ብረክዚት፡ ዘየናሕሰየ ዳግማይ ስዕረት ተረዛ መይ - 391 ብ241

ተረዛ መይ Image copyright Reuters

እቲ ንምሉእ ዓለም ከዛርብን ከካትዕን ዝቐነየ ኵነታት ብረክዚት - ምፍታሕ ዓባይ ብሪጣንያን ሕብረት ኤውሮጳን - ቀዳመይቲ ሚኒስተር ተረዛ መይ ክሳብ ትማሊ ክትጕስጕሰሉ ዝጸንሐት ስምምዕ ኣብ ፓርላማ ዓባይ ብሪጣንያ ተቐባልነት ስለ ዘይረኸበ ብከቢድ ስዕረት ዳግማይ ተሸኒፉ።

እቶም ነቲ ስምምዕ ዝነጸጉ ኣባላት ፓርላማ ቍጽሮም 391 ክኸውን እቶም ነቲ ስምምዕ ዝደገፉ ኸኣ 241 ጥራይ ብምዃኖም እንሆ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ቅሉውላውን ኣብ ዘይተቘረ መዓሙቕን ኣትያ ትርከብ። 75 ኣባላት ዓቃብተኛ ሰልፊ - ናይ ተረዛ መይ ሰልፊ -ኣንጻራ ኣድሚጾም።

ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ንኽትወጽእ 16 መዓልታት'ዩ ተሪፉዋ፣ እዚ ተኸሲቱ ዘሎ ጕዳይ ብቑዕ ኣማራጺ ዘይብሉ ዀይኑ ብዘይ ስምምዕ ምፍታሕ ንዓባይ ብሪጣንያ ይዅን ሕብረት ኤውሮጳ ኣይጽቡቕን'ዩ - ድሕሪ ፍትሕ እንታይ ከም ዚስዕብ ምግማቱ ኣሸጋሪ ይኸውን ማለት'ዩ።


ድሕረ-ባይታ

•ንጕዳይ ብረክዚት ኣብ ሓደ ርጡብ ስምምዕ ንብጻሕ መንግስቲ ተረዛ መይ ንክልተ ዓመትን ፈረቓን ኢዩ ህርድግ ኢሉ። ድሕሪ ብዙሕ ጻዕር ኸኣ ብ 25/11/2018 ምስ ሓለፍቲ ሕብረት ኤውሮጳ ኣብ ሓደ ስምምዕ ተበጽሐ።

•እቲ ንነዊሕ እዋን ንዅሎም ተዋሳእቲ ናይቲ መስርሕ ዘህለኸ ስምምዕ ብሸነኽ ተረዛ መይን ብሸነኽ ሕብረት ኤውርጳ "እቲ ዝሓሸን እንኮን'ዩ" ተበሂሉ ቀረበ።

•ብዙሓት ፓርላመንታራውያን ከኣ በቲ ስምምዕ ስለ ዘይዓገቡ፡ እቲ ጕዳይ ኣብ ሓድሽ ዓንኬል ዘተ ኣተወ።

•እቲ ዉዕል ብ 15/1/2019 ኣብ ድምጺ ምስ በጽሐ ተራእዩ ብዘይፈልጥ ኣገባብ ወደቐ - 432 ድምጺ ክነጽግዎ 202 ጥራይ ደገፍዎ።

•ተረዛ መይ ከኣ ንሕብረት-ኤውርጳ ከይዳ ዝሓሸ ዉዕል ንኽተምጽእ ተሓበራ።

•ሕብረት-ኤውሮጳ እቲ ዝተፈረመ ዉዕል "እንኮን ዘይልወጥን" ኢዩ ብምባል ንተረዛ መይ ገጽ ከሊኡዋ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ዝሓለፈ ሰንበት (10/3/2019) ንእሽቶ ለውጢ ነቲ ስምምዕ ንኽኣትዎ ሕራይ በለ - ዶብ ኣየርላንድን ሰሜን ኣየርላንድን ብዘርኢ ጕዳይ።


ቀዳመይቲ ሚኒስተር ተረዛ መይ እቲ ስዕረት ኣዝዩ ከም ዘሕዘና ገሊጻ። ሽዑ ዘስመዓቶ ቃል፡ "እቲ ዝሓሸ ብስምምዕ ካብ ሕብረት-ኤውሮጳ እንተ ንወጽእ'ዩ ነይሩ፣ ነዚ ዘቕረብኩልኩም ዉዕል ምጽዳቕ ዝሓሸ ኣማራጺ'ዩ ነይሩ" በለት።

ቀጺላ፡ "ካብ ዘይኰነ ግን ኣባላት ፓርላማ ጽባሕ ሓድሽ ናይ ምድማጽ ዕድል ክህልዎም'ዩ - እዚ ማለት ዓባይ ብሪጣንያ ብዘይ ስምምዕ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ብ 29 መጋቢት ትውጻእዶ/ኣይትውጻእ ዚብል ኣማራጺ እዩ" ኢላ።

ዉጽኢት ናይቲ ናይ ረቡዕ ምድማጽ 'ብዘይ ስምምዕ ኣይንውጻእ' እንድሕሪ ዀይኑ ንጽባሒቱ (ሓሙስ 14/3/2019) ኣባላት ፓርላማ ዓንቀጽ-50 - እቲ ሕጋዊ መካኒዝም ንዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ዜውጽእ መስርሕ - መዓልቲ ይወሰኮ/ ኣይወሰኮ ከድምጽሉ'ዮም።

ይወሰኮ ዚብሉ እንተድኣ ስዒሮም፡ እቲ ወሰኽ ናይ ኣዋርሕ ይዅን መንፈቕ ወይከኣ ሓደ ዓመት ዛጊት ኣይተፈልጠን።

Image copyright AFP
ናይ ምስሊ መግለጺ ወኪል ኣውሮጳዊ ሕብረት ሚሸል ባርኔር (ጸጋም) ንፕረዚደንት ቤት ምኽሪ ኣውሮጳ ሰነድ ናይቲ እማመ እናረከቦ

ኣውራ ኣካትዒ ዛዕባ

ኣብ ሞንጎ ሪፓብሊክ ናይ ኣየርላንድን ሰሜን-ኣየርላንድን ዘሎ ዶብ ነዊሕ'ዩ - 400 ኪ.ሜ. ዝምንውሑ ዶብ እዩ። 275 መተሓላለፊ ጽርግያታት ኣለዉዎ። ብሓጺሩ ፈላላዪ ትሕተ-መዋቕር ዘይብሉ ዶብ'ዩ።

ሪፓብሊክ ናይ ኣየርላንድ ብነብሳ እትመሓደር ሃገር ዀይና፡ ሰሜን ኣየርላንድ ግን ክፋል ዓባይ ብሪጣንያ'ያ። ክሳብ ሕጂ እቲ ዶብ ብዘይ ቍጽጽር'ዩ ክመሓደር ጸኒሑ።

እቲ ጸገም ብረክዚት ምስ መጸ ጕዳይ ዶብ ብኸመይ ይመሓደር ዚብል ተነቃፊ ዛዕባ ስለ ዝተላዕለ ገሊኦም ከም ዘሎዎ ይጽናሕ ገሊኦም ከኣ ይተሓንጸጽ ዝብሉ'ዮም።

ነዚ ናይ ዶብ ጕዳይ ብሜላ ስለ ዘይተኣልየ ኣብ ፓርላማ ሓያል ንትርኽን ብዙሕ ዘይምስምማዕን ኣልዒሉ'ዩ። እቶም ነበርቲ ሰሜን ኣየርላንድ ዶብ ክሕንጸጽ ኣይደልዩን'ዮም። ሕጂ'ውን እቲ ሽግር ጌና ኣይተፈትሐን ዘሎ።

ተረዛ መይ ካብ ስልጣውረዶ/ኣይትውረድ

በዚ ስዕረት'ዚ መዝነት ተረዛ መይ ለጠቕ ኢሉ ይርከብ። ብዙሓት ኣባላት ፓርላማ'ውን ተሰማዕነታ ስለ ዘጥፍአት ካብ ስልጣና ክትወርድ ኣለዋ ዚብሉ ኣለዉ።

ይዅን'ምበር ተረዛ መይ ብዛዕባ ብገዛእ ፍቓዳ ስልጣን ምግዳፍ ኣይተዛረበትን። ዚዝከር'ዩ፡ ዝሓለፈ ወርሒ ብሌበር ፓርቲ ዝተላዕለ ናይ ትውረድ ጻውዒት ተቐባልነት ኣይረኸበን።

ድሕሪ'ዚ ናይ ሎም-ምሸት ስዕረት፤ ናይ ሌበር-ፓርቲ ሓላፊ ጀረሚ ኮርቢን፡ ሓዲሽ ምርጫ ይካየድ ክብሉ ጸዊዕም።

ቅድሚ'ቲ ድምጺ ምሃብ፡ ተረዛ መይ ንኣባላት ፓርላማ "እዚ ሒዘልኩም መጺአ ዘሎኹ ዉዕል ካብቲ ቀዳማይ ዉዕል ዝሓሸ'ዩ፣ ስለዚ ከተድምጽሉ ኤማሕጽነኩም ...

ንኽጸድቕ እንተድኣ ዘየድሚጽኩም ዓባይ ብሪጣንያ ብዘይ ብረክዚት / ብዘይ ዉዕል ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ክትወጽእ ምዃና ፍለጡ" ኢላ መጠንቀቕታ ሂባ ነይራ።

ሰማዒ ግን፡ እንትርፎ ሒዶት ኣባላት፡ ኣይረኸባን።

ብተወሳኺ፡ ተረዛ መይ ከም ዝበለቶ "ብዘይ ዉዕል ኣይንውጻእ ትብሉ እንድሕሪ ዄንኩም፡ ወይከኣ ንብረክዚት መዓልቲ ንወስኸሉ ትብሉ እንድሕሪ ዄንኩም ሽግርና በዚ ይዅን በቲ ስለ ዘይፈትሕ ኵሉ ከንቱ'ዩ፣ ሕብረት ኤውሮጳ ንምንታይ ወሰኽ ጊዜ ኣድለየ ኢሎም ክሓቱና'ዮም ... መልሱ ኸኣ ንዓኻትኩም እገድፎ" ዜስምዕ ናይ ኵራ ዘረባ ተዛሪባ።

ሰብ ዋኒን፡ ክኢላታት ቍጠባ ዀኑ ደገፍቲ ሕብረት ኤውሮጳ ደጋጊሞም በቲ ዚስዕብ ሕንፍሽፍሽ ኰነ ዉድቀት ቍጠባ ከጠንቅቑ ከሪሞም'ዮም - እዚ ማለት ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ብዘይ ዉዕልን ብዘይ ናይ መሰጋገሪ እዋንን ምስ እትግለል።

ጽርግያታት ናይ'ተን ኣብ ዶባት ዝርከባ ከተማታት ብኣሽሓት ናይ ጽዕነት መካይን - ናይ ትሕለፍ ፍቓድ ዝጽበያ - ከም ዜዕለቕልቑ፣ ሱፐርማርኬታት ብዘይ እኹል ቀረብ ክተርፋ፣ ካብ ምድረ-ኤውሮጳ ዜድልዩ መድሃኒታት ዘይምርካብ ... ወዘተ ዘኣመሰሉ ሽግራት እዋኖም ይቐርብ ከም ዘሎ ክዛረብሎም ጸኒሖም'ዮም።

ኣብ ሕጂ በጺሕካ ብዙሕ ክግበር ዝከኣል ነገር የለን፣ እንተ ብዘይ ውዕል ምውጻእ'ዩ ወይከኣ ንብረክዚት ምንዋሕ።