ጾታዊ ዓመጽ፡ ዝተጠቐዐት ጓል ኣንስተይቲ ካብ'ቲ ስምብራታ ብኸመይ ትናገፍ?

ወ/ሮ ዘሃራ ለገሰ ሰራሕተኛ ማሕበራዊ ጉዳያት

ራሄል ምርቕቲ ሲቪል ኢንጂነሪንግ እያ ነይራ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ ውዒላ እትኣትወሉ ስራሕ ረኺባ ነይራ። ሓደ መዓልቲ ናብ ስራሓ ኣብ እትወጸሉ ሰዓት ኣብ ዝተሳፈረትሉ ታክሲ ውሽጢ ሓደ ወዲ ትፋለጥ።

ሌልኦም ናብ ስልኪ ምልውዋጥ ዓብዩ። ርክቦም ድማ ናብ ፍቕራዊ ክቕየር ወርሒ'ውን ኣይወሰደሎምን።

ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ መስከረም ግና እቲ ኣፍቃሪኣ ቀቲሉዋ። ከድር ዝበሃል መንእሰይ ንፖሊስ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡እቲ ቅትለት ኮነ ኢሉ ሓሲቡ ከም ዘይፈጸሞ እዩ ተኻቲዑ።

ተኻርያ ካብ እትነብረሉ መንበሪ ገዝኣ፡ 'ጸበል ክንሕጸብ' ኢሉ እዩ ናብ ገዝኡ ወሲዱዋ። ራሄል እቲ ኩነታት ደስ ኣይበላን ነይሩ። ፍርቂ ለይቲ ሓቢሮም ደቂሶም እንተከዉ ዓው ኢላ ትበኪ።

ንሰማዒ ብዝኸብድ መስካሕኽሒ ኩነታት ድማ ቀቲሉዋ ሓዲሩ።

ፖሊስ ንከድር ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከውዕሎ ከሎ፡ ኣብ መንበሪ ገዝኡ ምስ ካሊእ ጓል ኣንስተይቲ ዓለሙ ይርኢ ነይሩ።

ከም ጸብጻብ ኮሚሽን ፖሊስ ኣዲስ አበባ፡ ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ ጀሚሩ ክሳብ ወርሒ መጋቢት ኣብ ዘለዉ 9 ወርሕታት ከባቢ 13 ደቂ ኣንስትዮ እየን ብኸምዚ መንገዲ ህይወተን ስኢነን።

ሰራሕተኛ ማሕበራዊ ጉዳያትን አማኻሪት ስነ-ኣእምሮን ወ/ሮ ዛህራ ለገሰ መጥቃዕቲ ክበሃል ከሎ ኣካለዊ ወይ ከኣ ወሲብ ጥራሕ ከም ዘይኮነ ትዛረብ።

ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝፍጸሙ ሓሙሽተ ዓይነታት ጥቕዓታት ትጠቅስ። ስነ-ልቦናዊ፣ ኣካላዊ፣ ኣእምሮኣዊ፣ ጾታውን ቁጠባውን።

'ሱቕ ኢልካ ምንባዕ'

ወይዘሮ ዛህራ ከም እትብሎ፡ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝበጽሕ ቀዳማይ መጥቃዕቲ፡ እቲ ስነ-ኣእምሮኣዊ ዝበሃል እዩ።

"ንርእሳ ከይትኣምን፥ ክትጠራጠርን ክትፈርሕን ትግበር። ምስተመራዕው ወይከኣ ፍቕራዊ ርክብ ምስጀመሩ እቲ ወዲ ቀልጢፉ እታ ኣፍቃሪቱ ካብ ስድራኣን ኣዕርኽታን ክትፈላለ እዩ ዝገብር። ብሕታዊነት ክስመዓ ድማ ይገብር" ትብል።

"ካብቲ ማሕበረሰብ ክትግለል ምስ ገበረ፡ ኣብ ጎና ዘሎ ሰብ ንሱ ጥራሕ ከም ዝኾነ ክትኣምን ብምግባር ስነ-ኣእምሮኣዊ መጥቃዕቲ ይፍጽመላ" ብምባል፡ ነቲ ዝበጽሓ ጥቕዓት ደፊራ ከም ዘይትዛረበሉ ተረድእ።

ብቑጠባዊ መንገዲ ድማ ኣብ ልዕሊኡ ጽግዕተኛ ክትከውን ከም ዝገብራ ትዛረብ እዛ በዓልቲ ሞያ።

ብኻሊእ ገጽ ሓንቲ ዝተበደለት ጓል ኣንስተይቲ 'ተበዲለ' ኢላ ናብ ስድራኣ እንተኸይዳ፡ ከኣልዮ ተባሂላ ክትነብር ዘኽእል ድሑር አተሓሳስባ እዩ ዘሎ።

ብሃይማኖት ዓይኒ'ውን እንተኾነ "ፍትሕ ሓጥያት እዩ" ዝብል አተሓሳስባ ናይ ባዕሉ ጽዕንቶ ከም ዝፈጥር ትገልጽ።

እታ በዓልቲ ሞያ ከም እትብሎ እንተኾይኑ፡ ሓንቲ ናይ ጥቕዓት ግዳይ ዝኾነ ጓል ኣንስተይቲ ካብቲ ስብራት ነጻ ክትወጽእ እንተወሓደ 10 ዓመታት ይወስደላ።

ነዚ ድማ ዝፈላለዩ ምኽንያታት ተቐምጥ። "መቐላ ንብረት፡ ናይ ቆልዑ ክፍሊት ትምህርቲ፡ ባህልን እምነትን ዝኣመሰሉ ጉዳያት ካብቲ ዝበጽሓ ጉድኣት ቀልጢፋ ከይትወጽእ ይገብራ" እያ ትብል።

ብፍላይ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ዓርሰን ክኢለን ጠጠው ዝብላሉ ኣታዊ ስለ ዘይብለን ይጽገማ።

"ዘፍርሕ ነገር እንተተፈጢሩ ድማ ተመሊሳ ናብቲ ሓዳር ክትኣትው'ያ ትግደድ" ኢላ።

ስራሕ ዘለዋ ሰበይቲ'ኳ እንተወሲድና ትብል እዛ በዓልቲ ሞያ፡ እቲ ትረኽቦ ኣታዊኣ ወጻእታት ገዛ ስለእትሽፍነሉ ገንዘብ ናይ ምዕቛር ዕድላ ዝተሓተ ምዃኑ ወሲኻ ትሕብር።

"ገንዘብ እንተዘይብላ ድማ ምስኡ ተጸጊዓ ክትነብር ትግደድ" ክትብል ነቲ ኩነታት ተብርህ።

ኣብ ጀማሪ ፍቕሪ ዘለዋ ንኡሳት፡ ብዝምልከት እውን እትብሎ ኣለዋ። ጓል ኣንስተይቲ ካብ ኣዕርኽታ ናይ ምንጻል ኩነታት ከም ዘጋጥማ እያ ትዛረብ።

ንኡሳት ኣብ ውሽጢ ሓያል ፍቕሪ እንትወድቃ፡ ዘለዋሉ ቦታን ምስ መን ከም ዝኾናን ከይተረፈ ከፍልጣ ይደልያ። እዚ ውዒሉ ሓዲሩ ጥቕዓት ንክፍጸመን ኣጋጣሚ ዝኸፍት'ዩ ዝብል እምነት ኣለዋ።

ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ኣፍቃሪኣ ክሳብ ታክሲ ምስ ኣፋነዋ፡ ኣብ ገዛ ምስ በጽሐት ኣየፍለጥክንን ተባሂላ ምፍርረሓት እንተበጺሕዋ "ናይ መጀመርታ መጥቃዕቲ እዩ" ዝብል እምነት ኣለዋ።

"ጥቕዓት ዘብጽሑ ደቂ ተባዕትዮ፡ በደል ምስ ፈጸሙ ይቅርታ ብምሕታት እዮም ዝፍለጡ" ትብል።

"ከምዚ ዝገበርኩ ስለዝፈትወኪ እየ"፤ "ስራሕ ስለ ዝበዝሐኒ ተጨናኒቐ እየ ነይረ" ከምኡ'ውን "ንስኺ ጥራሕ ኢኺ ዘለኽኒ" ዝብሉ መዐሸዊ ቃላት'ውን ከምዝጥቀሙ እያ ትዛረብ።

"እዚ ግን መወዳእታ ዘይብሉ ናይ ጥቕዓት ዑደት እዩ" ትብል ወ/ሮ ዛህራ።

እቲ መጥቃዕቲ ኣካል ካብ ምጉዳል ጀሚሩ ክሳብ ህይወት ምሕላፍ ከም ዝበጽሕ እውን ተረድእ።

ጥቕዓት - ኣብ ከተማን ገጠርን።

ኣስናቀች ኣለሙ ጓል 26 ዓመት ንእስቲ እያ። ኣብ ኣምቦ ተወሊዳ ኣብ ቢሾፍቱ ዓብያ።

ኣዲኣ ናይ ኣእምሮ ጸገም ስለዘይነበራ፡ ንዓኣ ምስ ካልኦት ክልተ ኣሕዋታ ብቖልዕቶም ገዲፋቶም ካብ ገዛ ወጺኣ።

ንበዓል ኣስናቀች፡ ምንባር ቀሊል ኣይነበረን። በብገዝኡ ገጽ ሰብ እናረአዩ እዮም ባጺሖም።

ኣስናቀች ኣብ ቢሾፍቱ ኣብ እንዳ ሓደ ሓረስታይ ሰራሕተኛ ገዛ ኮይና ተቖጺራ።

ሓደ ወዲ ጎረቤት ግን ንጽቡቕ ኣይተመነያን። ሓደ መዓልቲ ኣጸንትዩ ጸኒሑ፡ አፈራሪሑ ዓሚጹዋ። ነብሰ ጹር ምዃና ድማ ፈሊጣ።

እዚ ምስጢራ ኣብ ከብዳ ዓዂታ ንከተማ ትኣትው'ሞ ስዋ ጸᎁቓ ምሻጥ ትጅምር። ጓል ኣንስተይቲ ድማ ወሊዳ።

ብዙሕ ግዘ እናመጸ ሓተላ ንዝወስድ ስብኣይ 'ጓለይ ሃየ" ኢላ ብሓደራ ገዲፋትሉ ትኸይድ። ምስ ተመለሰት ግን ጓላ ብደም ተሓጺባ ትረኽባ።

ህጻን ጓላ'ውን ናታ ዕድል ገጢሙዋ።

ኣብ ዝማዕበሉ ዓድታት፡ ካብ ኣርባዕተ ደቂ ኣንስትዮ እታ ሓንቲ ጾታዊ ጥቕዓት ከም ዝበጽሓ እታ በዓል ሞያ ትዛረብ።

ኣብ ዘይማዕበላ ሃገራት ከኣ ካብ ክልተ ወይ ካብ ሰለስተ ደቂ ኣንስትዮ ሓንቲ ግዳይ ጥቕዓት ከም እትኸውን ወ/ሮ ዛህራ ትዛረብ።

እዚ ማለት ካብ ዝኾነ ይኹን ሃይማኖትን ዓሌትን ተወላዲት ብዝኾነ ሰብ ጥቕዓት ይበጽሓ ማለት እዩ።

እዛ በዓልቲ ሞያ ከም እትብሎ፡ ፊደል ዝቖጸረት ዝበጽሓ በደል ናብ አደባባይ ንምውጻእን ናብ ሕጊ ንምውሳድን ዝሐሸ ድፍረት ኣለዋ።

"ጥቕዓት ዝጅምር ብምፍርራሕ እዩ" እትብል ወ/ሮ ዛህራ፡ "እዚ እንተዘይገይርኪ ክቐትለኪ እየ"፣ "ክሓርደኪ እየ" 'ጓልኪ ኣይትረኽብያን" ወዘተ ዝብሉ ቃላት ኣብ ልዕሊ'ታ ጓል ኣንስተይቲ ከቢድ ናይ ስነ ኣእምሮ ጸቕጢ ይፈጥር - ትብል።

እዚ ከኣ አካላዊን ጾታውን ጥቕዓት ከም ዘኽእል ትሕብር።

ኣብ ውሽጢ ሓዳር ዘላ ሰበይቲ'ውን እንተኾነት እቲ ዝበጸሓ ስነ-ኣእምሮኣዊ ጥቕዓት ንባዕላ ኣትሒታ ክትርኢ ከም ዝገብራ ተረድእ።

ናይ ደቂ ተባዕትዮ ዓለም

መብዛሕተኦም ጥቕዓት ፈጸምቲ ኣብ ኢድ ጥቕዓት ፈጻሚ ኣቦ ዝዓበዩ እዮም- ትብል ወ/ሮ ዛህራ። ከምዚ ዓይነት ቆልዑ ጥቕዓት ምፍጻም ጌጋ ምዃኑ ብዝፈላለዩ መራሕቲ ሃይማኖት ኮነ ዓበይቲ ዓዲ እናተሓበሮም እንድሕር ዘይባጽሑ ከምኡ ምግባሮም ይቕጽልሉ እያ ትብል።

"ወዲ ተባዕታይ ክዓብይ ከሎ ካብ ቁልዕነቱ ጀሚሩ ንመሰሉ ጠጠው ክብል፡ ንባዕሉ ክሕሉን ከኽብርን፤ ጉልበት ዘድልዮም ውድድራት እናተሳተፈ ይዓቢ" እትብል እታ በዓልቲ ሞያ፡ ብኣንጻሩ ግን እታ ጓል ኣንስተይቲ ሓብሓቢት ቆልዑ ኮይና ክትዓቢ ከም ዝግብር ትሕብር።

ኣብ ኣባጽሕ፡ ምትንኻፍ ኮነ ጥቕዓት ምፍጻም ከም ጅግንነት ተገይሩ ምቑጻሩ ድማ ካሊእ ዘይግቡእ ኣተሓሳስባ እዩ።

ኣብ ውሽጢ ሓዳር ጥቕዓት ከመይ ከም ዝፍጸም ክተረድእ ከላ፡ ሓደ ስብኣይ ማዕጾ ገዛ 'ጓዕ' ኣቢሉ እንትዓጹዩ- ሓደ ምልክት ጥቕዓት ምዃኑ እያ ትዛረብ።

ሽምግልና ክፍጸም እንተደኣ ኮይኑ፡ ገና ጥቕዓት ቅድሚ ምብጽሑ ክኸውን ከም ዘለዎ ወሲኻ ትዛረብ።

እቲ ዕርቂ'ውን እንተኾነ ብሓደ ግዘ ዝፍጸም ዘይኮነስ ቀጻልነት ዘለዎ ክኸውን ከምዘለዎ ኣዘኻኺራ።

ድጋፍ ስድራ

ጥቕዓት ዝበጽሐን ደቂ ኣንስትዮ- ምፍርራሕ ስለዝበጽሐን ፍትሒ ከይረኽባ ይእግደን ዝብል ሓሳብ ኣለዋ እታ በዓልቲ ሞያ።

ሓንቲ ሰበይቲ ጥቕዓት እንተበጺሑዋ፡ ብፍላይ ካብ ስድራኣ እኹል ድጋፍን ሓለዋን ክግበረላ ከም ዝግባእ ትሕብር።

ሓደ ጥቕዓት ፈጻሚ ስብኣይ፡ ንስድራ እታ በዓልቲ ገዝኡ ሕያዋይ መሲሉ ክረአ ይኽእል እሞ፡ በዓልቲ ገዝኡ ጥቕዓት እንትበጽሓ ዝኣምና የለን ዝብል ስግኣት'ውን ኣለዋ።

ሓደ ስብኣይ ንእሽተይ ጥቕዓት እንተፈጺሙ፡ ስድራን ፈተውትን እታ ጓል ኣንስተይቲ ካብ ብገንኡ ክጥንቀቑን ዓብይ ጠመተ ክገብርሉን ትመክር።

ተወሳኺ ዛንታ