መናቱ መጻሕፍቲ ኣኽባሪ ሕግን ደራስን ኤርትራዊ ተጋዳላይ ጎርደን

ገዲም ተጋዳላይ ክፍለሃንስ ተወልደብርሃን (ጎርደን)

ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣብ ኤርትራ ኣኽባሪ ሕጊ ኮይኑ ዘገልገለ ገዲም ተጋዳላይ ክፍለሃንስ ተወልደብርሃን (ጎርደን)፡ " ምምልላእ - ምህናጽ ሕጉስ ስድራ ቤት" ከምኡ'ውን "ምክእኣል - ጠንቅታት ዘይምቅዳው መጻምድትን ኣተኣላልይኡን" ዝብላ፡ ኣብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ንዝረአ ጸገማት ብዕምቆት ዳህሲሰን ፍታሕ ዝእምማ ክልተ ማናቱ መጻሕፍቲ፡ ኣብ ዓዲ እንሊግዘሊ ከተማ ማንቸስተር ኣሕቲሙ ኣመሪቑ።

ተጋዳላይ ክፍለሃንስ፡ ነቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ኮነ ኣብ ስደት፡ ኣብ ስድራ ቤታት ዝርእዮ ብቐሊሉ ክፍታሕ ዝግበኦ ክንሱ፡ ሰኣን ብቑዕ ኣልያን ምጽውዋርን ናብ ፍትሕን ባእስን ዘምርሕ ምልሕላሕ ዝምድና ስድራ-ቤታት ስለዝተዓዘበ'ዩ፡ ብዓቕመይ ንሕብረተሰብ ዝጠቅም ንእሽቶ ኣበርክቶ እንተገበርኩ ብምባል ነተን መጻሕፍቲ ጽሒፉወን።

ክፍለሃንስ፡ ብሰንኪ እቲ ኣብ ኤርትራ ዝተኻየደ ኩናት ናጽነትን ዶባትን፡ ብድሕሪኡ ዝሰዓበ ኣልያን ምሕደራን፡ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸር ኤርትራዊ ኣብ ፈቐዶ ኩርናዕ ዓለም ተበቲኑ፡ ካብ ሃገሩን ህዝቡን፡ ካብ ባህሉን ያትኡን ርሒቑ፡ ቴክኖሎጂን ባህላዊ ምትሕውዋስን ተወሲኹዎ ኣብ ዘሰክፍ ኩነታት ከምዝርከብ ይሕብር።

ኣቦይ ቀሺ ሃብቶም ፍትዊ፡ ንክልቲአን መጻሕፍቲ ብዕምቆት ኣንቢቦም ገምጋሞም ካብ ዘቕረቡ ሰባት ሓደ እዮም። ንሶም ብፍላይ እታ ምክእኣል እትብል መጽሓፍ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብሰንኪ ኩናትን ኩናት ዘስዓቦ በሰላን፡ መንእሰያት፡ ኣብ ሃገሮም ካብ መርዑቶም ተፈላልዮም ኣብ በረኻ ንዓመታት ክነብሩ ስለዝጸንሑ፡ ምሕደራ መሪሩዎም ግዜ ኣገልግሎት ነዊሑዎም ምስተሰዱ ከኣ ኣብ ጉዕዞ ስደት ባሕርን ሰሃራን ከቢድ ስነ-ኣእሙራዊ ማህሰይትን ኣደራዕን ስለዘጋጥሞም ኣብ ኩሉ ህይወቶም ከምዝጸለዎም ኣረዲኦም።

ዶክተር ሳራ ዑቕባይ እውን፡ እታ ምክእኣል ዘርእስታ መጽሓፍ ቅልል ብዝበለ ውሕሉል ቋንቋ፡ ኣብ ሓዳር ንዘጋጥሙ ጸገማት ከመይ ጌርካ ተለልዮምን ትኣልዮምን እተረድእ፤ እቲ ግርጭት ክፍታሕ ዘይከኣል እንተኾይኑ ከኣ፡ ንሓድሕድካ ከይተሃሳሰኻን ቆልዑ ከይበደልካን ብስልጡን ኣገባብ ሰላማዊ ፍትሕ ክትፍጽም ከምእትኽእል እትሕብርን እትሕግዝ መጽሓፍ ብምዃና ኣገዳስነታ ዕዙዝ ምኻኑ ትሕብር።

ብሃብታም ባህልን ስነ-ምግባርን ክብርታትን ዝተነድቀ ሕብረተሰብ ኤርትራ፡ ቀደም እውን እንተኾነ፡ ካብ ኩሉ'ቲ ኣብ ህይወት ዘጋጥሞ ብደሆታት እናተማህረን እናተሞኮረን ንኣነባብራኡ ዝሕግዝ ሕግታትን ምኽርታትን ሰኒዱ እዩ።

መጻምድቲ ሰብ ሓዳር ምስምማዕ እንተስኢኖም፡ ፈለማ ብዘመድ ሽማግለ ብቤተሰብ፡ ብእኡ እንተዘይተኻኢሉን ሰብ ሓዳር ፍትሕ እንተጠሊቦምን፡ ውላድ እንተልዮሞም መታን ቖልዑ ከይጉድኡ ዝግባእ መጽናዕቲ ኣካይዶም፡ ወላዲ ቀለብ ቆልዑ እናኸፈለ፡ ደቁ ክናቢ፡ ኣብ ዕቤቶምን ትምህርቶምን ክከታተሎም፡ ንወላዲት ከኣ ሓላፍነት ኣልያ ኣሰኪሞም እዮም ዝኣልዩዎ። ትካላት ፍትሒ ኤርትራ እንተኾና እውን ካብቲ ባህላዊ ክብርታት ብዝመንጨወ ተመሳሳሊ ሕጊ እየን ዝፈትሐኦ።

ኣቦይ ቐሺ ሃብቶም ኮነ ዶክተር ሳራ እውን ነቲ ክፍለሃንስ ዝተወከሶ ባህላዊ ክብርታት ኤርትራን፡ ዘበናዊ ትምህርተ-ሳይንስ፡ ንጠባያትን ባህሪያትን ወድን ጓልን ዝህቦ ሳይንሳዊ መግለጺታት ኣወሃሂዱ ብቐሊል ቋንቋን ኣብነትን ብምቕራቡ ናእድኦም ገሊጾም።

ነቲ ትሕዝቶ ብምንባብ ኣብ ገበር እተን መጻሕፍቲ ርእይተኦም ካብ ዘቐመጡ ሰባት ዶ/ር ዮውሃንስ ሃይለ፡ " ደራሲ ርጡብ መወከሲታት ተጠቒሙ፡ ብግብራውያን ኣብነታት ስለ ዝደገፎ ትንፋስ ዘለዎ መጽሓፍ እዩ ኣቕሪቡልና" ክብል እንከሎ፡ ስሙይ ስነ-ጥበባዊ ሃይለሚካኤል ሃይለስላሰ (ሊንጎ) ከኣ " ደራሲ ኣብ ውሻጠ ነብሲ ወከፍ ስድራ-ቤት ኣትዩ ክመራመር ዝኽእል ዓይነ-ልቦና ከምዘለዎ ተገንዚበ" ክብል ንኣበርክቶኡ ንኢዱ።

ዶክተር ጨፈና ሃይለማርያም፡ " ኣብ ዝተፈላለየ ጸገማት ተቐርቂሩ ዝነብር ሕብረተሰብና ዘተዓርቕ መጽሓፍ" ክብል እንከሎ፡ ጸሓፊ ሮዛን ሰሌን ተጋዳላይ እስጢፋኖስ ገብረሚካኤል ከኣ " ብመጽናዕቲ ዝተሓልፈ ጭቡጥ ትምህርቲ ዘስንቕ መጽሓፍ" ክብል ርእይቶኡ ኣስፊሩ። ሓላፊ ሬድዮ ኤስቢኤስ ትግርኛ በየነ ሰመረ ድማ " እቲ ቕኑዕ መገዲ ፍቕርን ሓዳርን ሕጉስ ህይወትን ንክመርሑ ፍልጠት ንዝደልዩ ተመራጺ መጽሓፍ እዩ" ክብል ናይ ምስጋና ርእይቶኦም ኣቕሪቦም ኣለው።

ብዙሕ ግዜ ኣብ መጻሕፍቲ ትግርኛ ርእይቶኦም ዘቕርቡ ነበብቲ ክንእዱ እንተዘይኮይኖም ተቢዖም ኣይነቕፉን እዮም ዝብል ወቐሳ ጸኒሑ እዩ። ንዝተጻሕፈ መጽሓፍ ብስነ-ፍልጠታዊ መገዲ ምህያስ፡ ማለት ሓያልን ድኹምን ጎድንታቱ ፈቲሽካ ምትንታን ብዙሕ ኣይጸንሐን።

እንተኾነ ኣብ እዋን ምረቓ እተን መጻሕፍቲ ርእይቶኣ ዘቕረበት መምህር ዩኒቨሪስቲ ዶክተር ሳራ፡ በተን መጻሕፍቲ ከምእተመሰጠት ብምግላጽ፡ " ምክእኣልን ብስልጡን ኣገባብ ሽግርካ ምፍታሕን እናሃለወ፡ ስለምንታይ ናብ ባእስን ህልኽን ይእቶ?" ዝብል ሕቶ ተቐምጥ'ሞ፡ እዘን መጻሕፍቲ ብግቡእ እንተተነቢበን ኣብ ማሕበራዊ ህይወት ዓቢ ኣበርክቶ ክህልወን ከምዝኽእል እምነታ ትገልጽ።

ኣብ ሃይማኖታዊ ኣገልግሎቶም፡ ወትሩ፡ ብዛዕባ ፍቕርን ጽሮትን፡ ሓልዮትን ኣኽብሮትን ዝሰብኩ ቐሺ ሃብቶም፡ "ንሓንሳብ ኣብ ስብከትና፡ ንባህልናን ክብርታትናን ዘንጸባርቑ፡ ብዜጋታት ዝተጻሕፉ መወከሲ ዝኾኑና መጻሕፍቲ ስለእንስእን ንሽገር ኢና። እዘን ክልተ መጻሕፍቲ ግን ኣብቲ ቤተክርስትያን እትጉስጉሰሉ ጽሮትን ምክእኣልን፡ ምድግጋፍን ምምልላእን ስለዝምህራ ኣገዳሲ ተራ ክህልወን እዩ" ይብሉ።

ናይ ቁጠባ ምሁር በርሀ ፍስሃየ እውን "ቅድሚ ሕጂ ብቋንቋታት ወጻኢ እነንብቦ ዝነበርና ጽሑፋት ብቋንቋና ምቕራቡ ዘሐብን እዩ" ብምባል፡ ኣብ ገበር ሓንቲ መጽሓፍ ርእይቶኡ ብምቕማጥ፡ ህዝቢ ብዝመልኮን ዝርድኦን ቋንቋ ንባህሉን ክብርታቱን ዘንጸባርቕ መጽሓፍ ምርካቡ ኣገዳሲ ምዃኑ የረድእ።

ደራሲ፡ ኩሉ ብዝርደኦ ፍኹስ ዝበለ ቋንቋን ተምሳጥ ዘሕድር ብባህሊ ሕብረተሰብ ዝተነድቀ፡ ብምስላታትን ኣብነታትን ዝተደገፈ ቁውም-ነገር ስለዘመሓላልፍ፡ እቲ መጽሓፍቲ ተነባቢ እዩ ዝበሉ፡ ቐሺ ሃብቶም፡ ኣብቲ መጽሓፍ ንባህሪያት ወድን፡ ጓልን ሳይንስ ብዘጽንዖ ብቐረባ ከተስተብህለሉ ብእትኽእል ኣብነታት እውን ስለዝተቐመጠ እምብዛ መሃሪ እዩ ክብሉ ወሲኾም ኣረዲኦም።

ድሕሪ ናጽነት ንነዊሕ እዋነ ከም ኣኽባሪ ሕጊ ዝሰርሐ ደራሲ እዘን መጻሕፍቲ፡ ብዙሕ ምስ ገበን ኣብ ዝተኣሳሰሩ፡ ንሓዳርን ስድራን ዝትንክፉ ነገራት ከይተረፈ ኣብ መዛግብቱ ይርኢ ስለዝነበረ፡ ንማሕበራዊ ህይወት ሕብረተሰብ ዘማሙቕ ኣበርክቶ ክገብር ካብ ነዊሕ ይሕልን ብምንባሩ፡ ናእሽቱን ዓበይትን ዓበይትን ዘሳተፈ መጽናዕቲ ኣካይዱ፡ ድሕሪ ናይ ሽዱሽተ ዓመታት ጻዕሪ ነተን መጻሕፍቲ ከምዘሕተመን ይዛረብ።

ኣብ ሕብረተሰብና ናይ ምንባብ ባህሊ ስለዘይጸንሐን ስለዘይዓበየን ብዙሕ ግዜ ደረስትን ጸሓፍትን ዝሻቐሉሉ ጉዳይ እዩ። ካብ ቀዳማይ ስርሖም እቶት ረኺቦም ተተባቢዖም ካልእ ጽሑፋት ክጽሕፉ ዝጽገሙ ደረስቲ ብዙሓት እዮም። ብሰንኪዚ እውን ስነ-ጽሑፍ ትግርኛ ከምቲ ክኾኖ ዝግበኦ ኣይዓበየን። ክፍለሃንስ እውን ተመሳሳሊ ስክፍታ ኣለዎ፤ ይኹን እምበር ንሕብረተሰብ ዝሕግዝ ንእሽቶ ኣበርክቶ ንምግባር እምበር ንእቶት ኢሉ ስለዘይጸሓፎ ነቲ ጸገማት ኣቐዲሙ ተረዲኡዎ እዩ።

ሕብረተሰብ ንመጻሕፍቱ ኣንቢቡ ኮን፡ ካብቶም ዘንበቡ ብኣፍ ተዓሊሉን ተነጊሩን ፍልጠት እንተቐሲሙ ዕጉብ እዩ። "እቶተይ፡ ናይ ሕልና ዕግበተይ እዩ" ብምባል ከኣ'ዩ ሓሳቡ ዝዛዝም።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት