ምስሕሓብ ምምሕዳር ኣዲስ ኣበባን ቤት ምኽሪ 'ባለኣደራ'ን

አዲስ አበባ Image copyright Sean Gallup

ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ፡ ምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባ መረጻ ንምክያድ ኣብ ዘይኽእለሉ ኩነታት ስለ ዝነበረ እቲ መረጻ ክናዋሕ ምውሳኑ ዝዝከር እዩ። እቲ ባይቶ፡ ንቻርተር ምምሕዳር እታ ከተማ ኣብ ዘመሓየሸሉ ግዘ፡ እዋን መረጻ ካብ ምንዋሕ ብተወሳኺ፡ መረጻ ተኻይዱ ብመረጻ ስዒሩ ዝመጸ ኣካል ናብ ሓላፍነት ክሳብ ዝመጽእን፡ እቲ ዘሎ መሓውር ምምሕዳርን ቤት ምኽሪ እታ ከተማን ስርሑ ክቕጽል'ውን እዩ ወሲኑ ነይሩ።

እዚ ውሳነ ናእቲ ቤት-ምኽሪ ሕጋዊነት የብሉን፡ እቲ ዝጸንሐ ምምሕዳር ድማ፡ ንከተማ ኣዲስ አባባ ከመሓድር ዝኽእለሉ ሕጋዊ ኣገባብ የለን ዝብሉ ገለ ኣካላት ድማ፡ ዓው ኢሎም ድምጾም ኣስሚዖም። እቲ ጉዳይ ከካትዕ ይረኣይ።

ብፍላይ ድማ ቤት ምኽሪ 'ባላደራ' (ሞግዚት) ብዝብል ንርእሱ ዘቖመ ጉጅለ ነዚ ሓሳብ ኣትሪሩ ዝቃወም እዩ።

ኣይተ ሄኖክ ኣክሊሉ፡ ኣባል ቤት ምኽሪ 'ባለኣደራ' እዩ።

እቲ ምምሕዳር 'ናተይ ዝብሎም ሰባት' ካብ ላዕሊ ክሳብ ታሕቲ መሊኡ 'ነቲ ሕብረተሰብ ዘይውክሉ' ሰባት ኣብ ኣመራርሓ ምቕማጡ፡ ነዚ 'ባለኣደራ' ዝበሃል ቤት-ምኽሪ ንምጥያሽ ምኽንያት ከምዝኾነ እዩ ዝዛረብ።

ከምኡ ድማ፡ እቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ምምሕዳር ሕጋዊ መሰረት የብሉን ዝብል ካሊእ ቀንዲ ምኽንያት እዩ - ንኣይተ ሄኖክ።

"ሕጋዊ ኣፍልጦ የብሉን"

ኣይተ ሄኖክ ንዓንቀጽ 49 ንኡስ ኣንቀጽ 2 ሕገ-መንግስቲ ኢትዮጵያ ጠቒሱ፡ ህዝቢ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ንርእሱ ናይ ምምሕዳር መሰል ከምዘለዎ ይካታዕ።

ከምኡ ድማ ናይቲ ከተማ ምምሕዳር ቻርተር ኣዋጅ ቁጽሪ 365/1995 መሰረት ብምግባር፡ እቲ ቤት-ምኽሪ ግዚኡ ስለዝሓለፎ ሕጋዊ ባይታ ከምዘይብሉ እዩ ዝዛረብ።

"ቤት ምኽሪ እቲ ከተማ ኮነ ፈጻሚ ስራሕ ከምኡ ውን ቤት-ጽሕፈት እቲ ከንቲባ ንሓሙሽተ ዓመት እዩ ተመሪጹ። ሓሙሽተ ዓመት ድማ ሓሊፉዎ ኣሎ። መረጻ ጥራሕ እዩ ከካይድ ዝኽእል። ከምኡ ምግባር እንተዘይክኢሉ ድማ እቲ ስልጣን ናብቲ ህዝቢ እዩ ዝምልስ። እቲ ህዝቢ ዝደልዮም ሰባት ኣብ ሓላፍነት የቕምጥ" ይብል። ካብዚ ወጻኢ ዝግበር ክያዶ ኣግባብ ኣይኮነን በሃሊ እዩ።

ኣፈጉባኤ ቤት-ምኽሪ ከተማ ኣዲስ አበባ ወ/ሮ ኣበበች ነጋሽ ግና፡ "ናይቲ ከተማ ቤት ምኽሪ ናይ ስልጣን ግዚኡ ኣብቂዑ እዩ ዝብል ዘረባ ኮነ ተባሂሉ ብገለ ተበለጽቲ ሰባት ዝንዛሕ ወረ እዩ" ክትብል ትነጽጎ።

ምስ ቻርተር ተኣሳሲሩ ዝተልዓለ ሕቶ ድማ፡ 365/1995 ብአዋጅ ቁጽሪ 1094/20 ተመሓይሹ ከምዝተቐየረ ወሲኸን የረደኣ። እዚ ድማ፡ ብባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ኣቢሉ ዝሓለፈ ውሳነ ከምዝኾነ ይዛረባ።

እዚ ሓድሽ ኣዋጅ፡ ናይቲ ከተማ ምምሕዳር ናይ ግዘ ገደብ ከምዘይቐመጠ'ውን ወሲኸን ሓቢረን። ከምኡ ድማ በብመሰረት እቲ ሓድሽ ኣዋጅ፡ ምክትል ከንቲባ ካብቲ ቤት-ምኽሪ ወጻኢ ክሽየም ከምዘኽእል ተዛሪበን።

ኣካትዓይ ኣዋጅ ቁፅሪ 1094/2010

ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ፡ መረፃ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ንዘይተወሰነ ግዘ ዘናወሖን፡ ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ኣዲስ ኣበባ ብዘለዎ ንክቕፅል ዝወሰነን፡ ንቻርተር ምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባ ኣዋጅ ቁፅሪ 365/1995 ብኣዋጅ ቁፅሪ 1094/2010 ብምምሕያሽ እዩ።

ኣይተ ሄኖክ ግና፡ ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ እታ ሃገር፡ ስራሕ ዘበን ባይቶ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ናይ ምንዋሕ መሰል የብሉን ብምባል ይካታዕ።

ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ፡ ስራሕ ዘበን ባይቶ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ናይ ምንዋሕ መሰል ከምይብሉን እቲ ሕዚ ዘሎ ምምሕዳርን ባይቶን እታ ከተማ ሕጋውነት ከምዘይብሉ ይዛረብ።

"ኣብ ሕገ-መንግስቲ ዓንቀፅ 49/2 ምምሕዳር እቲ ከተማ ንርእሱ ምሉእ ብምሉእ ናይ ምምሕዳር ስልጣን ይህልዎ፤ ዝርዝሩ ድማ ብሕጊ ይውሰን ይብል'ምበር፡ ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ፌደራል፡ ስራሕ ዘበን ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ከተማ ኣዲስ ኣበባ የናውሕ እዩ ዝብል የለን" ኢሉ።

ኣብዚ ጉዳይ መልሲ ንክህባና ዝሓተትናየን፡ ኣፈጉባኤ ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ወይዘሮ ኣበበች ነጋሽ ብወገና፡ "ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ኣዋጅ ቁፅሪ 1094/2010 ምፅዳቕ ኣይኽእልን እንተተባሂሉ፡ ኣብኡ ርኢቶ ክህብ ኣይኽእልን። ንሕና ግና፡ ነቲ ኣዋጅ ብሕጋዊ መገዲ ተግባራዊ ንገብር ኢና ዘለና" ኢላ።

በዓል ሞያ ሕጊ ኣይተ ኤፍሬም ታምራት ድማ፡ ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ፌደራል፡ ስራሕ ዘመን ምንዋሕ ከምዝኽእል ኣረጊጹ ይዛረብ።

"ኣብ ሕገ-መንግስቲ ዓንቀፅ 49፡ ምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባ ተፀዋዕነቱ ንመንግስቲ ፌደራል ከምዝኾነን፡ ምምሕዳር እቲ ከተማ ንርእሱ ናይ ምምሕዳር መሰሉ ሕልው ምዃኑን፡ እዚ ንምድንጋግ ድማ ዝርዝር ሕጊ ይወፅእ ይብል።

ዝርዝር ሕጊ ተባሂሉ ዘሎ ድማ፡ እቲ ሓደ ቻርተር እዩ። ኣብቲ ቻርተር ድማ፡ መንግስቲ ፌደራል፡ ብባዕሉ ተበግሶ ነቲ ቻርተር ከመሓይሽ ከምዝኽእል ተገሊፁ እዩ" ይብል።

መረፃ ከተማ ኣዲስኣበባ መዓዝ እዩ ክካየድ?

ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ፌደራል፡ ኣብታ ሃገር ምስ ዘሎ ሃዋህው ተኣሳሲሩ፡ ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ከተማ ኣዲስ ኣበባ መረፃ ከካይድ ኣይኽእልን ብምባል፡ ኣብ 2011 ኣቆፃፅራ ኢትዮጵያ ንኽካየድ ምንውሑ ይዝከር።

ብመሰረት እቲ ውሳነ ድማ፡ እዚ ዓመት እንከይተዛዘመ፡ ቦርድ መረፃ እታ ሃገር መረፃ ንኸካይድ ትፅቢት ነይሩ።

ይኹን'ምበር፡ ቦርድ መረጻ ኣብቲ ዝተቐመጠ ገደብ ግዘ፡ መረፃ ክካየድ ከምዘይኽእል ኣፍሊጡ ኣሎ።

ሓላፊት ርክብ ህዝቢ ቦርድ መረፃ ኢትዮጵያ ወይዘሪት ሶልያና ሽመልስ፡ ቦርድ መረፃ ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ከምቲ ዝተሓሰበ ነቲ መረፃ ከካይድ ከምዘይኽእል ብምጥቃስ፡ እቲ ባይቶ ውሳነ ንክህበሉ ብደብዳቤ ኣፍሊጡ እዩ ክትብል ንቢቢሲ ተዛሪባ።

ግደ 'ባለኣደራ' ክሳብ ክንደይ እዩ?

ኣይተ ሄኖክ፡ ህዝቢ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ዝመረፆ መንግስቲ ናብ ስልጣን እንትመፅእ፡ ግደ 'ባልደራስ' እንታይ እዩ ክኸውን ንዝብል ክምልስ ከሎ "ካብ ህዝቢ ዝተውሃበ ክልተ ሓደራ ኣሎ፤ እቲ ፈለማይ ንዜጋታት ብማዕረ ዓይኒ ንዘይርእይ ምምሕዳር ምቅላስ እንትኸውን፡ እቲ ካልኣይ ድማ፡ ብዛዕባ ናይ ኣዲስ ኣበባን ኦሮሚያን ዶብ ክልቲኦም ኣካላት ዝዛተይሉ ኩነታት ንክንርእይ ህዝቢ ዝሃበና ሓደራ ኣሎ" ክብል ተዛሪቡ።

ዶብ ኦሮሚያን ከተማ ኣዲስ ኣበባን ውጥጥ ዘለዎ እዩ ዝብል ኣይተ ሄኖክ "ብቀዳማይ ሚኒስትር እታ ሃገር ዝተጣየሸ ኮሚሽን፡ ነቲ ዶብ ንምውሳን፡ ብወገን ኣዲስ ኣበባ ብምክትል ከንቲባ፡ ብወገን ኦሮሚያ ድማ ብፕረዚደንት እቲ ክልል ዝምራሕ ጉጅለ ከምዝተሸመ ይዝከር።

ክልቲኦም ኣሸማገልቲ ተማሳሳሊ ድሌት ስለዘለዎም ግና፡ ረብሓ ኣዲስ ኣበባ ንምሕላው ዝውክል ስለዘየለ፡ ጥቕሚ እታ ከተማ ክነኽብር ኣለና ይብል።

ዋላ'ኳ ኣብዚ ሕዚ እዋን፡ ግዘ ስልጣን ምምሕዳር እታ ከተማ ንከብቅዕን፡ ጉዳይ "ካብ ሕጊ ወፃኢ" ተሸይሞም ዝተብሃሉ ከንቲባን ኣዘራራቢ እንተኾነ፡ ሕዚ እውን ግና መረፃ ንምክያድን ዝተመረፀ ምምሕዳር ንምጥያሽን ጥጡሕ ኩነታት ከምዘየለ ይግለፅ።

በዚ ምኽንያት ድማ፡ ብዙሓት ነቲ ኣብ ቀጻሊ ዓመት ክካየድ መደብ ተታሒዝሉ ዘሎ መረጻ ይጽበዩ ኣለዉ።

እዚ ኸኣ፡ ድሕሪ እቲ ብኣቆፃፅራ ኢትዮጵያ ዝተኻየደ መረፃ 1997፡ ካብ ካልኦት መረፃታት እታ ሃገር ተነፂሉ፡ ንብሕቱ ይካየድ ዝነበረ መረፃ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ ናብ ንቡር ክመልሶ ይኽእል እዩ ዝብል ትፅቢት ኣሎ።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት

ተወሳኺ ዛንታ