ንጥዕናኹም ከምኡውን ንከባቢኹም ዝምረጹ ሓሙሽተ መግብታት

ዋካሜ Image copyright Stacy Michelson/BBC

ኣብ ዙርያ ዓለም ዝርከቡ ህዝብታት ብብዝሒ ዝምገብዎ መግቢ ካብ ሩዝ፡ ዕፉንን ስርናይን ዝስርሑ እዮም። እዞም ኣእኻል 60% ንጠለብ ካሎሪ ይሽፍኑ።

እንተኾነ ግን በዞም ሰለስተ ኣእኻል ካብ ዝዳለው መግብታት እኹል ካሎሪ ምርካብ ዝከኣል እኳ እንተኾነ፡ እኹል ቪታሚናትን ሚነራላትን ምርካብ ግና ኣጸጋሚ እዩ።

ሓደ ኣብ ቀረባ እዋን ዝተኻየደ መጽናዕቲ፡ ንጥዕና ከምኡውን ንከባቢና ዝሰማምዑ ምዃኖም ዝገለጾም 50 መግብታት 'ናይ መጻኢ ብሉጻት መግብታት' ብምባል ዕላዊ ገይሩ ኣሎ። ኣብዚ ዝርዝር ኣብ ቅድሚት ተሰሪዖም ዘለው መግብታት ኣየኖት ኢዮም?

ሞሪንጋ

Image copyright Stacy Michelson/BBC
ናይ ምስሊ መግለጺ ድርቂ ክጻወር ዝኽእል ሞሪንጋ

እቲ "ተኣምራዊ ተኽሊ" ብዝብል ዝፍለጥ ሞሪንጋ ብቅልጡፍ ዝዓብይን ድርቂ ዝጻወርን ኮይኑ፡ ዝተፈላለዩ ክፋላት እቲ ተኽሊ ድማ ንመድሃኒት የገልግል።

ብቪታሚናት ኤ፡ ሲ፡ ከምኡውን ካልሽየምን ፖታሽየምን ሃብታም ዝኾነ ቆጽሊ ሞሪንጋ፡ ኣብ ዓመት ሸውዓተ ግዜ ምእካብ ይካኣል። እቲ ቆጽሊ ዝተፈላለዩ ናይ ስጋ ትሕዝቶ ዘለዎም መግብታት ንምስራሕ የገልግል። ፍሪኡ'ውን ኣብ ምስራሕ መረቕ ምስ እንጥቀመሉ፡ ንጥዕናና ዘድሊ ኮሌስትሮል ኣብ ኣካላትና ክፍጠር ይገብር።

ቆጽሊ ሞሪንጋ ተጣሒኑ ምስ ዝዳሎ፡ ንጸብሒ፡ ንጽምዋቕ፡ ንመረቕን ንሻሂን የገልግል።

ዋካሜ (ጻህያይ ባሕሪ)

Image copyright Stacy Michelson/BBC
ናይ ምስሊ መግለጺ ዋካሜ ምሉእ ዓመት ክፈሪ ይኽእል

ጃፓናውያን ዋካሜ ንዝተብሃለ ናይ ባሕሪ ጻህያይ እናፍረዩ፡ ንዘመናት ንመግቢ ክጥቀምሉ ጸኒሖም ኣለው። ብዘይካ'ዚ ነዚ ተኽሊ ንግብርን ንህያብን የበርክትዎ ነይሮም።

እዚ ጻህያይ፡ ኣብዚ እዋን ኣብ ባሕሪ ፈረንሳ፡ ኒውዚላንድ፡ ኣርጀንቲና፡ ዝፈሪ ኮይኑ፡ ብዘይ ዝኾነ ድዂዒን ጸረ ባልዕን ምሉእ ዓመት ፍርያት ይህብ።

እቲ ብጸሓይ ዝነቐጸ ዋካሜ፡ ንመግብና ጣዕሚ ጨው ዝህብ ኮይኑ፡ ንጥዕና ኣገደስቲ ዝኾነ ትሕዝቶታት ይርከቦ።

ካብ ጻህያይ ባሕሪ፡ እቲ ልስሉስን ቡናዊ ሕብሪ ዘለዎን ዋካሜ፡ ጸቕጢ ደም ኣብ ምጉዳል፡ ምርጋእ ደም ኣብ ምክልኻልን ካልእ ጥዕናዊ ጥቕምታትን ከም ዘለዎ ተረጋጊጹ ኣሎ።

እዚ ጻህያይ ባሕሪ ኣዮዲንን ኦሜጋ 3 ናይ ዝተብሃሉ ትሕዝቶታት ቀንዲ ምንጪ ኮይኑ፡ ብፍላይ ነቶም ካብ እንስሳታት ዝርከብ ፍርያት ዘይምገቡ ሰባት ዝያዳ ጠቓሚ እዩ።

Image copyright Stacy Michelson/BBC
ናይ ምስሊ መግለጺ ፎንዮ

ኣባላት ናይቲ ኣብ ማሊ ዝርከብ ማሕበረሰብ ባምባራ ከም ዝብልዎ፡ ነዚ ምቁር መግቢ ምድላው ቀሊል ብምዃኑ፡ ነቲ ከሻኒ ከም ዘየሕፍሮ ይገልጹ።

ፎንዮ፡ ቅድሚ 5 ሽሕ ዓመታት ኣብ ግብጺ ይፈሪ ምንባሩ ዝግለጽ ኮይኑ፡ ድርቂ ዝጻውሩ ጸሊምን ጻዕዳን ዓይነታት ይርከብዎ። እዚ ዘርኢ ጥረምረ ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ከባብታት ሳሕል ኣብ 60 ክሳብ 70 መዓልትታት ይበቁል።

ፍረ ፎንዮ ክንዲ ሑጻ ዝምዕባዩ ኮይኑ፡ ንመግቢ ቅድሚ ምውዓሉ እቲ ቅራፉ ክእለይ ኣለዎ። እዚ ድማ ብኢድ ዝግበር ኮይኑ፡ ኣብ ሴኔጋል ዝተተኽለ ሓድሽ ትካል ነዚ ካብ 'ግሉተን' ነጻ ዝኾነ ፍርያት ናብ ዕዳጋታት ዓለም ከቕርብ ኣንቂዱ ኣሎ።

ፎንዮ ብኣይረን፡ ዚንክን ማግኒዥየምን ሃብታም ኮይኑ ከም ሩዝ ክብላዕ ይኽእል። ካብዚ ፍረ ቢራ ክጽሞቕ ከም ዝከኣል ይግለጽ።

በለስፐል

Image copyright Stacy Michelson/BBC
ናይ ምስሊ መግለጺ ንሕሙማን ሽኮር ጠቓሚ እዩ

ኣብ ሜክሲካውያን ልሙድ ዝኾነ መግቢ በለስ፡ ዝተፈላለየ ክፋላቱ ብዝተፈላለየ መገዲ ተዳልዩ ንመግቢ ይውዕል።

እዚ ዓይነት በለስ፡ ኣብ ማእከላይን ደቡብን ኣሜሪካ፡ ኣውስትራልያ ከምኡውን ኤውሮጳ ብቐሊሉ ይበቁል።

ገለ ገለ መጽናዕትታት ከም ዘመልክትዎ ካብዚ ተኽሊ ዝርከብ ጽሕጊ፡ ኣብ ኣካላትና ንዝተዋህለለ ስብሒ ንምጉዳል ይጠቅም። ብዘይካ'ዚ፡ ዓይነት ክልተ ሕማም ሽኮር ዘለዎም ሰባት፡ ኣብ ኣካላቶም ዝርከብ መጠን ሽኮር ንምጉዳል ከም ዝጠቅም ይንገረሉ።

ኣብ ገለ ሰባት፡ ነዚ ዓይነት በለስ ንፈለማ እዋን ክምገብዎ ከለው፡ ውጽኣት፡ ምዕውልዋልን መንፋሕቲ ናይ ከብድን ከጋጥም ይኽእል።

ባምባራ

Image copyright Stacy Michelson/BBC
ናይ ምስሊ መግለጺ ባምባራ ቀንዲ ምንጪ ፕሮቲን እዩ

ባምባራ ብዙሕ ቅብኣት ዘይብሉ ዓይነት ጥረ ኮይኑ፡ ምቁር ፉል ይጥዕም። ፍረ ባምባራ ልሙዕ ኣብ ዘይኮነ መሬት ዝቦቅል ኮይኑ፡ ነቲ ዝዓቖሮ ናይትሮጅን ናብቲ ሓመድ ብምፍናው፡ ነቲ ሓመድ ልሙዕ ናይ ምግባር ሓይሊ ኣለዎ። በዚ ምኽንያት ኣተኩሮ ናይ'ቶም ዘላቒ ኣብ ዝኾነ ናይ መግቢ ውሕስነት ዝሰርሑ ሰባት ክስሕብ ክኢሉ ኣሎ።

እቲ ብባህላዊ ኣገባብ ኣብ ኣፍሪቃ ዝፈሪ ባምባራ፡ ኣብ ደቡባዊ ታይላንድን ማሌዥያን ይበቑል። ብምጥጣቕ፡ ብምቁላው፡ ብምጥባስን ኣብ ሕብስቲ ብምእታውን ንመግቢ ይቐርብ።

ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ'ውን መረቕ ንምድላው ዝዝውተር ባምባራ፡ ዝተማልአ መግቢ" ብዝብል ይፍለጥ።

ባምባራ፡ ኣትኽልቲ ጥራይ ንዝምገቡን እኹል ዝኾነ ፍርያት እንስሳታት ንዘይወስዱን ሰባት፡ ምንጪ ፕሮቲን ብምዃኑ ኣገዳሲ እዩ።

ኣብዚ እዋን ዘጋጥም ዘሎ ኣቕርቦት መግቢ፡ ንመጻኢ ዝህውና መግብታት ብቐሊሉ ዝፈርዩን ሃብታማትን ክኾኑ ከም ዘለዎም እቲ መጽናዕቲ ይመክር።

ተወሳኺ ዛንታ