ኑረዲን ፋራሕ፡ 'ኣመቓርሓ ስልጣን ንሓድሕድኩም ከየናቝተኩም ተጠንቀቑ'

ኑረዲን ፋራሕ

ምንጪ ስእሊ, NUREDIN FARAH

ኑረዲን ፋራሕ ኣብ ምሉእ ዓለም ዝና ዘትረፈ ጸሓፊ፡ ብስነ-ጽሑፍ ኣቢሉ ኣብ ሞንጎ ኣፍሪቃን ሃገራት ምዕራብን ድልድል ክተክል ዝኸኣለ ክኢላ'ዩ። ይዅን'ምበር ኣብ ዞባና ዳርጋ ዝፈልጦ ሰብ የለን ክበሃል ይከኣል። ስለምንታይ?

እዚ 73 ዝዕድሚኡ ጽሓፋይ ኣብ ባይዶኣ ሶማል ተወሊዱ ዝነውሐ ዕድሚኡ ድማ ኣብ ኤውሮጳን ኣሜሪካን ደቡብ ኣፍሪቃን ኢዩ ኣሕሊፉዎ ። ሲያድ ባረ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝነበረሉ እዋን ካብ ሃገሩ ኣርሒቑ ንስደት ኣምርሐ።

ኣብ ሞንጎ መሳትኡ ጸሓፍቲ፡ ምሁራን ተማራመርቲ፡ ግዱሳት ኣንበብቲ ኰነ ኣብ ክልላት ስነ-ጽሑፍ ዝርከቡ ሰባት ሓወልታዊ ስእለ-ሓሳብ ዘትረፈሉ ምኽንያታት በቲ ሃብታም ቅጀልኡን ሰሓቢ መሃዝነቱን ዓሚቝ ፍልጠት ከባቢኡን ኣቀራርብኡን'ዩ።

ዝተሰነኑዎ ተሞክሮታትን ብቀረባ ዝተዓዘቦም ኪደታት ህይወቱን ብዙሓት'ዮም። ነቶም ተሞኵሮታት 'ቲኦም ድማ'ዩ ብዘገርም ምህዞ-ሓረጋት እናፈተለ ኣብ ኵሎም መጻሕፍቱ እናሰዅዐ ዘስፈሮም።

ዕላል ምስ ኑረዲን

ዕላል ኑረዲን ምስማዕ ንገዛእ ርእሱ ዓቢ ተሞኵሮ'ዩ። ሃዲኡ'ዩ ዚዛረብ፣ ዋዛ ኣምሲሉ ንወዝቢ ዘቕረቦ ዛንታ ምስማዕ መሳጥን መሃርን፡ ንዝቐርበሉ ሕቶ ድንብርጽ ከይበሎ፡ ከየዕጠጠየ መልሲ ምሃብ፡ ንሓታቲ'ውን ዕጥቁ ዘፍትሕ ክእለት ኣሎዎ።

ድሕረ ባይታኡ ከጽንዕ ስለ ዝቐነኹ፡ ነታ ዝተዋህበትኒ ዕድል ብጽቡቕ ንኽጥቀመላ ኢለ ድሕሪ ሰላምታ ነጢረ ናብ ሕቶታተይ ኣተኹ። ተዓዚቡኒ ይኸውን ግናኸ ዕሕሕ'ኳ ነይበለ።

"ንምንታይ'ዮም ዓበይቲ ጸሓፍቲ ኣፍሪቃ ኣብ ሃገሮምን ከባቢኦምን ዝግብኦም ተፈላጥነት ዘይረኽቡ?" እናበልኩ ብሓደ እግሩ ዝቘመ ሕቶ ሰንደኹሉ።

ከምኡ ኢለ ዝሓተትኩሉ ምኽንያት ነይሩኒ። ኑረዲን ፋራሕ ብሰብዓታት ካብ መንጋጋ ሲያድ ባረ፡ ናይ ሽዑ ናይ ሶማል ፕረሲደንት፡ ከም ዘምለጠ ስለ ዝፈለጥኩ ነበረ። እቶም ዝጽሕፎም ዝነበረ ዛንታታት ንሲያድ ባረ ኣይወሓጥሉን ነበሩ።

"ንተፈላጥነት ንምርካብ ምስራሕ ባዕሉ ነቲ ስራሕ ፋሕ'ዩ ዘብሎ" እናበለ ዘረባኡ ጀመረ። "ንዓኻ ሕቶ ኣሎኒ ..." ክብል ድማ ገጠመኒ። "ሓንቲ ኣደ ንጓላ ጽምዲ ጫማ ምግዛእዶ ይሕሻ ወይስ መጽሓፈይ ምግዛእ?" ብምባል ብዘይ ተጸበኽዎ ሕቶ ተብቲቡ ገደፈኒ።

"እታ ድኻ ኣደ መስተውዓሊት ስለ ዝዀነት ለባም ዉሳኔ'ያ ትወስድ" ኢሉ ጽፉፍ መልሲ ኣቕረበ።

"ብዛዕባ ፍሉጥ ምዃንን ዘይምዃንን ዘርኢ ዛንታ ከዘንትወልካ" ኢሉ ኣብ ኣስመራ ንዘጓነፎ ተመኵሮ ንምግላጽ ከኣ ሰገረ።

ኣብ ድሮ ምክንዋን ረፈረንዱም ምስ በዓልቲ ቤተይ ንኣስመራ ከይደ ነይረ። ሰብ መን ምዃነይ ከይፈለጠ፡ ኣነ'ውን ዳርጋ ጕልባብ ተኸዲነ ኣብ ኣስመራ ሸናዕ እናበልኩ፡ ኵነታት እናተዓዘብኩ ነቲ ኣብ ህዝቢ ዝዓሰለ ጽምብል ኤኳማስዖ ነበርኩ።

"ጠልቀፍቀፍ ክብል ናብ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ ከድኩ - ናብ ክፍሊ ቋንቋ እንግሊዘኛ። ኣብኡ 'ኣነ እከላ እበሃል ... ' ክብል ሓደ ካብ'ቶም ዝተቐበሉኒ ሰባት ስመይ ይፈልጦ ስለ ዝነበረ ዘረባይ ከይጨረስኩ ብድድ ኢሉ ጽቡቕ ጌይሩ ሰላም በለኒ ..." እናበለ ኑረዲን ዕሕሕ በለ።

"ሓድ-ሓደ እዋን ስምካ ቀዲሙካ ስለ ዝሓልፍ 'ኣፍካ መሊእካ ይፈልጡኻ ኣይፈልጡኻን'ዮም' ክበሃል ኣሸጋሪ'ዩ" ብምባል ኣፈይ ኣትሓዘኒ።

ዕላሉ ብምቕጻል ድማ ምስ ዛንታኡ ኣተኣሳሲሩ እቲ ናይ ሽዑ ኵነታት ክገልጽ ምስ ሰማዕክዎ ገረመኒ። ኣፈታትላ ቃላቱ፡ ኣተኣሳስራ ሓሳባቱ፡ እሞ ኸኣ ብህድኣትን ብዋዛን ከሊሱ ከዘንቱ ምስምዑ መስተንክር ነበረ።

ካብታ ሓጻር ቅብብል ዘረባ ኑረዲን ዕላለኛ፡ ኵነታት ኣወሳሲቡ ጽዋ ዜቕርብ ጥራይ ዘይኰነስ ፍሉይ ቅዲ ዘሎዎ ጸሓፊ ምዃኑ ኣስተብሃልኩ። ነቲ ዝጀመሮ ዕላል ኣኳልፍ ኣቢሉ "ድሓን ናብ ሕቶኻ ንመለስ" በለ።

ኣነ ኸኣ "ሕቶይ ድኣ ተመሊሱ እንድዩ ... ድኽነትን ምንባብን ብሓደ ዳርጋ ኣይከዱን'ዮም ኣብ ዚብል መደምደምታ በጺሐ ኣሎኹ ... እታ ዝጀመርካያ ዛንታ - ብዛዕባ ምብጻሕ ኣብ ኣስመራ ዩኒቨርሲቲ - ጥራሕ ወዳኣለይ" ኢለ ተሰልበጥኩዎ።

"ኣነ ብዘይ ዋዕዋዕ ንኣስመራ ከዕርፍ ኢለ ከይደ ክነሰይ ኣብ ብዙሕ ስራሕ ኣእትዮምኒ ... ዳርጋ ኣብ ሽድሽተ ቦታታት መደረ ከቕርብ ተገዲደ ... ዕረፍተይ ብስራሕ ተሓሺሹ ተረፈ" በለ።

"ወጺዖምኻ" ብምባል ምስኡ ተደናገጽኩ። ካብ ወጠምጠም ዝተላዕለ ድማ "ብዛዕባ ምንታይ ድኣ ተዛረብካ?" ኢለ ተወከስኩዎ።

"ብዙሕ ኣርእስታት ኣልዒለ ተዛሪበ" ኢሉ ድሕሪ ምምላስ፡ ብዛዕባ መደርኡ ተወሳኺ ሕቶታት ንኸየቕርበሉ ግዲ ዀይኑ "ኣበይ'ለኸ ክዝክሮ" ኢሉ ናብ ካልእ ክሰግር ደለየ። "የለን ንገረኒ ድኣ" ምስ በልኩዎ፡ "ሓንቲ ዝዝክራ ዘረባ ኣላ ... ግን እዚ ኣርእስቲ ንስገሮ" ኢሉ ዘረባ ክልውጥ ፈተነ።

ኣነ ግን ኣይሓመቕኩን፡ ትርር ኢለ ደጊመ ተወከስክዎ።

"እቲ ናጽነትሲ ኣምጻእኩም፣ ኣመቓርሓ ስልጣን ንሓድሕድኩም ከየናቝተኩም ግን ተጠንቀቑ'" ዘስምዕ መደረ ነይሩ ኢሉ መልሲ ሃበኒ።

ካልኣይቲ ሕቶ

"መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ምስ ማእምራን ወይከኣ ዕውቀተኛታት ጸሓፍቲ ንምንታይ'ዮም ዘይሳነዩ?" ኢለ ተወከስኩዎ።

ፕረሲደንት ሲያድ ባረ ብ 1969 ብዕልዋ መንግስቲ ኣብ ስልጣን ምስ መጸ ንሶማል ብመርገጽቲ ን 22 ዓመታት ዝገዝአ ጨካን መራሒ ነበረ።

ስያድ ባረ ንሓለፍቲ መንግስቲ (ናይቲ ዝተገልበጠ መንግስቲ) ብምእሳር፡ ካልኦት ናይ ፖለቲካ ሰልፍታት ኣጊዱ ንፓርላማ ከም ዚሓቅቕ ብምግባር፡ ንላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ስልጣኑ ብምቕንጣጥ፡ ንቅዋም ኣወንዚፉ ስልጣን ምሉእ-ብምሉእ ተቘጻጸሮ።

ንምሁራት ድማ ደቘሶም። ሽዑ'ዩ ንኑረዲን ፋራሕ ዝተታሓዞ። ኑረዲን ግን እቲ ኵነታት ሽዓ ኢሉ ስለ ዝተረድኦ በቲ ዝወጾ ኣብ ስደት ተረፈ።

"ኣነ ንስያድ ባረ ብጽልኢ ኣይኰንኩን ዝርእዮ። ርግጽ'ዩ ብናቱ ሰበብ ብዙሕ ሕማቕ ነገራት ተፈጺሙ'ዩ። ብጽልኢ ተዓብሊኸ ህይወተይ ክመርሕ ኣይምኸኣልኩን። ክቱር ጽልኢ ኣብ ልቡን ቀልቡን ዘሎዎ ሰብ ክጽሕፍ ኣይክእልን" ምስ በለ ገረመኒ።

ምንጪ ስእሊ, NUREDIN FARAH

ቀጺሉ ኸኣ "ኣነ ነቲ ኵነታት ተጠቒመሉ'የ፣ ጽልእን ቅርሕንትን ካብ ሓሳበይ ወጊደ ህይወተይ ስለ ዝመራሕኩ እንሆ ብርክት ዝበሉ መጻሕፍቲ ክጽሕፍ ከኣልኩ" በለ።

"ብኻልእ ኣዘራርባ" በለ ኑረዲን፡ "ሲያድ ባረ እንተዘይህሉ ነይሩ ህይወተይ ካልእ መኣዝን ሒዙ ምኸደ" ኢሉ ብህድኣት ተዛረበ።

ድሕረ ባይታ ኑረዲን ፋራሕ

ኑረዲን ብንእሽትኡ ኣብ ሶማልን ኣብ ኢትዮጵያን'ዩ ዓብዩ። ኰይኑ ድማ ኣምሓርኛ ይዛረብ'ዩ። ብተወሳኺ ቋንቋ ኣዲኡ (ሶማልኛ) ዓረብኛ ዝመልኽ፡ ቋንቋ ጥልያን'ውን ዝኽእል ጸሓፊ'ዩ። መጻሕፍቱ ግን ብእንግሊዘኛ'ዩ ጽሒፉዎም።

መጽሕፍቱ ናብ 17 ቋንቋታት ተተርጕሞም፣ ናብ ትግርኛን ኣምሓርኛን ግን ኣይተተርጐመን።

እታ ቀዳመይቲ መጽሓፉ (From a Crooked Rib - 1970) ብዛዕባ ሓንቲ ካብ ዓዳ ዝሃደመት ዘላን ቆልዓ'ዩ ጽሒፉ - ስድርኣ ብሓይሊ ንሓደ ብዕድመ ዘይመጣጠና ሰብኣይ ከመርዕዉዋ ስለ ዝደለዩ።

እታ ካልአይቲ መጽሓፉ ግን (A Naked Needle -1976) ኣብ ሽግር ኣእተወቶ። መንግስቲ ስያድ ባረ ንክኣስርዎ ክከታተሎ ምስ ጀመረ በቲ ዝወጾ ኣብ ኤውሮጳ ተረፈ።

"ኣነ ኣብ ሞያ ስነ-ጽሑፍ ዝኣተኹሉ ምኽንያት ንሃገረይ ሂያው ኰይና ክትተርፍ'ዩ ነይሩ ዕላማይ" ይብል ኑረዲን። ብኣንጻሩ ግን መንግስቲ ተመዓቶ።

"እቶም ዝጽሕፎም ዛንታታት ብዛዕባ ስደት፡ ብዛዕባ ደቂ ኣንስትዮ ዘጓንፈን መዓት፡ ብዛዕባ እቲ ተራ ሰብ ዘሕልፎ ሕማቕ ናብራ፡ ብዛዕባ እቶም ገፋዕቲ ብግፍዖም ዝወርዶም ናይ ሕልና ግፍዒ፡ ብዛዕባ ጠላም ክጥለም ከሎ ...ወዘተ" ይብል ኑረዲን።

ኣይጸንሐን ኸኣ፡ ኑረዲን ብጽሑፉ ንኣፍሪቃ ብግቡእ ክስእል ዝኽእል ኪኢላ ምዃኑ ዓለም መስከረሉ።

እቲ 1983 ዝተሓትመ ስሉስ-ዛንታ (trilogy) ብዝዕባ ምልካዊ ስርዓት፣ ብድሕሪኡ ድማ ክልተ ዝተሓትሙ ትሪሎጂ ጽሒፉ'ዩ።

ኵሉኽሉ ዳርጋ 15 መጻሕፍትን፡ ከምኡ'ውን ንረድዮ ዝዀኑ ተዋስኦታት፡ ብኣማኢት ዝቝጸሩ ዓናቅጽ፡ መደረታት ዝጸሓፈ ህርኩት ጸሓፊ'ዩ። ንናይ ኖቤል ብልጫ ንኽቅበል'ውን ብዙሕ ጊዜ ተሓጽዩ ነበረ።

ኑረዲን ኣብ ዓለም ምሉእ እናዞረ፡ እናመሃረ፡ ጌና ደኺሙኒ ከይበለ ኣብ ምጽሓፍ ይርከብ፣ ብሓቂ ንኣፍሪቃ ኣብ ስእሊ-ዓለም ዘእተወ ክኢላ።

ነቲ በሊሕ ኣንባቢ ትሕዝቶ መጻሕፍቲ ኑረዲን ፋራሕ ሶማልያ ሓደ ዝሕማማ ክነሳ ብዙሓት ፈወስቲ ክወዳደሩ ዝለመሰት ሃገር ምዃና ይእምት።

እታ ብቅነ ልደት ዝተሓትመት መጽሓፉ (North of Dawn) ልቢ ሰብ እትትንክፍ፡ ህይወት ከመይ ኢሉ ናብ መጻወድያ ከም ዝልወጥ፡ ሰባት ኣብ ጌጋ መገዲ ምስ ዝኣትዉ ተስፋ ዚጽንቅቕ ተመኵሮ ከመይ ኢሉ ከም ዜሕቅቖም፡ ወለዲ ኣምዑቶም ፈሲሱ ኣንጻር ግጉያት ደቆም ደው ክብሉ ምንባብ ህይወት ክሳብ ክንደይ ኣብ ሰንኮፍ ከም ዘላ እተርኢ መጽሓፍ ኢያ።