ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ዝገበረቶ ስምምዕ ንሉኣላውነታ ኣብ ሓደጋ ዘእትው ድዩ?

ኣርማ ማሕበር ሰብ ሞያ ሕጊ ኤርትራውያን Image copyright ELS
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣርማ ማሕበር ሰብ ሞያ ሕጊ ኤርትራውያን

ማሕበር ሰብ ሞያ ሕጊ ኤርትራውያን 33 ገጽ ዘለዎ፡ ሓሙሽተ ምዕራፋት- መእተዊ፡ እንታይ ኢዩ እቲ ስግኣት፡ ትንተና ተግባራዊ ሕጊ ኤርትራ፡ ኣህጉራዊ ሕግን ዕርቂ ምስ ኢትዮጵያን፡ ከምኡውን መደምደምታን- ዝሓዘ መጽናዕታዊ ጽሑፍ ብ 24 ግንቦት ኣውጺኡ።

ዕላማ እቲ መጽናዕቲ ናይ ህዝቢ ሕቶ ንምምላስ ምኳኑ ኣቦ መንበር ኣካያዲት ሽማግለ ማሕበር ሰብ ሞያ ሕጊ ኤርትራውያን ዶ/ር ዳንኤል ረዘነ መኮንን ከብርህ ከሎ፡ "ህዝቢ ካብ ሓምለ 2018 ድሕሪ ስምምዕ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ብዙሕ ሕቶታት የልዕል ስለ ዝነበረ፡ ንዓና ውን ከም ሰብ ሞያ ሕጊ ሕጋዊ ርእይቶና ክንህብ ጠለብን ሕቶታትን ይመጸና ስለ ዝነበረ ኢና ነዚ ኣዳሊና" ይብል።

እቲ ጽሑፍ፡ ክሳብ ሕጂ ኣብ ኣሰመራን ጅዳን ተፈሪሙ ዘሎ ስምምዕ ምሕዝነትን ሰላምን ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ንሃገራዊ ረብሓን ልኡላውነትን ኤርትራ ኣብ ሓደጋ ከእቱ ዝኽእል ብግልጺ ዝተቐመጠ ነገር እኳ እንተዘይብሉ፡ ዘይፍለጥ ካልእ ሕቡእ ስምምዓት ይግበር ከይህሉ ግና ስክፍታ ስለ ዘሎ፡ ኣተሓሕዝኡ ከምይ ከኸውን ከም ዘለዎ ኢዩ ዘብርህ።

ካብኡ ሓሊፉ'ውን ንሉኣላውነት ዝግህስ ብመራሕቲ ክልቲኦም መንግስታት ሓሓሊፉ ዝስማዕ ዘረባታት ስክፍታ ዝፈጥር ስለ ዝኾነ ሸልል ኢልካ ዝሕለፍ ከም ዘይኮነ እቲ መጽናዕቲ የነጽር።

Image copyright YEMANE G. MESKEL/TWITTER
ናይ ምስሊ መግለጺ ኤርትራን ኢትዮጵያን 'ሓበራዊ ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን' ኣብ ኣስመራ ፈሪመን

ብዛዕባ መስርሕ ሰላም ምስ ኢትዮጵያን ኣተሐሕዛ ፕረሲደንት ኢሳያስን እቲ መጽናዕቲ ከብርህ ከሎ "መራሒ ሃገረ-ኤርትራ ብኢደ-ወነናዊ ኣካይዳ'ዩ ሒዝዎ ዘሎ። ብሕጋዊ ኣዘራርባ ultra virus (ኣልትራ ቫይረስ) ዝበሃል ቀይዲ በተኻዊ ኣካይዳ ኮይኑ፡ ዝኾነ መንግስቲ፡ ብሕጊ ዝተቐመጠሉ ስልጣንን ውክልና ህዝብን ጥሒሱ ዝኸዶ ዘሰክፍ ናይ ሕጋውነት ጸገም የመልክት።

"እዚ ትዕዝብቲ'ዚ ኣብቲ መሰረታዊ ሕጊ ኤርትራ ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣዋጅ ቁጽሪ 37 ናይ 1993፣ ናይ 1997 ቅዋም፣ …ከምኡ 'ውን ኣብ ገበናዊ ሕጊ ኤርትራ ተደንጊጉ ዘሎ መትከላት መሰረት ዝገበረ'ዩ።"

ኣብ ተግባር ዘይወዓለ ቅዋም ግን ከመይ መወከሲ ይኸውን ክንብል ንዶ/ር ዳንኤል ረዘነ ሓቲትናዮ ክምልስ ከሎ፡ "እዚ ኣካታዒ ምዃኑ ኣይሰሓትናዮን፡ መንግስቲ ኤርትራ ብውሑዱ በቲ ክሳብ 2014 ዝነበረ ናይ ግዜ ሰሌዳ ዝኸደሉ ዝነበረ ወግዓዊ ኣካይዳ ኢና ኼድና።

"ምስ ዝምለከቶም ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ናይ ሕብረት ኣፍሪቃ ናይ ሕብረት ኣውሮጳን ካልኦትን ዝገብርዎ ርክባቶም እቲ ቅዋም ብወግዒ ዝጸደቐን ግብራዊ ምዃኑን ኢዮ ዝዛረብ መንግስቲ ኤርትራ።

"ብፍላይ ምስ ንሰብኣዊ መሰላት ኣብ ዝከታተላ ኣካላት እዘን ዝጠቐስክወን ውድባት ኣብ ዝገብርዎ ርክባት ቐጻሊ ነቲ ዓንቀጽ ናይ 1997 ቅዋም እናጠቐሱ ኢዮም ዝኸዱ። ሓንሳብ ሓንሳብ ዘቅርብዎ ዕቃበታት፡ ንምርጫ ዝምልከት ዓንቀጻት እቲ ቅዋም ኢዩ ዘይተተግበረ ደኣ እንበር ካልእ ዓንቐጻቱ ኣብ ግብሪ ከም ዝወዓለ ኢና ንኣምን ኢሎም ስለ ዝዛረቡ ብቓሎም ኢና ንኸዶ ዘለና ንሕና።

"ብግብሪ ግና ብዙሕ ኣካታዒ ፖለቲካዊ ሕቶታት ከም ዘሎ ንግንዘቦ ኢና" ይብል።

Image copyright ዶ/ር ዳንኤል ረዘነ መኮንን

ዶ/ር ዳንኤል ብተወሳኺ፡ "ዋላ እቲ ብቅዋም ዝመጽእ ክትዓት ኣሊኻ፡ በቲ ኣብ ግብሪ ውዒሉ ዘሎ ኣዋጃት ናይ ኤርትራ ብኡ መሰረት ጥራይ ውን፡ ሕጊ ጥሒሶም ይሰርሑ ከም ዘለው ንኸተርእዮም እኹል ኢዩ" ይብል።

ስምምዕ ኣስመራን ጅዳን ንሉኣላውነት ሃገር ኣብ ሓደጋ ኣእትይዎ ኢልካ ምድምዳም ኣይከኣልን፡ ይኹን እንበር ዘይፍለጥ ንሃገራዊ ረብሓ ኤርትራ ዓማጺ ዝኾነ ስምምዕ ብስቱር ዝተገብረ እንተ ደኣ ሃልዩ ግን፡ ብዓንቐጽ 46 ስምምዕ ቨይና ሞጊትካ ክትረትዕ ከም ዝከኣል እቲ ማሕበር ኣብ ዝዘርግሖ መጽናዕታዊ መግለጺኡ የነጽር።

እቲ ጽሑፍ ብተወሳኺ ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፍወርቂ ብገበን ክሕተት ዝግብኦ መራሒ ምዃኑ ብኸምዚ የቐምጦ፡

"ማሕበርና ብዝገበሮ ጽጹይ መጽናዕቲ መሰረት፡ ካብ ግንቦት 1997 ክሳብ'ዚ ሕጂ ኣብ ዘሎ ግዜ ጥራይ፡ ፕረዚደንት ሃገረ-ኤርትራ፡ ኣብ ዓንቀጽ 250ን 251ን ናይ ገበናዊ ሕጊ ኤርትራ ተደንጊጉ ዘሎ ከበድቲ ገበናት ፈጺሙ'ዩ ዝብል ምኽኑይ እምነት ኣሎ። እዚ ገበናት'ዚ ኣብ ገበናዊ ሕጊ ኤርትራ ተደንጊጉ ኣብ ዘሎ ዝኸበደ ካብ ዝበሃል ገበናት ዝጠቓለል'ዩ።

ገለ ካብዚ ገበናት'ዚ፡- ኮነ ኢልካ ብወግዒ ንዝቖመ ትካላት መንግስቲ ብፍላይ ድማ ንሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ ምዕናው፣ ብወግዒ ንዝጸደቐ ናይ 1997 ቅዋም ምትግባሩ ምሕንጋድ ዝብል ይርከቦ።"

"ፕረዚደንት ሃገረ-ኤርትራ፡ እዚ ኣብ ላዕሊ ዝተገለጸ ገበናት ብምፍጻምን ካልእ ኣብ ኣዋጅ ቁጽሪ 37 ናይ 1993 ዝተኣወጀ፡ ንምኽታም ኣህጉራዊ ውዕላት ዝምልከት ድንጋገታት ብምጥሓስ፡ ካብ ሕጊ ወጻኢ ብዝኾነ ኣካይዳ ሰሪሑ።

ኣብ ዓንቀጽ 41(6) ናይ 1997 ቅዋም ሰፊሩ ዘሎ ድንጋገ ጥሒሱ። ብተወሳኺ፡ ንኽብርን ርዝነትን ቤት-ጽሕፈት ፕረዚደንት ብምርኻሱ፡ ምስቲ ኩሉ ኻልእ ዝተጠቐሰ ገበናት ተደማሚሩ ካብ ስልጣን ንኽእለ እኹል ሕጋዊ ምኽኒት ይኸውን።

ኣብ ኤርትራ፡ ናጻን ዘይሻራውን ኣብያተ ፍርዲ እንተዝህሉ፡ ብኣዋጅ ዝተኣወጀ ሕጋጋት ጥራይ ተወኪስካ (ናይ 1997 ቅዋም ከይወሰኽካ)፡ "ሃገረ-ኤርትራ ኣንጻር ኢሳያስ ኣፍወርቂ" ዝብል ናይ ገበን ፋይል ኣብ ላዕለዋይ ቤት-ፍርዲ ኣስመራ ክኽፈት ምተኻእለ"።

ማሕበር ሰብ ሞያ ሕጊ ኤርትራውያን ናይ ሕጊ ኪኢላታት ዘቖምዎ ኮይኑ፡ ዕላምኡ ኣብ ሕጊ ጠቀስ ጉዳያት ንፍትሒ ዝምልከት ኣርእስታት ከምኡ ውን ንልዕልና ሕጊ ኣብ ዝምልከት ሃገራዊ ኣጀንዳታት ኣቶኲሩ ዝሰርሕ ናይ ሰብ ሞያ ማሕበር ኢዩ። እዚ ማሕበር ካብ ዝምስረት ነዊሕ ዓመታት እኳ እንተገበረ ብወግዒ ኣብ ኣሜሪካ ዝተምዘገበሉ ኣብ 2008 ኢዩ።