ካብ ሃዋሳ ናብ ካልኦት ከባብታት ሲዳማ ዝላባዕ ዘሎ ናዕቢ

ብሄር ሲዳማ ክልልነት እንክእውጁ Image copyright Reuters

ትማሊ ኣብ ከተማ ሃዋሳ ኣጋጢሙ ዝነበረ ናዕቢ፡ ኣብቂዑ፡ ሎሚመዓልቲ ኣብታ ከተማ ኣንፃራዊ ሰላም ከምዝሰፈነ፡ ዘዘራረብናዮም ነበርቲ እታ ከተማን ሽማግለታት ዓድን ገሊፆም።

ሕዚ'ውን ኣብታ ከተማ ዋላ'ኳ ስግኣት ፀጥታ እንተሃለወ፡ ሎሚ መዓልቲ ግና ገለ ትካላት ንግዲ ከምዝተኸፈቱን ዝተወሰና ባጃጃት ድማ ኣብ ጎደናታት እታ ከተማ ከምዝተርኣያን ነበርቲ ንቢቢሲ ተዛሪቦም።

ካብ ትማሊ ኣትሒዙ ዝተቛረፀ ኣገልግሎት ኢንተርኔት እታ ከተማ ሎሚ'ውን ቀፂሉ ኣሎ፤ ኣገልግሎት ኢንተርኔት ዋይፋይ እውን ኣብታ ከተማ ካብ ዝርከባ ሆቴላት ኣረጋጊፅና።

ምስቲ ዝነበረ ናዕቢ ተተሓሒዙ ቁፅሮም ብንፁር ዘይተፈለጡ ሰባት፡ ብኣካላት ፀጥታ ከምዝተኣሰሩ ስሞም ንከይግለፅ ዝሓተቱ ኣባል ፖሊስ እታ ከተማ፣ ሽማግለ ዓድን ነበርትን እታ ከተማ ኣረጋጊፆም።

ትማሊ ዝተኣሰሩ መናእሰይ ንከፍትሑ ኣብ ጣብያ ፖሊስ ከምዝርከቡ ዝሓበሩልና ሓደ ሽማግለ ዓዲ፡ ትማሊ ኣብታ ከተማ ዝነበረ ሃዋህው፡ ምስ ሎሚመዓልቲ እንትነፃፀር፡ እታ ከተማ ኣንፃራዊ ሰላም ከምዝዓሰላ ኣረጋጊፆም።

ንዝተፈጠረ ፀገም ንምቁፅፃር ካብ ካልእ እዋን ብዝተፈለየ ኣብታ ከተማ ዝተዋፈረ ፍሉይ ሓይሊ እቲ ክልል፣ ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገርን ኣባላት ፖሊስን ኣብታ ከተማ ብብዝሒ ከምዝርከቡ ዝገለፁ እቶም ነበርቲ፡ ሕዚ እውን ኣብታ ከተማ ወጥሪ ከምዘሎ ኣይከሓዱን።

እዚ ኣጋጣሚ ካብታ ከተማ ሓሊፉ ኣብ ካልኦት ከባብታት እውን ጉድኣት ኣስዒቡ እዩ። ካብ ሞንጎ እዚኦም ድማ፡ ኣብ ከባብታት ይርጋለም፣ ኣለታወንዶ፣ በንሳን ለኩን ፀገም ከምዝነበረ ተዛሪቦም።

ኣብ ኣለታወንዶ ንነዊሕ ዓመታት ብስራሕቲ ንግዲ ይመሓደሩ ዝነበሩ ሓደ ነባሪ፡ ብዛዕባ እቲ ትማሊ ኣብታ ከተማ ዝነበረ ኩነታት ንቢቢሲ ኣብ ዝሃብዎ ቃል፡ "ኣብ ኣላታወንዶ ዝተፈፀመ ኣይኮነን'ዶ ተዘሪቡ፡ ብቪድዮ እንተተትርእዮ እውን ኣይትኣምኖን" ይብሉ።

ኣብ ኣለታወንዶ ብልሙድ ዓረብ ተብሂሉ ኣብ ዝፅዋዕ ከባቢ ዝርከቡ መሸጢ ብትን ጨርቅታትን ታይዋንን መናሃርያን ኣብ ዝበሃሉ ከባብታት ዝርከቡ ሹቓት እውን ንብረትታት ከምዘዓነዉ ተዛሪቦም።

ካብ ጎረባብቲ ቀበሌታት ዝመፅኡ መናእሰይ ምስ ውሱናት መናእሰይ እታ ከተማ ብምዃን፡ ስም ዝርዝር ነጋዶ ብምሓዝ፡ ኣብ ገዝኦምን ናይ ንግዲ ቦትኦምን ጥቕዓት ፈፂሞም ኢሎም።

ዝሞተ ወይ ዝቖሰለ ሰብ ምህላዉ ከምዘይፈልጡ ዝሓበሩ እቶም ነባሪ፡ ካብ ካልእ ከባቢ ኣብ ናይ ዝመፅኡ ሕድሕድ ነጋዶ መንበሪ ገዛን ናይ ንግዲ ቦታን ብምእታው፡ ንብረቶምን ገንዘቦምን እንትቃፀል ከምዝረኣዩ ሓቢሮም።

እቶም መናእሰይ ንብረት ካብ ምቅፃል ወፃኢ ከምዘይዘመቱ ብምግላፅ፡ ኣብታ ከተማ ፍሉጣት ኣብ ዝኾኑ ናይ ንግዲ ቦታታት ጉድኣት ከምዝበፅሕ ኣብሪሆም።

መናእሰይ እታ ከተማ ካብ ረፋድ ሰዓት ኣርባዕተ ጀሚሮም ንብረት ምዕናው ከምዝጀመሩ ዝተዛረቡ እቶም ነባሪ፡ ምሉእ መዓልቲ ፖሊስ እታ ከተማ ከምዘይሓገዞም ብመረረት ገሊፆም።

ምሸት ተኹሲ ከምዝነበረን፡ ምስወግሐ ግና ፖሊስ ፌደራልን ሰራዊት ምክልኻልን ናብታ ከተማ ምእታዉ፤ ምንቅስቓስ እታ ከተማ ድማ ምሉእ ብምሉእ ከምዝተዓገተን ብምግላፅ፡ ፖሊስ እታ ከተማ እናተዘዋወሩ ሰባት ካብ ገዝኦም ንከይወፅኡ የጠንቅቕ ከምዘሎ ተዛሪቦም።

ሓላፊ ቤት-ማዘጋጃ ኣለታወንዶ ኣይተ ፍሬው ኣለሙ እውን፡ ትማሊ ኣብታ ከተማ ዘይምርግጋዕ ኣጋጢሙ ከምዝነበረ ንቢቢሲ ብምርግጋፅ፡ ኣብ ልዕሊ ሰባት ጉድኣት ከምዘይበፅሐ፡ ሎሚመዓልቲ ድማ ኣብታ ከተማ ኣንፃራዊ ሰላም ሰፊኑ እዩ ኢሎም።

ካልእ ነባሪ ከተማ ይርጋለም ድማ፡ እታ ከተማ ካብ ትማሊ ጀሚሩ ሰላም ከምዝረሓቓ ተዛሪቦም። " ትማሊ ካብ ሰዓት ኣርባዕተ ጀሚሩ፡ ነገራት ቀስብቐስ እናተለወጡ መፂኦም፤ ሰባት ተወቒዖም እዮም፤ ዝተሰረቑን ዝተቓፀሉን ኣባይቲ ኣለዉ። ክልተ ናይ ምምሕዳር መኻይንን ሓደ ፋብሪካ ሕሩጭን ተቓፂሎም እዮም" ኢሎም።

ኣብ ከተማ ይርጋለም ሓላፊ ቤት-ፅሕፈት ገዛኢ ውድብ (ሰልፊ) ደኢህዴን ኣይተ ባጢሶ ባቲሶ ብወገኖም፡ ትማሊ ኣብታ ከተማ ወጥሪ ከምዝነበረ ኣሚኖም።

ነዚ ስዒቡ ድማ ኣራዳ ኣብ ዝበሃል ከባቢ ናይ ሸውዓተ ውልቀሰባት መንበሪ ኣባይቲ፣ ኣብ ካልእ ከባቢ ድማ ሰለስተ ኣባይቲ፣ ፋቭሪካ ሕሩጭ፣ ናይ ከንቲባን ናይቲ ውድብ ን መኻይን፣ ናይ ትካል ገባሪ ሰናይ መኪና፣ ናይ ኣረጋሽ ሎጅ ሰለስተ መኻይን ከምዝተቓፀለ ተዛሪቦም።

ካልእ ዘዘራረብናዮ ነባሪ ድማ፡ ዋላ እኳ ሎሚመዓልቲ ናዕቢ እንተዘየለ፡ እቲ ወጥሪ ግን ከምዘይሃድአን ኣብታ ከተማ ሰራዊት ምክልኻል ከምዝርከብን ገሊፁ።

ኣብታ ከተማ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ከምዝተቛረፀን፡ ትካላት ንግዲ'ውን ከምዝተዓፀዉን ብምሕባር፡ "ባንክታትን ኣብያተ-ፅሕፈት መንግስትን" ከምዝተዓፀዉ ተዛሪቡ።

ትማሊ ኣብ ዝነበረ ተቓውሞ ህይወት ሓደ ሰብ ከምዝሓለፈን፡ ክልተ ሰባት ምቑሳሎም ከምዝሰምዐን ድማ እቲ ነባሪ ሓቢሩ። እቲ ዝሞተ ሰብ ኣካል እቲ ተቓውሞ ከምዘይነበረን፡ ንንግዲ ካብ ገጠር ናብ ከተማ ዝኸደ ሰብ ከምዝኾነ ወሲኹ ሓቢሩ።

ንዓመታት እናተንከባለለ ዝመፅአ ሕቶ ክልል ምዃን ዞባ ሲዳማ፡ 11 ሓምለ 2011 ኣቆፃፅራ ኢትዮጵያ መልሲ ክረክብ እዩ ዝብል ትፅቢት ነይሩ። ሽማግለታት ዓዲ ምስ መንግስቲ ኣብ ዝዝትይሉን እዋን፡ ቦርድ መረፃ እታ ሃገር፣ ፕረዚደንት እታ ክልልን ምምሕዳር እታ ዞባን ኣብ መወዳእታ ዝሃብዎ መግለፂ፡ ነቲ ዘጋጠመ ምስሕሓብን ጎንፅን መንቀሊ ከምዝኾነ እቲ ነባሪ ገሊፁ።

ትማሊ፡ "ሕገ-መንግስታዊ መሰልና ይከበር፣ መንግስቲ ንሕቶና መልሲ ይሃብ" ዝብሉ ጭርሖታት ካብ ሰልፈኛታት ከምዝተሰምዑ እውን ተዛሪቡ።

ሓላፊ እቲ ውድብ (ሰልፊ)፡ ኣብቲ ጎንፂ ካብ ገጠር ዝመፅአ ሓደ ውልቀሰብ፡ ካብ ኣካላት ፀጥታ ብዝተተኮሰ ጥይት ከምዝሞተ ብምርግጋፅ፡ ሬሳ መዋቲ ናብ ከባቢኡ ከምዝተሰነየ ኣሚኖም።

ኣይተ ባጢሶ፡ ንብረቶም ዝተቓፀሎም ካብ ካልእ ከበባቢ ዝመፅኡ ሰባት እዮም ንዝብል መልሲ እንትህቡ ድማ፡ ገዝኦም ዝተቓፀሎም ሰባት ግና ሕቶ ክልልና ንከይምለስ ዝገበሩ ሰባት እዮም ዝብሉ ሰባት ምህላዎም ምስመዖም ገሊፆም። መሪፆም ከምዘቃፀሉ እውን ተዛሪቦም።

ካብ ትማሊ ምሸት ጀሚሩ፡ ተወሳኺ ሓይሊ ምክልኻል ከምዝኣተዉ ዝተዛረቡ እቶም ሓላፊ፡ ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ መናእሰይ ምህላዎም ከምዘይፈልጡ ሓቢሮም።

ካብ ሃዋሳ ክሳብ ዲላ ከምኡ እውን፡ ክሳብ ኣለታወንዶ ዝወስድ መገዲ ስለዝተዓፀወ፡ ሰራዊት ምክልኻል ክንቀሳቐስ ከምዘይኸኣለ ድማ ነበርቲ ገሊፆም።

ሓላፊ እቲ ውድብ እውን መገድታት ከምዝተዓፀዉ ኣይሓብኡን።

"ይርጋኣለም ሎሚዓልቲ ኣብ ኣንፃራዊ ሰላም እያ" ዝበሉ እቶም ሓላፊ፡ ካብ ገጠር ናብ ከተማታት ዝግበሩ ምንቅስቓሳት፡ ምስ ሰራዊት ምክልኻልን ኣማሓደርቲ ቀበሌን ብምዝርራብ ንግዚኡ ከምዝተዓገቱ ገሊፆም።

ብሓፈሻ ኣብ ዞባ ሲዳማ፡ ብዛዕባ ዘሎ ሃዋህው፡ ዝርዝር ሓበሬታ ንምርካብ ዝደወልናሎም ዝምልከቶም ኣካላት ፀጥታ፡ ብሰንኪ ምድርራብ ስራሕ፡ ንሕቶና መልሲ ክህቡ ከምዘይኽእሉ ገሊፆምልና።

ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ብዘጋጠመ ናዕቢ፡ መጠን ብዕሊ ዘይተፈለጠ ንብረት ከምዝዓነወ፡ ቢቢሲ ዘዘራረቦም ነበርትን ሰበስልጣን እቲ ከባብን ኣረጋጊፆምልና እዮም።

ኣብ ልዕሊ ሰብ ብዛዕባ ዘጋጠመ ጉድኣት ኣመልኪቱ ብዝተፈላለዩ ወገናት ዝግለፅ ኣሃዝ መወትቲ እኳ እንተሃለወ፡ ንምርግጋፅ ግን ከቢድ ኮይኑ ኣሎ።