ልደታ ማርያም ዓሊቴና፡ 'ፈላሚ' ዘበናዊ ቤት ትምህርቲ ኣብ ኢትዮጵያ

ልደታ ማርያም ዓሊቴና፡ 'ፈላሚ' ዘበናዊ ቤት ትምህርቲ ኣብ ኢትዮጵያ

ጣልያናዊ ቅዱስ ኣቡነ ያእቆብ ካቶሊካዊ ሃይማኖት ከስተምህሩ ብ1837 ዓ.ም እግሮም መሬት ኢሮብ፡ ዓሊቴና ረገፀ።

መሬት ኢሮብ ዓሊቴና፡ ፀድፊ ዝበዘሖ፣ብተኽሊ በለስ ዝማዕረገ ግን ድማ ዋዒ ዘይፍለዮ ከባቢ እዩ።

ኣቡነ ያእቆብ፡ ኣብቲ ዘበን ነቲ ከባቢ ዘመሓድሩ ምስ ዝነበሩ ሓንታ ፃዕዱ ተራኸቡ። መሬት ካብ ሓንታ ፃዕዱ ተረኪቦም ድማ፡ ብ1837 ቤት ትምህርቲ ቁምስና ዘካተተ ገዳም ሃነፁ።

ቀፂሎም ድማ ብ1841(ብኣውሮጳ ብ1848) ዘበናዊ ቤት ትምህርቲ ተኸሉ። ቤት ትምህርቲ ልደታ ማርያም ብ1846 ዓ.ም 20 ተምሃሮ ሒዙ ኣገልግሎት ምሃብ ጀመረ።

ኣባ ዳኒኤል ሓጐስ ሓለቓ ገዳም ልደታ ማርያም እዮም። ሰብ ምስ ዘበናዊ ትምህርቲ እናተላመደ ምስ ከደ፤ እቲ ቤት ትምህርቲ ብ1906 ዓ.ም 90 ተምሃሮ ተቐቢሉ የምህር ምንባሩ ታሪኽ ዘፅነሐሎም ሰነድ መሰረት ገይሮም ይዛረቡ።

እቶም ተምሃሮ ካብ ኩሎም ከባብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን መፂኦም ይምሃሩ ምንባሮም እውን የዘንትዉ።

"ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ተማሂሮም ናብ ፅቡቕ ደረጃ ዝበፅሑ ኣለዉ፤ ካህናት፣ ኣምባሳደራት፣ ሓካይም ንኣብነት ካብ መሪሕነት ፖለቲካዎ ውድብ ኢህአፓ ዶክተር ተስፋይ ደበሳይ ዝኣመሰሉን ካልኦት ብዙሓት ምሁራን ዘፍረየ ቤት ትምህርቲ እዩ" ኢሎም።

ቤት ትምህርቲ ልደታ ማርያም ዓሊቴና፡ ብዘይ ጭቃን ስሚንቶን ካብቲ ከባቢ ብዝተረኸበ ፀሊም እምኒ ጥራሕ ዝተሃነፀ ቤት ትምህርቲ ምዃኑ ድማ ፍሉይነት ኣለዎ። በብእዋኑ ፅገናን ሕድሳትን ከም ዝግበረሉ ድማ ኣባ ዳኒኤል ይገልፁ።

ቤተ መጻሕፍቲ፡ ቤት ትምህርቲ ልደታ ማርያም ዓሊቴና፡ ብ23 ቋንቋትታ ዝተፅሓፉ መጽሓፍቲ ዝወነነ ጥንታዊ ቤት ትምህርቲ እውን እዩ።

ኣብቲ ቤተ መጽሓፍቲ ኣትየ ብቛንቋታት ግእዝ፣ ትግረ፣ ጉራጌ፣ ሆላንድ፣ ዓረብ፣ ብሌን፣ ሳሆ፣ኩናማ፣ ላቲን፣ፈረንሳይ፣ ሂብሩ፣ ቻይናን ካልኦትን ዝተፅሓፉ መጽሓፍቲ ኣብ ከብሒ ተደርዲሮም ርእየ።

እቶም መጽሓፍቲ 'ዲጅታላይዝ' ንምግባር ድማ ይፀዓር'ሎ። ብፍላይ መልክዕ ሒዙ ንኽስነድ ኣብዚ ሕዚ እዋን ሎሮዳና ዝብልዋ ጓል ጥልያን ብሰናይ ፍቓዳ ተመዓራርዮ ምህላዋ ካብ ዘረባ ኣባ ዳኒኤል ተረዲኤ።

ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ነዊሕ ዕድመ ዘቑፀረ ምዃኑ ባዕሉ ዝነግር ዝኣረገ መፅሓፊ ማሽን፣ ፒያኖን ትራምፔትን እውን ይርከብ። ኣብቲ ገዳም ዝተሃነፀ ቤተ መዘክር ነቶም ጥንታውያን ናውቲ ትምህርቲ ዓቂቡ'ሎ።

ኣብዚ ሕዚ እዋን እውን እንተዀነ ተምሃሮ ካብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ናብቲ ቤት ትምህርቲ መፂኦም ይመሃሩ ኣለዉ።

"ልደታ ማርያም ቤት ትምህርቲ ዓሊቴና፡ ሃይማኖትን እምነትን ከይፈለየ ኣስላምን ክርስትያንን ንኹሉ ብማዕረ ተቐቢሉ ዘስተኣናግድ ቤት ትምህርቲ እዩ" ኢሎም ኣባ ዳኒኤል።

መምህር ደስታ ተስፋይ፡ ርእሰ መምህር ካልኣይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ልደታ ማርያም ዓሊቴና እዮም። ኣብታ ዘበናዊ ቤት ትምህርቲ ዝተጀመረላ ቤት ትምህርቲ ክሰርሑ ብምኽኣሎም ልዑል ታሕጓስ ከም ዝፈጥረሎም ይገልፁ።

"ዝያዳ ካብ ካልኦት ኣብያተ ቤት ትምህርቲ፡ ዝሓሸ ስነ ምግባር ዘምህር ምስ ምዃኑ ካብ ካልኦት ብዝበለፀ ስርዓት ዘለዎ ተምሃራይ ዝሓዘ እዩ፤ ካህናት እውን ርእሱ ዝኸኣለ ክፍለ ግዜ ሒዞም ይምህርዎም እዮም። ዜማ እውን ይምሃሩ እዮም። ትምህርታዊ ውፅኢቶም እውን ዝሓሸ እዩ። ኣብዚ ቤት ትምህርቲ ክሰርሕ ብምኽኣለይ ድማ ኣዝየ ሕጉስ" ይብሉ።

ሜሪ ጋይም ተምሃሪት ታሽዓይ ክፍሊ እያ። ትመሃረሉ ዘላ ቤት ትምህርቲ ልደታ ማርያም ዓሊቴና፡ ኣብ ኢትዮጵያ ፈላሚ ዘበናዊ ቤት ትምህርቲ ምዃኑ ወለዳን መምህራናን ዝነገርዋ ዛንታ ኣይትርስዕን።

ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ድማ ዝሓሸ ኣዋህባ ትምህርቲ ክህሉ ይግባእ ኢላ ትኣምን።

"እዚ ቤት ትምህርቲ ጥንታዊ ምስ ምዃኑ ካብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ዝመፅኡ ሰባት ሓገዝ መጽሓፍትን ካልኦትን ንረክብ ኢና። ንደቀንስትዮ ድማ ፍሉይ ሓገዝ ይወሃበና እዩ" ትብል።

እቲ ቤት ትምህርቲ ብሓፈሻ ድማ እቲ ገዳም ኣብ እዋን ኵናት ኢትዮ-ኤርትራ ውሱን ማህሰይቲ በፂሑዎ ምንባሩን ብድሕሪኡ ሕድሳት ከም ዝተገበረሉ ብምግላፅ፤ ኰይኑ ግና ዝያዳ ክሕደስ ከም ዝግበኦን ፈለስቲ ገዳም ልደታ ማርያም ይኣምኑ።

እቲ ተጀሚሩ ዘሎ ቤተ መዘክር እውን ብዝበለፀ ክጠናኸር ክስራሕ ከም ዘለዎ ይርድኡ።

ብፍላይ እቶም ብዝተፈላለዩ ቋንቋታት ዝተሰናድኡ መጽሓፍቲ ክዕቀቡን መልክዕ ክሕዙን ዝተጀመረ ስራሕ ድማ ብግዱሳት ሰብ ሞያ ተሓጊዙ ከም ዝቕፅል ይገልፁ።

ተወሳኺ ዛንታ