"ይኣክል" ኣንጻር መንግስቲ ኤርትራ ዘቕንዐ ዓለማዊ ጎስጓስ

ኣብ ኣሜሪካ 'ይኣክል' እናበሉ ንሰልፊ ዝወጽኡ ኤርትራውያን Image copyright Girmay Andom

ኣብ ደገ ዝነብሩ ኤርትራውያን ኣንጻር እቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ መንግስቲ፡ #ይኣክል ዝብል ምስንቅስቓሳት ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ምክያድ ካብ ዝጅምሩ ኣዋርሕ ኣቑጺሮም።

ደጋፊት መንግስቲ ኤርትራ ዝኾነት መርበብ ሓበሬታ ተስፋ-ኒውስ ድማ፡ ንጎስጓስ #ይኣክል ብድሕሪት ኮይና ትዝውሮን ሰላም ኤርትራ ክትዘርግ ላዕልን ታሕትን ትብል ዘላን 'ወያነ' ኢያ ትብል።

ኤርትራውያን ግን፡ እዚ ምንቅስቓስ፡ ከምቲ ንነዊሕ እዋን ንሱዳን ዘመሓደረ፡ ዑመር ኣል-በሺር ካብ ስልጣን ዝተኣለየ፡ ንፕሬዚደንት ኢሳያስ ኣፈውርቂ'ውን ካብ ስልጣኑ ንምእላይ ኣብ ዘካይድዎ ጻዕርታት ከተባብዖም ይትስፈው።

እቲ ብቛንቋታት ትግርኛ፣ ዓረብን ካልእን ኣብ ትሕቲ #ይኣክል ዝብል ጭርሖ ዘካይድዎ ዘለው፡ "ኣንጻር ጭቆና" ዝዓለመ ጎስጓስ፡ ብገለ ኣብ ኤውሮጳን ኣሜሪካን ዝነብሩ ኤርትራውያን መንእሰያት ዝተበገሰ ኢዩ።

እቲ ምንቅስቓስ ናይ ዝተፈላለዩ ኣባላት`ቲ ሕብረተሰብ፡ እንተላይ ተጋደልቲ ነበር፣ ከምኡ'ውን ከም በዓል ሮቤል ሚኪኤልን ዮውሃንስ ትካቦን ዝርከብዎም ፍሉጣት ሙዚቀኛታት ደገፍ ረኺቡ ኣሎ።

እቲ ኣብ 2013 ዝተሰደተ ዮውሃንስ ትካቦ፡ ብትግርኛ ኣብ ዝፈነዎ ቪድዮ፡ "ምፍልላይን እቲ ዘስካሕክሕ ጉዕዞ ስደትን የብቅዕ! እቲ ንሃገርና ዘንጸላልዋ ዘሎ ፖለቲካዊ ምልዕዓል የብቅዕ! ንሰባት ብዘይሕጊ ምእሳርን ብዘይ ቅዋም ምንባርን የብቅዕ" ኢሉ።

`ኣተሓባባእ ደው ከነብሎ ኣሎና`

ኣብ ዋሺንግቶን ዲሲ [ኣሜሪካ] ዝነብር ኣማኑኤል ዳዋ፡ ነቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ እንኮ ኣሃዳዊ ሰልፊ ኣብ ኣፍሪቃ ንምቅላስ፡ ከይፈርሑን መንነቶም ብምግላጽን ነቲ ጎስጓስ ካብ ዘበገሱ ሰባት ኢዩ።

ፕሬዝደንት ኢሳይያስ፡ ኤርትራ ኣብ 1993 ነጻነታ ካብ ትረክብ ኣትሒዙ ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ መራሒ ኢዩ።

Wedi Tikabo
Wedi Tikabo
Enough to division, migration and horrendous journeys. Enough to putting people without due process in dungeons. Enough to living without a constitution"
Wedi Tikabo
Eritrean music star

እታ ሃገር፡ ዋላ ከምቲ ኣብተን ምልካዊ ስርዓት ዝካየደለን ሃገራት፡ ጨሪሳ ሃገራዊ ምርጫ ኣካይዳ ኣይትፈልጥን። እቶም መራሕቲ 'ብምሉእ ድምጺ ተመሪጾም' ተባሂሉ ናብ ስልጣን ዝምለሱሉ ናይ ይምሰል ምርጫ`ውን ኣየካየደትን።

በንጻሩ፡ እቲ መንግስቲ ተቓወምቲ ሰልፍታትን ናይ ውልቀ ማዕከናት ዜናን ብምእጋድ፡ ነቶም ዝጻረርዎ ድማ ኣሲርዎም። ክሳብ ሕጂ ድሃዮም ጠፊኡ ይርከብ። ብድሕሪኡ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣዊጁ።

በዚ ምኽንያት ዓሰርተታት ኣሽሓት ኤርትራውያን ናብ ኤውሮጳ ክስደዱ ከለው፡ ብዙሓት ኣብቲ ሓደገኛ ናይ ሰሃራ ምድረ በዳን ማእከላይ ባሕርን ክሰግሩ ጠፊኦም።

መንእሰያትን ተመሃሮን ገደብ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት ንኽፍጽሙ ናብቲ መዓስከር ይልኣኹ።

"ክሳብ መዓስ ኢና መንነትና ሓቢእና እንቃልሰ ብምባል ኢየ ነዚ ምንቅምስቓስ ኣበጊሰዮ" ክብል ኣማኑኤል ዳዋ ንቢቢሲ ሓቢሩ።

ሲራክ ባህልቢ፡ መራሒ ማሕበር መንእሰያት ወድብ ህግደፍ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ'ዩ። ነቲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝካየድ ዘሎ ጎስጓስ እቲ 'ዝኸፍአ ናይ ምጽላም ጎስጓስ ኢዩ`` ክብል ይገልጾ።

ደጋፊ መንግስቲ ዝኾነ መርበብ ሓበሬታ ተስፋ-ኒውስ ድማ ነቲ ናይ #ይኣክል ጎስጓስ ብድሕሪት ኮይና ትዝውሮ ዘለ 'ወያነ እያ' ብምባል ይኸስስ።

"ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን ዘለው ኤርትራውያን ነዚ ዝካየደ ዘሎ ናይ ፕሮፖጋንዳ ዘመተ ክቕበልዎ ወይ ድማ ክኣምንዎ የብሎምን። ወያነ ሰላም ኤርትራ ክትዘርግ ኩሉ ዝክኣላ ትገብር ኣላ`` ኢላ ተስፋ ኒውስ።

ኣማኑኤል ግና ነዚ ናይ ተስፋ-ኒውስ ውንጀለ ይነጽጎ።

"ብትብዓት ጽሑፋት ምዝርጋሕ"

እቲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ፌስቡክን ትዊተርን ዝተበገሰ ጎስጓስ፡ ነቲ ቅርጺ ናይቲ ምንቅስቓስ ብምቕያር፡ ሰባት የዕሩኽቶም ነቲ ምንቅስቓስ ክደልዩ ክመርጹን ይገብር ኣሎ።

ከም በዓል ወዲ ትካቦ ዝኣመስሉ ሙዚቀኛታት እውን ኣንጻር`ቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ጭቆና ኣፎም መሊኦም ክዛረቡ ገይሩ።

በዚ ሓድሽ መገዲ ከኣ፡ እቲ ኣብ ስደት ዝነብር ኤርትራዊ ብሰንኪ`ቲ ዝወሰዶ ስጉምቲ ስድራቤቱ 'ክከላበት ኢዩ ወይ ድማ ካብ መንግስቲ ዝረኽቦ ኣገልግሎታት ክጎድሎ ኢዩ' ዝብል ፍርሒ ኣወጊዱ'ዩ።

ኣብ ኤርትራ፡ እቲ መንግስቲ ንመርበብ ሓበሬታ ብጽኑዕ'ዩ ዝቆጻጸሮ። ካብ ህዝቢ ኤርትራ እቶም ኣስታት 1.3 ሚኢታዊት ጥራይ መርበብ ሓበሬታ ከም ዝጥቀሙ ስታቲስቲክስ መርበብ ሓበሬታ ዓለም የመልክት።

ገለ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዝነጥፉ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ነቲ #ይኣክል ዝብል ጸረ መንግስቲ ጽሑፋት ዘርጊሖም'ዮም።

ኣማኑኤል ከም ዝበሎ፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝርከብ ናይ መንእሰያት ምንቅስቓስ ኢዩ ነቲ #ይኣክል ዝብል ጽሑፋት ዝዝርግሖ ዘሎ።

"እዚ ናይ #ይኣክል ምንቅስቓስ ነቶም ተቓወምቲ ሓይልታት ኣብ ምሕባር ዝዓለመ`ውን ኢዩ" ኢሉ።

``እቲ ህዝቢ ብቀቢላ፡ መበቆል ቦታ፡ ሃይማኖትን ብኻልእን ተመቓቒሉ ይርከብ። ዕላማና ነዚ ምክፍፋል ደው ንምባልን ኩሉ ዓቕምታትና ናብቲ ሓደ ዕላማ ዝኾነ ሕብረ-ሰለፋዊ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ምምስራት ኢዩ`` ክብል ገሊጹ።

ድሕሪ ኣብ ሓምለ ምስ ኢትዮጵያ ዝተበጽሐ ናይ ሰላም ስምምዕ፡ ብዙሓት ኤርትራውያን እቲ ናይ ዶብ ኩነታት ክብቅዕን፤ እታ ጎረቤት ሃገር፡ ሰላም ኤርትራ ክትዘርግ ኢያ ዝብል ፍርሒ ስለዝተኣልየ፡ ብዙሓት ኤርትርውያን መንግስቲ ዴምክራሲ ከስፍን ተስፋ ገይሮም ነይሮም።

እንተኾነ፡ ዝኾነ ለውጢ ኣይተግብረን። ሃገራዊ ኣገልግሎት ቀጺሉ፡ ፕሬዚደንት ኢሳያስ እውን ከም መራሒ ሃገር ቀጺሉ።

Image copyright Amanuel Dawa
ናይ ምስሊ መግለጺ ብዙሓት ኤርትራውያን ብስደት ኣብ ደገ ክነብሩ ተገዲዶም'ዮም

ምስ ኢትዮጵያ ናይ ሰላም ስምምዕ ዝኽተም ንደሓር፡ ፕሬዚደንት ኢሳያስ ሓንቲ ኣኼባ ካቢነ ምኒስተራት ኣካይዱ።

ኣብ መበል 28 በዓል ናጽነት ኣብ ዝገበሮ መደረ ብዛዕባ ፖለቲካዊ ጽገና ኣይተዛረበን። እዚ ድማ እቶም ተቓወምቲ፡ እታ ሃገር ብሓንቲ ሰልፊ ትመሓደር ሃገር ጥራይ ዘይኮነስ 'ብሓደ ሰብ ትመሓደር ሃገር ኢያ' ኣብ ምባል በጺሖም።

ፕሬዚደንት ኢሳያስ ነቲ ምስ ኢትዮጵያ ዝተገብረ ሰላም ብምምዝማዝ፡ ናይቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዝንቀሳቐሱ ዝነበሩ ተቓወምቲ ጉጅለታት ምንቅስቓስ ገቲእዎ ጥራይ ዘይኮነ ስጋብ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ዝነበረ ቤት ጽሕፈታቶም ከም ዝዕጾ ገይሩ።

`መርዛም ሰራውር`

ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ነቲ ኤርትራ ንእስላማዊ ሚሊሻ ሶማል - ኣል ሸባብ ብምሕጋዛ - ብ2009 ኣብ ልዕሊ`ታ ሃገር ኣንቢርዎ ዝነብረ ማዕቀብ ኣጽዋር ምግዛእን ናይ ሰበስልጣን መንግስትን ሰራዊትን ምንቅስቓስ እገዳን ስለዝተለዓለ፡ ናይቲ ስርዓት ተንጽሎ ኣብቂዑ።

ገለ ተጣበቕቲ መሰላት ከም ዝብልዎ እቲ ማዕበል ኣንጻር መንግስቲ ይዓቢ ኣሎ። ንኣብነት ኣብዚ ቀረባ ካህናት ቤተ ክርስትያን ካቶሊክ ኣብ ዝዘርግሕዎ ቅሉዕ ደብዳበ፡ ብሰንኪ`ቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ናይ መነባብሮ ኩነታት ዝተፈጠረ ዋሕዚ ስደት ኤርትራውያን ኣዝዩ ከም ዘጉሃዮምን፡ እቲ ኩነታት ኣብ ኣዝዩ ኣሰካፊ ደረጃ ከምዝበጽሐን ገሊጾም።

"ስጋብ`ቲ መርዛም ጠንቂ ዘይተኣልየ ድማ እቲ ናብ ወጻኢ ሃገራት ዝግበር ስደት ብጽሒት ኤርትራውያን ክኸውን ኢዩ ኢሎም" እቶም ካህናት።

ኣብዚ ሰሙን ድማ ልዕሊ 100 ኣፍሪቃውያን ደርስቲ፣ ምሁራትን ተጣበቕቲ መሰላትን ናብ ፕሬዚደንት ኢሳያስ ቅሉዕ ደብዳበ ሰዲዶም።

ንሳቶም ኣብ ዝሰደድዎ ደብዳበ፡ ኤርትራ እታ እንኮ ኣብ ኣህጉር ኣፍሪቃ እትርከብ ንጹል ሕብረተ ሰብ ዝርከብላ ሃገር ስለዝኾነት፡ ፕሬዚደንት ኢሳያስ ነዛ ሃገር ``ናብቲ ዝግብኣ ናይ ክብሪ ቦታኣ`` ንምምላስ ስጉምታት ክወስድ ጸዊዖም።

``እቲ ኣብ ሱዳን ዘሎ ኩነታት ኣዝዩ ዘስካሕክሕ ኢዩ፡ ንምግላጹ ቃላት ይሓጽረኒ። ሱዳናውያን ሰላማዊ መንገዲ ኢዮም መሪጾም፡ ኣነ`ውን ንሃገረይ ንሱ ኢየ ዝትስፎ። ሱዳናውያን ምስ ኩሉ እቲ ወተሃደራዊ መሰጋገሪ መንግስቲ ኣብ ልዕሊ`ቲ ህዝቢ ዝወስዶ ባርባራዊ ስጉምታት፡ ነቲ ኩነታት ብሰላም ኢዮም ዝምክትዎ ዘለው፡ ንሕና`ውን ከምኡ ክንገብር ንኽእል`` ትብል ኣብ ሽወደን እትነብር ጋዜጠኛን ተጣባቒት ሰብኣዊ መሰላትን ሜሮን እስቲፋኖስ።

Image copyright Amanuel Dawa

ፕሬዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ - እቲ እንኮ መራሒ ኤርትራ

Image copyright AFP
  • ኣብ 1967 ንወተሃደራዊ ታዕሊም ናብ ቻይና ከይዱ።
  • ንተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ዝነበሮ ተእማንነት ንምግላጽ ኣብ የማናይ ቅልጽሙ E [ናይ እንግልኪዝ ፊደል] ውቃጦ ኣለዎ።
  • ንተጋዳሊት ሳባ ሃይለ ኣብ 1981 ተመርዕዩ፡ ሰለስተ ቆልዑ ድማ ወሊዶም።
  • ረፈረንደም ቅድሚ ምክያዱ ገለ ኣዋርሕ፡ ዓሶ ሓሚሙ ንሕክምና ናብ እስራኤል ከይዱ።
  • ጽቡቕ ምልከት ቋንቋ ዓረብ ኣለዎ። ምስ ስዑድ ዓረብ ድማ ጥቡቕ ዝምድና ኣለዎ።
  • ኣብዚ እዋን ኤርትር ንምብጻሕ ምስ ዝመጹ ሰበስልጣናት ወጻኢ ኣብ ዓዲ ሃሎ [ካብ ኣስመራ ወጻኢ] ኣብ ዝርከብ ቤት ጽሕፈቱ ኢዩ ዝቕበሎም ዘሎ።