ቃለ-መጠይቕ፡ ዋና ኣካያዲ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣቶ ተወልደ ገብረማርያም

ዋና ኣካያዲ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣቶ ተወልደ ገብረማርያም፡ ኩለን ቦይንግ 737 ማክስ ዝዓይነተን ነፈርቲ ካብ በረራ ደው ክብላ ጸዊዑ።

ኣውሮጳዊ ሕብረት ዝርከበን ሓያሎ ሃገራትን መንገዲ ኣየራትን ተመሳሳሊ ስጉምቲ ወሲደን ምህላወን ይፍለጥ።

ኣቶ ተወልደ ነቲ ጻውዒት ዘቕረበ ቀ.በረራኣ ET302 ዝኾነት ቦይንግ 737 ማክስ-8 ዝዓይነታ ነፋሪት ናይቲ ንሱ ዝመርሖ መንገዲ ኣየር ብሰንበት 10 መጋቢት፡ ካብ ኣህጉራዊ ማዕርፎ ነፈርቲ ቦሌ ተበጊሳ ናብ ናይሮቢ ኬንያ እናበረረት እንከላ፡ ምስ ነቐለት ድሕሪ 6 ደቓይቕ ኣብ ከባቢ ቢሾፍቱ ድሕሪ ምውዳቓ'ዩ።

ንሱ፡ እቲ ኩነታት ምስቲ ነታ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥቅምቲ ኣብ ኢንዶኔዥያ ዝወደቐት ቦይንግ 737 ማክስ ነፋሪት መንገዲ ኣየር ላዮን ተመሳሳልነት ብምህላዉ፡ ውሕስነት ናይታ ሞዴል ኣብ ምልክት ሕቶ ብምእታዉ፡ ክሳብ ዝግባእ ምጽራይ ዝግበር ካብ ተመሳሳሊ ሓደጋ ንምድሓን ደዉ ኢለን ክጸንሓ ኣለወን ይብል።

ወኪል ቢቢሲ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ኢማኑዌል ኢጉንዛ ንኣቶ ተወልደ ብዛዕባ'ቲ ሓደጋን ሳዕቤኑን ኣዘራሪቡዎ ነይሩ።

ትሕዝትኡ ድማ ከምዚ ዝስዕብ'ዩ፡

Image copyright Getty Images

ቢቢሲ፡ ብዛዕባ'ቲ ሓደጋ ዘለካ ስምዒት እንተ ተካፍለና?

ኣቶ ተወልደ፡ ሰንበት 10 መጋቢት ንዓና ከም መንገዲ ኣየርን፡ ኢትዮጵያ ከም ሃገርን፡ ኣዝያ ከባድ ናይ ሓዘን መዓልቲ'ያ። ነቲ ዕድል ብምጥቃም፡ ኩላትና ኣብ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዘለና ዝተሰመዓና ዓᎁቕ ሓዘን እናገለጽኩ፡ ንስደራቤት፡ ኣዕሩኽን ቤተሰብን እቶም ምስ በረራ ET302 ዝጠፍኡ ተጓዓዝቲና ምጽንናዕ እምነየሎም።

ምስኦም ብቐረባ ንሰርሕ ኣለና፡ ዘድሊ ደገፍ ንህቦም ኣለና።

ቢቢሲ፡ እንታይ ዓይነት ደገፋት ትህብዎም ኣለኹም?

ኣቶ ተወልደ፡ ኩሉ ዘድሊ ነገራት ንገብረሎም ኣለና። ንኣብነት፡ ካብ ዘለውዎ ሃገር ናብቲ ቦታ ሓደጋ ንምብጻሕ መጓዓዝያ ኣዳሊናሎም ኣለና።

ኣብ ሆቴልና ክጸንሑ'ውን ንገብር ኣለና። ሎሚ ድማ ናብቲ ቦታ ሓደጋ ንወስዶም ኣለና፡ ኣዝዩ በዳሂ ጉዕዞ'ዩ፡ ግና ንወስዶም ኣለና። ስለዚ፡ ኩሉ ዘድልዮም ደገፍ ንህቦም ኣለና።

ቢቢሲ፡ መርመራን ናይ ምእራይ መስርሕ ይካየድ ኣሎ፡ እዚ ኣበይ ከም ዝበጽሐ ዶ ምሓበርካና?

ኣቶ ተወልደ፡ እወ። መቸም እዚ ሓደጋ'ዚ ኣዚዩ ከቢድ'ዩ፡ ስለዚ ሰንበት ኣብቲ ቦታ ሓደጋ ኣብ ዝኸድኩሉ እዋን ዝረአ ነገር ኣይነበረን፡ እታ ነፋሪት ምሉእ ብምሉእ ኣብ ትሕቲ መሬት'ያ ኣትያ ነይራ።

ኲዒትና ኢና ነቲ ዝተረፈ ኣካላታ ናብ ባይታ ብምውጻእ፡ ሬሳታት ንምርካብ ፈቲንና። ሕማቕ ዕድል ኮይኑ ግና፡ ሬሳታት ክንረክብ ኣይከኣልናን፡ ናኣሽቱ ክፋላት ኣካል ጥራይ ኢና ረኺብና ዘለና።

ስለዚ እዚ'ዩ እቲ ዝዓበየ ብድሆ ኮይኑና ዘሎ፡ ዋላ ንመጻኢ። ንቤተሰብ እቶም ግዳያት'ውን ብዛዕባ'ዚ ኣጋጢሙና ዘሎ ብድሆ'ዚ ሓቢርናዮም ኣለና።

ብዛዕባ'ቲ ናይ ምጽራይ ጉዳይ እንተኾይኑ፡ እቲ መኽዘን ሓበሬታ (ብላክ ቦክስ) ተረኺቡ'ሎ፡ እዚ ጽቡቕ ነገር'ዩ። ሎሚ እቲ መርመራ ክንጅምሮ ኢና።

ቢሮ መርመራ ሓደጋ ኢትዮጵያ'ዩ ነቲ ናይ ምጽራይ ስራሕ ዝመርሖ ዘሎ። መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ድማ ምሉእ ምትሕብባር ክገብር'ዩ። ብዘይካ'ዚ፡ ኤን ቲ ኤስ ፒ (NTSP) ኪኢላታት ኣለዉ፡ ኤፍ ኤ ኤ (FAA) ኪኢላታት ኣለዉ: ኪኢላታት ቦይንግ'ውን ክህልዉ'ዮም።

ስለዚ ብደረጃ ኪኢላታት ብርክት ዝበለ ቁጽሪ ዘለዎም ኪኢላታት ወዲብና ኣለና። ከምቲ እትፈልጦ፡ እቲ ምጽራይ ኩሉ ዘድሊ ሓበሬታ ብምእከብ'ዩ ክጅምር። ስለዚ ኣብዚ ደረጃ'ዚ ኢና ዘለና ሕጂ።

ቢቢሲ፡ ብመሰረት ንወመዳእታ ግዜ እቲ ፓይሎት ምስ ተቖጻጸርቲ ዝነበሮ ርክብ፡ እታ ነፋሪት እንታይ ከም ዘጋጠማ ዝኾነ ኣፈናዊ ኣፍልጦ ኣለካዶ?

ኣቶ ተወልደ፡ ብግምት ክትዛረብ ኣጸጋሚ'ዩ፡ ምኽንያቱ ግምት ድማ ኣብ ምጽራይ ሓደጋ ነፈርቲ ሓጋዚ ኣይኮነን። ምኽንያቱ፡ ብዛዕባ ጠንቂ ናይቲ ሓደጋ ብዙሓት ተኽእሎታት ክህልዉ ይኽእሉ'ዮም።

ስለዚ ዝኾነ ሰብ ብግምት ክዛረብ ኣይንደልንን ኢና። ይኹን 'ምበር፡ ከምቲ ኣቐዲመ ዝበልክዎ፡ ምስ ሓደጋ ላየን ኤር [ኣብ ጥቅምቲ ኣብ ኢንዶኔዥያ ዝወደቐት] ዘለወን ገለ ተመሳሳልነት ከነስተውዕል ኪኢልና ኣለና።

ሓደ ዓይነት ነፈርቲ እየን፤ ኣዝየን ሓደስቲ፤ ክልቲአን ኣብ ዝነቐላሉ እዋን'ዩ፤ እቲ በረራ ሓጺር'ዩ ነይሩ፡ 6 ደቓይቕ ኣብ ናትና፡ 8 ደቓይቕ ድማ ናቶም፤ ክልቲኦም ኣብረርቲ ብህጹጽ ክዓልቡ ሓቲቶም፡ ኣብ ናቶም ኣይፈለጥኩን፡ ናትና ግና፡ ናይ በረራ ጸገም ከም ዘጋጠሞ ብምሕባር፡ ብህጹጽ ናብ ማዕርፎ ነፈርቲ ተመሊሱ ክዓልብ ክፍቀደሉ ሓቲቱ፡ ከባቢ ሰዓት 8፡41 ፍቓድ ተዋሂብዎ።

ሰዓት 8፡38 ድማ'ዩ ነቒሉ ነይሩ። ይኹን 'ምበር ክምለስ ኣይከኣለን ማለት'ዩ። ሰዓት 8፡44 ድማ እታ ነፋሪት ካብ ራዳር ተሰዊራ። ከምዚ ስለዝኾነ እቲ ምጽራይ በዳሂ'ዩ።

ቢቢሲ፡ ኣብ መንጎ ናትኩምን ምሕምሻሽ ላዮን ኤርን ብምንጽጻር ክትዛረብ ጸኒሕካ፡ ከም ኢትዮጵያ እትርከበን ሓያሎ ሃገራት ነዛ 737 ማክስ-8 ሞዴል ነፋሪት ካብ በረራ ኣጊደን ኣለዋ፡ ኩለን ሃገራት ተመሳሳሊ እገዳ ክገብራ ኣለወን በሃሊ ዲኻ?

ኣቶ ተወልደ፡ ብውልቀይ ከምኡ'የ ዝኣምን፡ ምኽንያቱ ድማ እቲ ንሕና ይኹን ምሉእ ዓለም ዝተዓዘቦ ተመሳሳልነት ስለዘለወን።

ከም በዓል ቻይናን ሕብረት ኣውሮጳን ዝበላ ዓበይቲ ሃገራት፡ ምስቲ ዘለዎም ምዕቡል ቴክኖሎጂ፡ ነተን ነፈርቲ ካብ በረራ ደው ከብሉ ብቑዕ ምኽንያት ኣለዎም ማለት'ዩ።

ንዓና ግን፡ እቲ ዝወሰድና'ዩ ቅኑዕ'ዩ፡ ዝግባእ ጥንቃቐ ክንገብር ስለዘለና። ሰንበት ብኡንቡኡ ኢና ነተን ነፈርቲ ደው ክብላ ጌርና።

ስለዚ ካብ በረራ ደው ክብላ'የ ዝጠልብ፡ ምኽንያቱ ውሕስነት ቀዳምነት ክወሃቦ ስለዘለዎ። ስለዚ ቅኑዕ ስጉምቲ'ዩ በሃላይ እየ።

ቢቢሲ፡ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ንዘለዋኸዑም ን737 ማክስ-8 ደው ኣቢልወን ኣሎ፡ ካልኦት ሃገራት'ውን ደው ክብላ ጌረን ኣለዋ። ይኹን 'ምበር ቦይንግ ግን እተን ነፈርቲ ውሑሳት'የን ኢሉ ኣሎ፡ ኤፍ ኤ ኤ እውን ምስኡ ተሰማሚዑ'ሎ፡ ብወገንካ እቲ ምጽራይ ክሳብ ዝግበር ኩለን እተን ነፈርቲ ካብ በረራ ደው ክብላ ኣለወን ዲኻ ትብል?

ኣቶ ተወልደ፡ ተጋራጫዊ ኣይኮነን፡ ምኽንያቱ፡ ቦይንግ ከም ኣፍራዪ ትካል፡ ነተን ነፈርቲ ይፈልጡወን እዮም፡ ውሑሳት'የን ኢሎም'ዮም ዝኣምኑ ዘለዉ፡ ከምኡ ስለዝኾነ'ዮም ከምኡ ዝብሉ ዘለዉ።

ኤፍ ኤ ኤ ድማ፡ ንቦይንግ ዝቆጻጸር ኣካል'ዩ፡ ናይ ብቕዓት ሰርቲፊኬት ዝሃበን'ውን ንሱ'ዩ፡ ስለዚ ከምኡ ክብሉ ብቑዕ ምኽንያት ኣለዎም ማለት'ዩ።

ኮይኑ ግን፡ ኣዝያ ሓዳስ ሞዴል ነፋሪት ኣብ ውሽጢ 5 ኣዋርሕን ኣብ ዝተፈላለየ ክፋላት ዓለም ክልተ ዓበይቲ ሓደጋታት ከጋጥማ እንከሎ፡ ስለዚ እቲ ጭብጢ ብምንጽጻር ኩላትና እቶም ነተን ነፈርቲ ደው ኣቢልናየን ዘለና'ውን ብቑዕ ምኽንያት ኣለና በሃላይ እየ።

ቢቢሲ፡ ድሕሪ ሓደጋ ላዮን ኤር፡ መንገዲ ኣየርኩም እንታይ ትምህርቲ ወሲዱ ነይሩ ትብል፡ ዝገበርኩሞ ምቅይያራት ነይሩ'ዶ?

ኣቶ ተወልደ፡ እወ። ድሕሪ ሓደጋ ላዮን ኤር፡ ዓለም በቲ ሓደጋ ሰንቢዱ'ዩ። ሕቶታት'ውን ክለዓሉ ጀሚሮም፡ ካባና ሓዊስካ።

ድሕሪኡ ቦይንግ ተወሰኽቲ መምሪሕታት ኣውጺኡ ነይሩ፡ ነቲ ሓደጋ ንምውጋድ። ንሕና'ውን ነቶም መምሪሒታት ተቒብልና ኢና።

ኣብ ናይ ስልጠና ማንዋልናን፡ ናይ በረራ ስልጠና ሲሙሌተርን ኣእቲናዮ ኢና። ይኹን 'ምበር እኹል ኣይነበረን ማለት'ዩ።

ቢቢሲ፡ ድሕሪ ሓደጋ ላዮን ኤር፡ ቦይንግ ዝያዳ ሓበሬታ ክህብ ነይርዎዶ ትብል?

ኣቶ ተወልደ፡ ቁሩብ ንጹር ኣይኮነን። ኣብዚ እዋን'ዚ ብዛዕባ ዝርዝራት ክዛረብ ጽቡቕ ኣይኮነን። ብኤ ኤ ኤ ዝተኣዘዘ ናይ ሶፍትዌር ምሕዳስን ካልእ ክፍለጥ ዘለዎን ኣሎ።

ስለዚ መልሲ ዘይተረኽበሎም ብዙሓት ሕቶታት'ዮም ዘለዉ። እዞም ሕቶታት እዚኣቶም በቲ መርመራ ጥራይ'ዮም ክምለሱ ዝኽእሉ።

ጎኒ ጎኒ እቲ ናይ ምጽራይ መስርሕ ድማ፡ ምእንቲ ውሕስነት እተን ነፈርቲ ደው ክብላ ኣለውን፡ ከምኡ ድማ ኢና ጌርና።

ቢቢሲ፡ ኣብ መጀመርታ ብዙሓት ከምዚአን ዓይነት ነፈርቲ ንምግዛእ መደብ ከም ዝነበረኩም'ዩ ዝፍለጥ፡ ክትቅጽልዎ ዲኹም?

ናይ ምስሊ መግለጺ እቲ ዋና ኣካያዲ ኣብ ትስፍው እዋን፡ ኣብ ማንቸስተር ሓድሽ መስመር ኣብ ዝኸፈተሉ ኣጋጣሚ

ኣቶ ተወልደ፡ ንውጺኢት እቲ መርመራ ክንጽበ ኢና፡ እንተወሓደ ንኣፈናዊ ውጽኢት ናይቲ ዝግበር ምጽራይ ክንጽበ ኢና።

ቢቢሲ፡ እቲ ሓደጋ ኣብ ንግዳዊን መዓልታዊ ንጥፈታትኩምን ክጸልዎ'ዮዶ ትብል?

ኣቶ ተወልደ፡ ኣይመስለኒን። ምኽንያቱ፡ ዘይተደልየ ሓደጋ ዘሎ'ዩ፡ ይኹን 'ምበር መንገዲ ኣየርና ውሕስነት ከም ዘለዎ እቲ ዝጓዓዝ ህዝቢ ይርድኦ'ዩ።

ከምዚ ዝረኣኻዮ፡ እቲ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ዓማዊሉ ተኣማንነት ኣጥርዪ'ዩ፡ ዋላ ኣብቲ መዓልቲ ሓደጋ ዝተራእየ'ዩ።

ስለዚ ብሕስነት ይኹን፡ ፋይናንሳዊ ኩነታት፡ ኣሰራርሓን፡ ኣብተን ዝሓለፋ 10 ዓመታት ዝተጓናጸፍናዮም ዓወታትን፡ ጽቡቕ ስም ኣጥሪና ኢና። ኣብ ዓማዊልና ሓያል ተኣማንነት ዝለዝሃነጽና ድማ ብሓባር ኴና ክንቅጽል ኢና።