓለም ካልኣይ ቀታሊ ሕማም እዩ፡ ኣብ 2018 ጥራሕ 9.6 ሚልዮን ሰባት ብሰንኪ ሕማም መንሽሮ ሞይቶም ፡ እዚ ብደረጃ ዓለም ክረአ እንከሎ፡ ሓደ ካብ ሽዱሽተ ሕሙማት ብሕማም መንሽሮ እዩ ዝመውት ማለት እዩ።
  • ካብቶም ብሕማም መንሽሮ ዝሞቱ፡ እቶም 70 ሚእታዊት ታሕተዋይ ወይ ማእከላይ ኣታዊ ካብ ዘለወን ሃገራት እዮም።
  • ሓደ ሲሶ ካብቶም ብሕማም መንሽሮ ዝሞቱ ብሰንኪ ሓሙሽተ ባህርያውን ናይ ኣመጋግባ ሓደጋን ዝተኸስቱ እዮም። ንሳቶም ከኣ ልዑል ክብደት፡ ውሑድ ፍረታትን ኣሕምልትን ምምጋብ፡ ኣካለዊ ምንቅስቃስ ዘይምዝውታር፡ ምትኻኽ ሽጋራን ብዝሐ ኣልኮላዊ መስተን እዮም።
  • ሽጋራ ሓደ ካብ ጠንቂ ሕማም መንሽሮ ኮይኑ፡ ብገምጋም 22 ሚእታዊት ካብቶም በቲ ሕማም ዝሞቱ፡ ሕማሞም ምስ ሽጋራ ይተሓሓዝ።
  • ዶንጊኻ ናብ ሕክምና ምኻድን ኣብ ሕክምና ምስ ከድካ እውን ኣፋውስ ዘይምርካብን ካብ ጠንቅታት እዩ።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት