ነልሰን ማንደላ፡ ኣርማ ጽንዓትን ፍትሕን ኣፍሪቃ

ነልሰን ማንዴላ Image copyright Getty Images

ኣብ እዋን ብረታዊ ተጋድሎ ኣባላት ህዝባዊ ግንባር ታሪኽን ተመኩሮን ሰውራታት ዓለም እንተላይ ንቃልሲ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ኣንጻር ዓሌትነት ብቐጻሊ ይመሃሩዎን ይከታተሉዎን ነይሮም።

ማንዴላ ኣብ ደሴት ሮቢን ዘሕለፎ ዘይፍትሓዊ ማእሰርትን፡ በዓልቲ ቤቱ ዊኒን ተቓለስቲ ብጾቱን ንፍትሒ ዘካይድዎ ጎስጓስን ጻዕርን ከም ኣብነት ይጥቀስን ይድነቕን ነይሩ።

ሰውራ ኤርትራ ድሕሪ ሰላሳ ዓመት ብረታዊ ተጋድሎ ብ24 ግንቦት 1991 ናጽነቱ ክጎናጸፍ እንከሎ፡ ማንዴላ ከኣ ቅድሚ ኣስታት ሓደ ዓመት ዓወት ሰውራ ኤርትራ ብ11 ለካቲት 1990 ካብ ቤት ማእሰርቲ ድሕሪ 27 ዓመታት ወጺኡ፡ ዓሌታዊ ጽልኢ ብፍቕሪ ተኪኡ ንኹሎም ዜጋታት ደቡብ ኣፍሪቃ ብማዕረ እተነባብር ሃገር ንምምስራት ተበግሶ ኣንቂዱ።

በንጻሩ ከኣ ንናጽነት ዝተቓለሱ ብዙሓት መራሕቲ ኣፍሪቃ፡ ምልካዊ ስርዓታት መስሪቶም ፍትሒ ረጊጾም ንህዝቦም ዘሳቕዩ ኣለው።

ነዚ ብምንጽጻር ከኣ ተጋዳላይ ዮውሃንስ ጸጋይ፡ " ማንዴላ ኣቦ ፍትሕን ርትዕን ሰንደቕ ሕድገትን ምሕረትን እዩ" ብምባል ኣድናቖቱ ይገልጽ።

"ኔልሰን ማንዴላን ኣህጉራዊ ሰንደቕ ፍትሕን ኣርማ ጽንዓትን እዩ" እዚ ምሉእ ሓሳባት እዚ ብዙሓት ብተግባራቱን ስርሑን ዝደነቑ ሰባት ዝብሉዎ እዩ።

ነልሰን ማንዴላ ግን ስለምንታይ እዩ ብዓለም ደረጃ ክሳብ ክንድዚ ክብርን ተፈታውነትን ኣድናቖትን ረኺቡ? ዝብል ሕቶ ክለዓል ባህሪያዊ እዩ።

ስምን ዝናን፡ ተግባርን ስራሕን ነልሰን ማንዴላ ንብዙሓት ጋሻ ይከውንን እዩ። ይኹን እምበር ሞያን ኣበርክቶን ማንዴላ ብዕምቆት ዘይፈልጥ እውን ኣይሰኣንን እዩ።

Image copyright Getty Images

ንምዃኑ ነልሰን ማንዴላ መን እዩ?

ማንዴላ ንስርዓት ኣፓርታይድ ንምውደቕን ምሉእ ማዕርነትን ሓርነትን ውጹዓት ደቡብ ኣፍሪቃውያን ንምርግጋጽ ከቢድ ቃልሲ ካብ ዘሕለፉ ውሉድ እታ ሃገር እዩ።

ታሪኽ ህይወት ማንዴላን ተጋድሎኡን ኣብታ ካብ ማእሰርቲ ምስተፈትሐ ዝጸሓፈ "ነዊሕ ጉዕዞ ንሓርነት" እትብል መጽሓፉ ብዝርዝር ተገሊጹ ኣሎ።

ነታ መጽሓፍ ዘንበበ ተጋዳላይ ዮውሃንስ ጸጋይ፡ ንፖለቲካዊ ቃልሲ ማንዴላን ብጾቱን ኣብ እዋን ሓርነታዊ ቃልሲ ብቐረባ ይከታተሎን ይመሃሮን ምንባሩ ብምጥቃስ፡ ማንዴላ ካብ ደቁን ሰበይቱን ተፈልዩ ን27 ዓመታት ዘሕለፎ ህይወትን ዘካየዶ ቃልስን መሪር ምዃኑ ይገልጽ።

"ኣብ ኤርትራና እውን ንሓድነትን ሕብረትን ሃገር ዝተቓለሱ ከም ሰንደቕ ሓበን ክዝከሩ ዝግባእ ከም ወልደኣብ ወልደማርያምን ኢብራሂም ስልጣንን ዝኣመሰሉ ኣቦታትን፡ ኣብ ብረታዊ ተጋደሎ ንዕስራ ዓመት ተጋዲሎም ከብቅዑ ደሞክራሲያዊ ሕቶ ስለዝሓተቱ ጥራሕ ዝበዝሑ ን18 ዓመታት ገሊኦም ከኣ ን28 ዓመታት ዝተኣስሩ፡ ከም ማንዴላ ክዝከሩን ክኽበሩን ዝግባእ ሃገራውያን ስለዘለውና ካልእ ዘሕዝን ምዕራፍ ኣፍሪቃ እዩ" ይብል።

ናይ ምስሊ መግለጺ ማንዴላ ተኣሲሩላ ዝነበረት ክፍሊ ሕዚ ቤተመዘክር ኮይና'ላ

ማንዴላ፡ ኣብ ሸላታት ሮቢን ኣይላንድ እንከሎ እውን ፈጺሙ ተስፋ ከይቆረጸ ብዝኽእሎ ዘበለ ናይ መራኸቢ ጥበብ ምስ ተቓለስቲ ብጾቱ በዓልቲ ቤቱ ነበር ዊኒ ማንዴላን ካልኦትን እናተዘራረበ፡ ኣብ ማእሰርቲ ከይተረፈ "እምቢ ንዓሌትነት!" ዝበለ ጽኑዕ ተቓላሳይ ምንባሩ ብዛዕብኡ ዝተጻሕፈ ጽሑፋት የረድኡ።

• ኔልሰን ማንዴላ ብ 18 ሓምለ 1918 ኣብ ሙዜንቮ ዝተባህለት ንእሽቶ ቁሸት ተወሊዱ።

•ብ 1963 ንሕልፈት ተፈሪዱ ን27 ዓመታት ኣብ ደሴት ሮቢን ኣይላንድ ተኣሲሩ

•ካብ ማእሰርቲ ምስ ወጽአ ካብ 1991 ክሳብ 1999 ኣቦ መንበር ኣፍሪቃዊ ሃገራዊ ጉባኤ African National Congress (ANC) ኮይኑ ኣገልጊሉ

•ኣብ 1994 ብዓብላሊ ድምጺ ህዝቢ ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ንኪኸውን ተመሪጹ ክሳብ 1999 ኣገልጊሉ።

•ኔልሰን ማንዴላ ብህዝቢ ዝተመርጸ ናይ መጀመርታ ጸሊም ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃን ድሕሪ ሓደ እብረ ዘበነ ፕረዚደንትነቱ ብገዛእ ፍቓዱ ስልጣን ዝገደፈ መራሒ እዩ።

•ኣብ ዘበነ ስልጣኑ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ብፈላላዩ ስርዓት ኣፓርታይድ ተዘሪኡ ዝነበረ ጽልኢ ንምድምሳስን ኣብ ዜጋታት እታ ሃገር መንፈስ ዕርቅን ሰላምን ከጠጥዕ ብዝከኣሎ ሰሪሑ።

•ብ 05 ታሕሳስ 2013 ኣብ መንበሪ ገዝኡ ጆሃንስ በርግ ኣብ መበል 95 ዓመቱ ዓሪፉ።

ተጋዳላይ የማነ ብወገኑ፡ "ታሪኽ ህይወት ማንዴላ ዝኾነ ቅኑዕ መትከል ሒዙ ምእንቲ ረብሓ ህዝቢ ዝቃለስ ውልቀ ሰብ ይኹን ጉጅለ፡ ግዜ ይነውሕ ይኸውን እምበር ኣብ መወዳእታ ከምዝዕወት ዓቢ ኣብነት እዩ" ይብል።

ድሕሪ እቲ ነዊሕ ናይ ማእሰርቲ ግዜኡ ስልጣን ምስ ሓዘ ኮሚሽን ሓቅን ዕርቅን ኣቚሙ ንህዝቢ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝዓረቐ ተባዕ መራሒ እዩ" ክብል ብምድናቕ፡ ካልኦት መራሕቲ ኣፍሪቃ ካብኡ ክመሃሩ ጸዊዑ።

ኣብ ዘበነ ቓልሲ ማንዴላ፡ እቲ የማናዊ ሓይሊ ንማንዴላ፡ "ኮሚኒስታዊ ግብረ ሽበራዊ'ዩ" ኢሉ ክውንጅሎ እንከሎ፡ እቶም ሕሉፋት ጸጋማውያን ከኣ "ምስ ደገፍቲ ኣፓርታይድ ተላዚቡ እቲ ንዓመታት ዝተቓለሰሉ መትከል ዘዐወተ ሰንደቕ እዩ" ክብሉ ከም ሃገራዊ ኣቦ ይርእዩዎን የኽብሩዎን።

Image copyright AFP/Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ማንዴላ ምስተፈትሐ ኣሸሓት ሰባት ናብ ኣደባባይ ወጺኦም ሓጎሶም ገሊጾም

"ነልሰን ማንዴላ ንሓቂ ንፍትሒ ንማዕርነት ዝጨደረ፡ ኣብ ንእስነቱ ብዘካየዶ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ብስርዓት ኣፓርተይድ ንሕልፈት ተፈሪዱ፡ ኣብ ደሴት ሩቨን ን27 ዓመታት ተኣሲሩ ወጺኡ መንግስቲ ሒዙ ከብቅዕ ጽልኢ ክምሑ እምበር ሕነ ክፈዲ ዘይፈተነ ጽኑዕ ተቓላሲ እዩ" ይብል ንጉዕዞ ማንዴላ ንነዊሕ ዝከታተል ዝነበረ ተጋዳለይ መሓሪ።

"ሕቡራት ሃገራት ነብሲ ወከፍ ሰብ ንዓለም ብዝሓሸ መገዲ ንምቕያር ክእለትን ሓላፍነትን ኣለዎ። መዓልቲ ማንዴላ ከኣ ነቶም ለውጢ ከተኣታትዉ ዝደልዩን ዝጽዕቱን ንምትብባዕ ጽቡቕ ኣጋጣሚ እዩ" ኢሉ።

Image copyright WIREFOTO
ናይ ምስሊ መግለጺ ማንዴላ ምስ ንግስቲ

ኣብ ዘበነ ንእስነት ነልሰን ማንዴላ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ጸለምትን ጸዐዱን ኣብ ዝተፈላለየ ቦታ እዮም ዝነብሩ ነይሮም። እቲ ውሑድ ቁጽሪ ዝነበሮ ጻዕዳ ዓሌት፡ ዓሌታዊ ስርዓት መስሪቱ ነታ ሃገር የመሓድራ ነይሩ።

ጸለምቲ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ምስ ጸዓዱ ኣብ ሓደ ሆስፒታል ቤት ትምህርቲ ገማግም ባሕርን ክጥቀሙ ኣይፍቀደሎምን እዩ።

እቲ ጸዓዱ ዝሕከሙሉን ዝመሃርሉን ኣብያት ትምህርትን ሕክምናን ከኣ ካብቶም ጸለምቲ ዝሕከምሉን ዝመሃሩሉን ብትሕዝቱኡን ጽሬቱን ብመሳለጥያታቱን ኣዝዩ ዝሓሸን ዝበለጸን እዩ ነይሩ።

ኣብ ርእሲኡ እቶም ጸለምቲ፡ ኣብ መበቆላዊ ዓዶም፡ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላቶም ተነፊጎም ነይሮም።

ስለዝኾነ ከኣ እዩ ነልሰን ማንዴላ ነብሲ ወከፍ ሰብ ማዕረ መሰልን ክብረትን ክህልዎ ይግባእ ክብል ምስ ብጾቱ ቃልሲ ጀሚሩን ን27 ዓመታት ተኣሲሩ፡ ዓሌታዊ ስርዓት ኣፍሪሱ ንኹሉ እትሓቁፍ፡ ጸሊምን ጻዕዳን ብማዕርነት ዝነብሩሉ ስርዓት ፈጢሩ ብኽብሪ ዓሪፉ።