ኤርትራዊት ተጣባቒት ሰብኣዊ መሰላት ቬነሳ ጸሃየ መን እያ?

ቨነሳ ጸሃየ ሎሚ 24 ሓምለ 2019 ካብ ዩኒቨርሲቲ ሰዋስ ተመሪቓ Image copyright Vanessa Tsehaye

ቬነሳ በርሀ ኣብ ኤርትራ፡ ሰባት ብፖለቲካዊ ኣረኣእያኦምን እምነቶምን ኣብ ቤት ፍርዲ ከይቀረቡ ንዓመታት ይእሰሩ ምህላዎም ምስ ሰምዐት "ንሕና ዘይተጣበቕናሎም ደኣ መን?" ብምባል እያ ድምጻ ከተስምዕ ጀሚራ።

ክሳብ ሕጂ'ኸ እንታይ ኣፍርያ?

ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ዓለምና እናኽጥቀሱ፡ ኣብ አእምሮ ሰባት ብቐዳምነት ዝመጽኡ፡ ከም ማርቲን ሉተር ኪንግ፡ ማህተማ ጋንዲ፡ ማርያ ተሬዛ ነልሰን ማንዴላ ወዘተ እዮም።

ካብ ትሕተ ዕደመ ቖልዑን መንእያትን ከኣ፡ ኣብ ከበባ ኩናት ኣሌፖ፡ (ሶርያ) ብዘጋጠማ ዘባህርር ተመኩሮኣ ንኣቓልቦ ዓለም ዝሰሓበት፡ ብስማ፡ "ክቡር ህዝቢ ዓለም፡ ዛንታ ሶርያዊት ሕጻን፡ ኩናትን ምሕጽንታ ሰላምን" ብዝብል ኣርእስቲ ብስማ መጽሓፍ ዝተጻሕፋ ባና ኣላበድ ትጥቀስ።

ደቀንስትዮ ንኽመሃራ ብምጉስጓሳ ኣብ ጥቅምቲ 2012 ብጠያይቲ ጣሊባን ዝተሃርመት ፓኪስታናዊት፡ ኣብ ዓለምና ዝነኣሰት ተሸላሚት ሽልማት ኖቨል ማላላ ዮሱፍዛይ'ውን ኣላ።

ኤርትራውያን መንእሰያት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ምስዝሕተቱ ከኣ ብተግባራታ ብቐጥታ ኣብ ሕልና ሰባት እትመጽእ ቬነሳ ጸሃየ እያ።

ቨነሳ ሓንቲ ካብተን፡ ብሕሉፍ ጻዕረንን ተወፋይነተንን፡ ብኣበርክቶአንን ጽንዓተን ዝጥቀሳ ሓያሎ ኤርትራውያ ደቀንስትዮ ብዕድመ ዝነኣሰት መንእሰያ እያ። ብኸመይ እያ ግን ብቑልዕነታ ብዛዕባ ሰብኣዊ መሰልን ፍትሕን ተሰቊሩዋ - ብኸመይ ነቒላ? ወላዲታ ዮርዳኖስ ጸሃየ ምላሽ ኣለዋ።

ኣብ መስከረም 2001 ንዮርዳኖስ ዓቢ ሓዋ ተጋዳላይ ሰኣላይ ስዩም ጸሃየ ሕቶ ለውጢ ምስ ዘልዓሉ ብጉጅለ 15 ዝፍለጡ ሓለፍቲ ግንባርን መንግስትን ዝነበሩ ገዳይም ተጋደልቲ፡ ካድራትን ርእይቶታት እቶም ሓለፍቲ ኣብ ጋዜጣታቶም ዘሕተሙን፡ ውልቃዊ ርእይተኦም ዝጸሓፉ ከም ስዩም ዝኣመሰሉ ጋዜጠኛታትን ኣዳለውትን ጋዜጣታት ብሕቲ ምስተኣስሩ፡ ዮርዳኖስ ሰንቢዳ ነታ ከም ካልአይታ እትርእያ በኹሪ ውላዳ ናይ ሽዑ ቖልዓ ቨነሳ ትነግራ።

Image copyright Vanessa Tsehaye
ናይ ምስሊ መግለጺ ቨነሳ ጸሃየ ሎሚ 24 ሓምለ 2019 ካብ ዩኒቨርሲቲ ሰዋስ ተመሪቓ

ቨነሳ፡ ተኣሲሩ ዝብል ቃል ምስ ሰምዐት፡ ምስ ገበን ዝተኣሳሰረ ከይኸውን ብምፍራሕ፡ "እንታይ ገይሩ?" ክትብል ትሓታ እሞ ዮርዳኖስ ከኣ ነቲ ምኽንያት ንቖልዓ ብዝርደኣ ገይራ፡ "ነቲ መንግስቲ ርእዮቶና ስምዓና" ስለዝበለ እዩ ተኣሲሩ ክትብል ትሕብራ።

ቨነሳ ኣብ ቤተክርስትያን ዘማሪት ኳየር ስለዝነበረት ሽዑ መዓልቲ ንቤተክርስትያን ምስ ከደት ንመማህርታን መማህራናን፡ ኣብ ኤርትራ ኣኮኣ ከምዝተኣስረ ትነግረን'ሞ ሽምዓ ወሊዐን ንስዩም ጸሎት ይገብራሉ።

ዳሕራይ ኣዲኣ ንጓላ ክትወስድ ምስከደት እተን መማህራን "ብዛዕባ ሓውኺ ከኣ ሕማቕ ተረኺቡ። ኣምላኽ መዋጽኦ ይፍጠረሉ!" ይብላኣ። ዮርዳኖስ ጨሪሳ ትስንብድ።

መን ነጊሩክን? ምስበለተን ከኣ ቨነሳ ይብላኣ። እታ ቅድሚ ሒደት ዓመታት ዝወለደታ ምስላን ደማን ቨነሳ ከምኡ ገይራ ብዛዕባ ስዩም ብምግዳሳ ኣዚያ ትሕጎስ ንጓላ ሓቚፋ ብምስዓም ከኣ ሒዛታ ንቤታ ትኸይድ።

ብድሕሪኡ መማህርቲ ቨነሳ፡ ንመሓዘአንን ንዓኣተንን ንቲኬት ዝኸውን ገንዘብ ካብ ስድረአን ክሓታን ክእክባን ጀሚረን።

Image copyright Vanessa Tsehaye
ናይ ምስሊ መግለጺ ቨነሳን መሓዙታን ገንዘብ ክእክባ እንከለዋ

ነዚ ዝረኣዩ መማህራን ኮነ ስድራ-ቤት ተማሃሮ ስለምንታይ እንተበሉወን፡ ናይ ነገር ቖልዓ፡ "ንቨነሳ ኣኮኣ ስለዝተኣስረ ንኤርትራ ኬድና ሒዝናዮ ክንመጽእ ኢና" ከምዝበላ ክሳብ ሕጂ ብኣንክሮ ትዝክሮ ዮርዳ።

ሽዑ ገና ተማሃሮ መባእታ እየን ዘለዋ።

ካብ ሽዑ ኣትሒዛ እምበኣር እያ ቨነሳ ብዛዕባ ዝተኣስረ ኣኮኣ፡ ስዩም ክትሓስብን ክትግድስን ጀሚራ። ጓል ሽዱሽተ ዓመት ምስ ኮነት ምስ ስድርኣ ንኣስመራ ምስከደት ንኣኩኣ ክትርእዮ ክቱር ባህጊ እኳ እንተነበራ ግን ኣይተኻእለን።

ስዩም ካብ ዝእሰር ድሮ ክልተ ዓመቱ ኮይኑ ነይሩ። ኣስመራ በጺሓ ግን ኩሉ እቲ ብዛዕባ ስዩም ዝበሃልን ዝዕለልን ኣብ ሓንጎላ ከዚናቶ መጺኣ።

ግዜ እናነውሐ ምስ ከደ፡ ደሃይ ሓዋ ዝተሸርባ ወላዲታን ቤተሰብን ክሻቐሉን ክሓዝኑን ምስ ረኣየት፤ ስድራ-ቤት ስዩም፡ ደቁን በዓልቲ ቤቱን ኣብ ዓድን ስደትን ኮይነን ተፈላልየን ክጭነቓን ክነፋፈቓን ምስ ረኣየትን ምስ ሰምዐትን ኣብ ዓሰርተ ሽዱሽተ ዓመታ መሰል ዝተነፍጎ ኣኩኣን መሰልቱን መሰሎም ክሕሎ፡ ድምጺ ክትኮኖም ብምሕላን፡ ንወላዲታ " ንስዩም ዶኩሜንታሪ ፊልም ክሰርሓሉ ደልየ ኣለኹ'ሞ ሓግዝኒ" በለታ።

ዮርዳኖስ እውን ምሒር ተሓጒሳ፡ ብኹሉ እትኽእሎ ዘበለ ከምእትሕግዛ ነጊራ እንታይ ክትገብረላ ከምእትደሊ ሓተተታ። ስዩም ውሩይ ናይ ኩናት ሰኣላይ ብምንባሩ፡ ንዕኡ ዝገልጽ ንሞይኡ ዝትርኽ ሰነድ ከተዳሉ እንተኾይና ኣሳእል ከምዘድልያ ሓበረታ።

ኩሉ ነገር ብሃንደበት ስለዝኾነ፡ ስእሊ ስዩም ኣብ ኢዳ ኣይነበራን ዮርዳ። ኣብ ግዳም ኣብ ስደት እውን ክትረክብ ኣይከኣለትን። ስለዚ ኣብ ዓዲ ምስ ስድራ እንተልዩ ኣኻኺባ ክትመጽእ ሓሊና ምስ ጓላ ጥራይ ተማኺራ ንማንም ከይነገረት ንኣስመራ ከደት።

ኣብኡ እውን እቲ ምኽንያት ንማንም ከይሓበረት ክትረኽቦ ዝኸኣለት ኣሳእል ኣኪባ፡ ነተን ኣብ 90ታት ዕድመ በጺሐን ብናፍቖት ስዩም ወደን ተኾርምየን፡ ማዕጾ ካንሸሎ ንዘዝዃሕኮሐ "ስዩም ድዩ?" እናበላ ስም ስዩም ከልዕላ ዝውዕላ ወላዲቱ፡ ወላዲታ ምኽንያቱ ከይነገረት፡ ከምታ ቨነሳ ዝደለየታ "ስዩም ኢዝ ማይ ሳን!" እናበለት ስኢላ ናብ ሕልምን ድሌትን ጓላ ንምምላእ ናብ እትነብረሉ ሃገረ-ስደት ተመልሰት።

ብድሕሪኡ ቨነሳ፡ ካብ ስዩም ሓሊፋ ብዛዕባ ኤርትራ ክትዛረብ ምስ ጀመረትን ብስራሕ ምስተጸምደትን፡ ዮርዳኖስ ንውላዳ ኮፍ ኣቢላ "እዛ ኤርትራ እትበሃል ሃገር፡ ገዛና እቲ እንኽእሎ ገይርናላ ኢና። ዓባይክን ኣባሓጎኽን፡ ከምኡ እውን ሸሞንተ አሕዋተይ ኣኮታትክን ኣሞታትክን፡ ብዙሓት ቀረባ ኣዝማድክን ኣበርኪቶሙላ እዮም። በጃ ከፊልና - ተሰዊእናላ። ሕጂ ግን ይእከል፡ ንስኺ ውራይ ትምህርትኺ ግበሪ" በለታ።

ቨነሳ ግን "ከምኡ ኣይትበሊ ማማ ንኤርትራን ህዝባን ክንቃለሰሉ ኢና፤ እቶም ከይዛረቡ ኣፎም ተሎጒሙ፡ ከይጽሕፉን ሓሳባቶም ከይገልጹን ተኸልኪሎም፡ መሰሎም ክሓቱ ዘይክእሉ ሰባት ንሕና ኣብ ደገ ኬይንና ክንዛረበሎምን ክንሓተሎምን ግዴታና እዩ። ንሕና ዘይተዛረብናሎም ደኣ እሞ መን እዩ ክዛረበሎም" በለት።

ዮርዳኖስ ነታ ኣጋጣሚ ምስ ሓደ ዘይትርስዖ ኣጋጣሚ እያ ተተኣሳስሮ።

ምስ ቨነሳ ኣብ ምምሻጥ ጸጕሪ ጥራሕ "አሕሚምክኒ ቀስ ኣብልኒ!" ክበሃሃላ እንተዘይኮይነን ክሳብ ሕጂ ተቛይቐን ከምዘይፈልጣ እትገልጽ ዮርዳኖስ፡ ሓደ ግዜ ቨኔሳ ጸጕራ ኣዚዩ ብርቱዕ ስለዝነበረ ክትምሽጣ እንከላ ትበኪ እሞ፡ ከተቀባጥረላ ብምሕሳብ "ቬነሳ እዚ ሸይጣን ጽጕርኺ'ሞ እሞ እንታይ ክንገብሮ ኢና" ምስበለታ፤ [ብርተዐ ጸጒርኺ እዩ እምበር ኣነ ኣይኮንኩን አሕሚመኪ ንምባል እዩ] ተጠውያ፡ ጥምት ኣቢላ፡ "ንጸጒረይ ሸይጣን ኣይትበልዮ ኣካል ሰብነተይ እዩ - ኣይትጽረፍዮ" ከምዝበለታን ጓል ክልተ ዓመት ብምንባራ ኣዚያ ከምዝተገረመትን፡ ካብ ሽዑ ኣትሒዛ ከተኽብራን ክትጥንቀቐላን ከምዝጀመረት፡ ንቖልዓ ዝሃሲ ነገር እንተዘይኮይኑ ከኣ ኩሉ ነገር ከምእተካፍላ ትዛረብ።

ገናሒ ብዝመስል ቃላት "ንሕና ዘይተዛረብናሎም ደኣ'ሞ መን! ኩሉ ሰብ ከኣ እዩ ክገብሮ ዝግባእ- ዋላ ንስኺ" ምስ በለታ "ሐራይ በሊ ኣምላኽ ይሓግዝኪ" ኢላ ናብ ምብርታዓ ኣትያ።

ነቲ ምጥባቕ ብልባን፡ ደልያን ስለዝገበረቶ፡ ካብ ትምህርታ ኣይተሰናኸለትን እኳ ደኣ፡ ሃይስኩል ብዝለዓለ ደረጃ ዛዚማ፡ ዝተፈላለየ ዓወደ ፍልጠት ቀሲማ ሎሚ 24 ሓምለ 2019 ካብ ዩኒቨርሲቲ ሰዋስ ድሕሪ ናይ ሰለስተ ዓመት ጻዕሪ ብክብሪ ትምረቕ ኣላ።

Image copyright Vanessa Tsehaye

ወላዲታ፡ ብመጽናዕትን ጻዕቂ ኣኼባታትን ናብትን ናብትን ክትጎይን ናብ ጋዜጣታትን ሚድያን ክትጽሕፍ ክትሓድር ትርእያ ስለዝነበረት ብብዝሒ ስራሕን ሓሳብን ከይትጨናነቕ ስክፍታ ነይሩዋ። ግን ቨነሳ ድርብ ዕማም ዓሚማ ንኹሉ ስዒራቶ።

ንኤርትራውያን ጥራሕ ዘይኮነ ንሶርያውያን ሕጻናት፡ ንሱዳናውያን ግዳያት ኣብ ሊብያ ንዝጭወዩን ዝሽየጡን ዘለው ስደተኛታት ሰላማዊ ሰልፍታት ብምውዳብ ማሕበረ ሰብ ዓለም ድምጾም ክሰምዕ ተቓሊሳን ትቃለስ ኣላን።

ኣብ 2005 ተማሃሪት ሃይስኩል እንከላ መማህርታ ወዲባን ኣጎሳጓሳን ንሕጻናት ሶርያ 300ሽሕ ክሮነር ሽወደን ስለዝኣከበት ኣብ ማዕከናት ዜና ሸወደን ዓቢ ዜና ኮይኑ፡ መማህራናን መዘናታታን ኣድኒቖማን ኣተባቢዖምዋን።

ሽዑ ዳይረክተራ "ቨነሳ ተማሃሪተይ ብምዃና ክሳብ ክንድዚ ዝኾራዕኩላስ፡ ንስኺ ከም ወላዲታ ማዕረ ክንደይ ኮን ትኾርዒ ትኾኒ!" ክትብል ኣድናቖታ ከምዝገለጸትላ ትዝክር ዮርዳ።

"ቨነሳ፡ ብርኽቲ፡ ምእዝዝቲ፡ መኽበሪት ሰብ ፈቃር እያ። ንፍዕቲ ጥራሕ ኣይኮነትን ብርኽቲ እውን እያ" እትብላ ወላዲታ፡ ክትሓትት ዘይትስልኪ፡ ኣዝያ ተዛራቢት ፈታዊት ደርፊ ምንባራን ኣብ መዋእለ ህጻናት እንከላ ንሓንቲ ዓይነ ስውርቲ መማህርታ ሕጻን ኩሎም እናረሓቑዋ፡ ንሳ መጻወቲ እናሃበት ተጻውታ ምንባራ ትዝክር።

Image copyright Vanessa Tsehaye

በቲ ሓላዩ ባህሪያታ ከኣ መማህራናን ዝረኣዩዋ ወለዲ ተማሃሮን ይፈትዉዋ ምንባሮም ትዛረብ።

ቨነሳ ምስ አሕዋታ እውን ፍሉይ ፍቕሪ እዩ ዘለዋ። ብኹሉ እትኽእሎ ትከናኸኖም፡ ተድንቖም፡ ተዕልሎም፡ ተስሕቖም ተተባብዖም ከኣ።

ቨነሳ "ዋን ደይ ስዩም" ዝብል ፋውንዴሺን ኣቚማ፡ ኣብ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ቫቲካንን ዩኒቨርሲታትን ብምኻድ ንስዩሙን ኤርትራውያን እሱራትን መሰሎም ንዝተገፈን ኣብ ስቓይ ንዘለው ሰባትን ድምጽን ልሳንን ትኾኖም ኣላ።

ቨነሳ በዚ ሕጂ ረኺባቶ ዘላ ፍልጠትን ተጎናጺፋቶ ዘላ ዓወትን ዝያዳ ከምእትሰርሕ እምነተይ ልዑል'ዩ እትብላ ወላዲታ።

ብቨነሳ መላእ ስድራ-ቤትን መቕርብን ደለይቲ ፍትሕን ሰብኣዊ ክብረትን ዜጋታት እውን ከምዝሕበኑላ እምነታ ትገልጽ።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት