ካብ ኢድ ኣብዪ ኣሕመድ ዶክትሬት ዝተቐበሉ ሙፍቲ ሓጂ ዑመር መን'ዮም?

ሙፍቲ ሐጂ ዑመር ኢድሪስ ካብ ኢድ ቀዳማይ ሚንስትር ናይ ክብሪ ዶክትሬት እናተቐበሉ Image copyright office of the PM
ናይ ምስሊ መግለጺ ሙፍቲ ሐጂ ዑመር ኢድሪስ ካብ ኢድ ቀዳማይ ሚንስትር ናይ ክብሪ ዶክትሬት እናተቐበሉ

ሃይማኖታዊ ኣቦን መራሕን ሙፍቲ ሓጂ ዑመር ኢድሪስ ወዲ 85 ዓመት በዓል ጸጋ ዕድመ እዮም። ብኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ ቀዳም 6 ሓምለ 2011 ካብ ኢድ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ናይ ክብሪ ዶክተሬት ተቐቢሎም እዮም። ቢቢሲ ምስ ሙፍቲ ሓጂ ዑመር ቃለመሕተት ኣካይዱ'ሎ።

እንቋዕ ኣሐጎሶም ሓጂ፤ ከምዝሽለሙ ይፈልጡ ነይሮም ድዮም? መዓዝ ሰሚዖም?

ወላሂ መዓዝ እዩ ዝነበረ .. ሓሙስ ምሸት እዩ ታከለ፡ ክቡር ምክትል ከንቲባ፡ ደዊሉ ነጊሩኒ። ኣዝየ እየ ሰንቢደ። እዚ ነገር ናተይ መገዲ ስለዘይኮነ ድማ ኣይሓሰብኩዎን ኣይጠርጠርኩን። ብጣዕሚ እዩ ኣደኒቑኒ። ነቢዐ ዝገርመካ ...ወላሂ ነቢዐ...

ጂ! ንምንታይ ዝተሸለሙ ይመስሎም?

ታይ ኢልካኒ...ዝወደይ!

ብምንታይ ምኽንያት ዝተሸለሙ ይመስሎም ...እንታይ ግደ ስለዘለዎም..?

ወላሂ እሞ እቲ ሽልማት፡ ናይ ጻዕሪ ውጽኢት እዩ ዝመስለኒ። ናብ ኣዲስ ኣበባ'ውን ካብ ዝመጽእ 54 ዓመተይ። ኣብ ዓድና ከኣ 'ክቐርእ' [ቅዱስ ቑርኣን ክመሃር] ከለኹ፣ ከቕርእ ከለኹ [እንትምህር]... ብከምኡን ወዲ ኸምኡን... ንህዝቢ ክደክም 70 ዓመተይ ኮይኑኒ። ሓደ መዓልቲ ንርእሰይ ወይ ንደቀይ ኢለ ኣይፈልጥን።

አላኩሊሃል [በዚ በለ በቲ ግን] መሰረት ናይቲ ሽልማት ዝመስለኒ፡ እቲ ሓደ ኣብ መንጎ ሙስሊምን ክርስትያንን ሰላምን ሓድነትን ዝደልይ ስለዝኾንኩን ንዕኡ ስለዝጽዕትን።

ካልኣይ ድማ ንመንግስትን ህዝበ ሙስሊምን ዘቀራርብ ሰላም ዝደልይ ብምዃነይ፡ ሳልሳይ ድማ ሙስሊም ምስ ሙስሊም ካብ ቅርሕንቲ፣ ምድማይ ወጺኡ ሓደ ክኸውን ኣለዎ እናበልኩ ንልዕሊ 40 ዓመት ስለዝደኸምኩ ይመስለኒ። እቲ ቀንዲ ንሱ እዩ ዝመስለኒ።

ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ እስላም ኣገልግሎት ብዙሕ ዓይነት እዩ። ብምምሃር [ስብከት]። ቁርኣን ድማ ከምኡ ብኽልተ ሰለስተ ዓይነት ተርጒመ እየ። ካልኦት ናይ ተውሂድ ኪታባት [መጻሕፍቲ] ብዙሓት ዝተርጎምኩዎም ኣለዉ።

ካልእ ድማ 'ዱዓ' [ጸሎት] ብዝምልከት ናይ ነብይና ውዳሰ ብዝምልከት ኣስታት 80 መጻሕፍቲ ደሪሰ እየ። ህይወተይ ንህዝቢ ኣብ ዘቀራርቡ ነገራት እየ ኣሕሊፈዮ።

ሕዚ ድማ፡ ዶ/ር ኣብዪ ናይ ሙስሊም ሓድነት ኮሚቴ ኣካቢ ገይሩኒ፡ በዚ ሓድነት እንተዘይተረኺቡ ብዙሕ ደም ከምዝፈስስ ህዝበ ሙስሊም ኣብ ኣዝዩ ኣዝዩ ከቢድ ሓደጋ ከምዝወድቕ እዩ ነይሩ ጥርጣረና፤ አልሓምዱሊላህ እቲ ሓድነት ሰሚሩ ጀሚርናዮ ኣለና። ኣላህ መወዳእትኡ የጸብቆ።

ንናይ ሃይማኖት ኣቦ ከምዚ ዝበለ ደረጃን ክብርን ምሽላም ኣብ ሃገርና ንፈለማ እዋን እዩ፤ ተራእዩን ተሰሚዑን ኣይፍለጥን። ንክርስቲያን'ውን ኣይተገብረን፤ ኣሸምባይዶ ንሙስሊም። ንዓይ ጥራይ ዘይኮነ ዘሐጉሰንስ፡ ኩሉ ሙስሊም እዩ ክሕጎስ ዝግበኦ።

ዕድመ ክንደይ ገይሮም?

ሕዚ 85 ረጊጸ ... ይመስለኒ።

ድሕሪ ምምጻእ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ብዙሕ ተስፋታት ነይሩ። ሕዚ ድማ እዛ ሃገር ክትፈርስ እያ፤ ናይ ብሄር ኮነ ናይ ሃይማኖት ህልቂት ኣይተርፈላን ዝብል ፍርሒ ኣሎ። ንሶም እዚ ሕማቕ ኣጋጣሚ ክመጽእ እዩ ኢሎም ይሰግኡ ዶ?

ኣብ ግዜ ንጉስ፡ ኢትዮጵያ ካብ ጫፍ ናብ ጫፍ ሰላም እዩ ነይሩ። ዝባን መንግስቲ እንተተባሂሉ ኮፍ ዝበለ ኣይትስእን፡ ዝተሰአ ኮፍ ኣይብልን ነይሩ። ክስድር እግሩ ዘልዓለ ሰብ እኳስ ኣይረግጻን። ነቲ ዘመን ንሱ ርኢና ኢና።

ኣብ ደርጊ ድማ ነዚ ኹሉ ህልቂት፣ ህውከትን ፈተናን ድማ ሓሊፍና።

ድሕሪኡ ድማ ኣብ ኢህወዴግ ነቲ ዝረኣናዮ ረኢና ኢና።

እቲ ተጀሚሩ ዘሎ ጽቡቕ ጅማሮ ዘይቕበል ሰብ ኣሎ ኢለ ኣይኣምንን፡ ኩልሻብ ሃገርና ክትዓቢ እያ፣ ክትለምዕ እያ፣ ሓድነትና ክጥንክር እዩ ዝብል ሓሳብ እዩ ዘለኒ'ምበር ዓዲ ክትፈርስ እያ፣ ጸገም ክፍጠር እዩ ኣይብልን።

ዓለማዊ ትምህርቲ ተማሂሮም ድዮም ሓጂ?

ዓለማዊ ትምህርቲ የብለይን። እቲ ቀደም 'ሀሁ' ምባል ከም 'ኩፍር' [ካብቲ ሃይማኖት ምውጻእ] እዩ ዝቑጸር ነይሩ። ንሕና ኢና ከተማ ምስኣተና ደረሳ'ውን ተምሃሩ ዝበልና።

ሽዑ፡ ሰብ እንተተማሂሩ ብጓል ወይ ብስልጣን ኣታሊሎም ሃይማኖቱ የሕድግዎ እዮም ተባሂሉ ይውጋዕ ነይሩ። ስለዝኸነ፡ ኣነ ሃይማኖታዊ'ምበር ዓለማዊ ትምህርቲ የብለይን።

ግን ይገርመካ፤ ዓለማዊ ትምህርቲ ዝተምሃሩ ጽሒፎም ንዘምጽኡለይ ክእርም ይኽእል። እዚ ናይ ተፈጥሮ ጸጋ ይመስለኒ።

ኣብ ኣዳራሽ ሚሊንየም ኣብ ቅድሚ ብኣሸሓት ዝቑጸሩ ብዝተፈላለዩ ሞያታት ዝተመረቑ ተምሃሮ ዘረባ ኣስሚዖም ነይሮም። ንሶም፡ ነየናይ ትምህርቲ ኣብሊጾም ይርእዩ?

[ሰሓቕ] ኣነ እዚ እቲ ኣይብልን። ኩሉ ረብሓ ኣለዎ። ምምሕዳር እንተበልካ፤ ብዘይ ምምሕዳር ዝኸውን የለን። ኢኮኖሚ እንተበልካ፡ ብዘይ ኢኮኖሚስት ዝኸውን የለን።

መምህርነት እውን እንተረአኻ፤ መምህር ተዘይሃልዩ ተምሃራይ ኣይህሉን። ኩሉ ፍልጠት ኣድላዪ እዩ። ኩሉ ጽቡቕ እዩ ዝብል ኣረኣእያ እዩ ዘለኒ።

ሓጂ ...ናቶም ዝንባለኸ እንታይ ነይሩ? ካብ ዓለማዊ ትምህርቲ ...

ወላሂ ኣነ ተዝምሃር ነይረ ኢኮኖሚ ዝምልከት ይመስለኒ። ኣነ ሸኽ እንተዘይከውን ነጋዳይ እየ ክኸውን ነይረ። ስልጣን ኣይፈቱን። ናይ ኣመራርሓ ትምህርቲ ኣይመርጾን።

ናይ ውልቀ ህይወቶም ዝምልከት ሕቶ ከልዕል፡ ክንደይ መንበሪ ቤት ኣለዎም? ...ክንደይ መኪና?

[ሰሓቕ] ኣነ ዝነብረሉ እንተትርእዮ፡ ምሰሓቕካ፡ ምገረመካ። ኣብ ላዕሊ መርካቶ ገዛ ነይሩኒ። ኣነ መስጊድ እምበር መንበሪ ገዛ ኣይሃንጽን ኢለ፡ ዝመጸ ሰብ ኩሉ 'ናይ ሙፍቲ ገዛ ድዩ እዚ? ኣረ ገዛ ቀይሩ' ዘይበለኒ ሰብ የለን። ሕዚ ድማ ኣብ ሓድሽ ቦታ እየ ዘለኹ።

ሕዚ ደኣ ኣበይ ይነብሩ?

ኣብ ሃና ማርያም ከባቢ። ናብዚ ካብ ዝመጽእ ሰለስተ ዓመተይ። ሰፊሕ ቦታ እዩ። ቆርቆሮ እዩ፤ መንደቑ ኮነ ናሕሱ ቆርቆሮ እዩ።

ኣነ እኮ ኣይጭነቕን፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ 54 ዓመት ክቕመጥ ከለኹ ሙተአሊም [ምስ ተምሃሮይ] እየ ዝቕመጥ። ምስ ተምሃሮይ እየ ዝበልዕ። ገንዘበይ'ውን ንሙተአሊም እየ ዘውጸኦ። ክሳብ ክንድ'ቲ ምሹው ናብራ የብለይን።

ክንደይደቂ ኣለውዎም?

ዓሰርተ ሓደ ነይሮም። ሓዲኡ ሞይቱ። ሕዚ 10 ኣለዉ።

ንሶም ኣብ ከባቢ ወሎ እዩ ዓዶም፤ ኣብ ወሎ ድማ ሙስሊምን ክርስትያንን ተፋቒሩ እዩ ዝነብር። ካልእ ክፋል ኢትዮያ ካብኡ እንታይ ክመሃር ይኽእል?

ወላሂ ንሕና ክሳብ ዝነበርናሉ እዋን፡ ኣብ ወሎ ክፍለሃገር ናይ ብሔር ዘረባ ኣይነበረን። ናይ ሃይማኖት ፍልልይ'ውን ኣይነበረን። ፍልልይ ኣይነበረን። ቤተክርስትያን ክህነጽ ከሎ ሙስሊም ይሕግዝ፤ ክርስትያን ድማ መስጊድ ክስራሕ ከሎ ይሕግዝ።

ካልእ ይትረፍ ኣብቲ ናይ ክርስትያን ኣዲ እዩ ዝበሃል ኣን ሎማኔ ዝበሃል ቦታ፡ መስጊድ ከመርቕ ከይደ 'ክስቶ ዝበሃል ክርስትያን ንመስጊድ ክንድዚ ሓጊዙ፡ ክስቶ ድማ እዚ ሓጊዙ ምስተባህለ፤ ኣብ መወዳእታ 'ማርያም ቤተክርስትያን 3 ሽህ ሓጊዛ' ኢሎም እዮም ኣቕሪቦምልና።

ህዝብና ከምዚ እዩ። ፖለቲከኛታት በታቲኖምና እምበር ህዝቢ ኢትዮጵያ ፍልልይ ብሄር ኣይፈልጥ፡ ናይ ሃይማኖት ፍልልይ ኣይፈልጥ።

ብዛዕባ ዓሌታውነትከ እንታይ ይብሉ ሓ...

ዓሌታውነት ብዝምልከት ሃይማኖትና 'ረሳሕ እዩ' እዩ ዝብሎ። ነብይና (አለሂሰላቱ ወሰላም) 'ናብ ዓሌታውነት ምጽጋዕ፣ ኣነ ዓሌት ክስቶ እየ ኢልካ ብሕብሪ፣ ብሃብቲ ወይ ብኻልእ ምጉናይ፣ ምዕባይ፤ ጨናዊ ተግባር እዩ' ኢሎም እዮም ምሂሮምና።

ሕዚ'ውን ዓሌታውነት ረሳሕ ምዃኑ ህዝብና ፈሊጡ ክጥንቀቕ ካብ ምምሃር ወጻኢ ካልእ መፍትሒ የብሉን።

የቐንየለይ ሓጂ!

ኣብ ጉዳየይን ጉዳይ ሃገርን ሓሲብካ ስለዝሓተትካኒ የቐንየለይ ዝወደይ፤ ሰላም ንሃገርና፤ ወሰላሙ ዓለይኩም።