ኤርትራ፡ ኣብ ብሩራዊ ኢዮቤልዩ ሃገራዊ ኣገልግሎት ስለምንታይ ብኣጽዋር ዝተሰነየ ወተሃደራዊ ሰልፊ ገይራ?

ኤርትራ Image copyright Yemane Gebremeskel

ኤርትራ ስለምንታይ ብኣጽዋር ዝተሰነየ ወተሃደራዊ ሰልፊ ገይራ?

ፕረሲደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ብሩራዊ ጽንብል ምጅማር ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ እቲ ታሪኻዊ ወፍሪ ኣብ ፍሉይ እዋን ይኽበር ምህላዉ ብምጥቃስ፡ ኣብ ዝሓለፈ 25 ዓመታት ዝተረኽበ ምህሮ ብምግምጋም፡ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ዕብየትን ብልጽግናን ሃገር እወታዊ ተራ ከምዝህልዎ ገሊጹ።

ሃገራዊ ኣገልግሎት ዓመት መጽአ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ሓደስቲ ተመሃሮን ተዓለምትን ምስልጣን ክቕጽል ድዩ ወይስ ድሕሪ ዕርቀ ሰላም ኢትዮ- ኤርትራ ናብቲ ብኣዋጅ ዝተገልጸ ንቡር ንውሓት ግዜ ናብ 18 ኣዋርሕ ክወርድ እዩ ዝብል ሕቶ ግን ኣይተዛረበሉን። ብዝኾነ ሓላፊ ኣይተገልጸን።

እቲ ብቕንያቱ ኣብ ዝተፈላለየ ዞባታት ክካየድ ዝቐነየ ጽንብል ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ ብባህላዊ ስፖርታዊ ንጥፈትን ወተሃደራውን ሰልፍን ምርኢት ኣጽዋርን ተጸምቢሉ። እንተኾነ ኣብዚ ሰላም ዝሰፍነሉ ዘሎ እዋን ስለምንታይ እዩ ምርኢት ኣጽዋር ተኻይዱ? ኣድላይ'ዶኸ ነይሩ ዝብል ሕቶታት ንምምላስ ቢ.ቢ.ሲ. ትግርኛ ንሓደ-ሓደ ተንተንቲ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣዘራሪቡ ኣሎ።

ርእይቶኦም እነሆ ...

ተመራማሪ ዶክ. ኣለክስ ድቫል

ዶክ. ኣለክስ ድቫል ዋና ዳይረክተር ናይ 'ዎርልድ ፒስ ፋዉንደሽን' (World Peace Foundation)፡ ከምኡ'ውን ናይ ምርምር ፕሮፈሶር ኣብ ታፍትስ ዩኒቨርሲቲ (ክፍሊ ሕግን ዲፕሎማስን) ኢዩ። ንሱ ቀንድን ምኩርን ፈሊጥ ቀርኒ-ኣፍሪቃ'ዩ። ብዛዕባ ጥምየት፡ ግርጭት፡ ህንጸተ-ሰላም፡ ከምኡ'ውን ብዛዕባ ድኹማት ሃገራትን ዝፈሸሉ መንግስትታትን ዓቢ መጽናዕቲ ዘካየደ ተመራማሪ'ዩ።

Image copyright alex de wall

ኣለክስ ደቫል ብዛዕባ እቲ ኣብ ሳዋ ዝተራእየ ወተሃደራዊ ሰልፍን ምርኢት ዓበይቲ ኣጽዋርን እዚ ዝስዕብ ርእይቶ ኣለዎ።

"እቲ ኣብ ኤርትራ ዝተኻየደ ዓቢ ሰልፍን ምርኢት ኣጽዋርን ኣብ እዋን ሰላምን ምርግጋእን ስለዝተኻየደ ከም ዘሎዎ ክረአ እንከሎ ስጊንጢር (odd) ክበሃል ይከኣል። ምስ ኢትዮጵያ ዝተጀመረ መስርሕ ሰላም ይቕጽል ኣሎ። ኣብ ጐረቤት ሃገር ሱዳን እውን ብሲቪላውያን ስርዓት ዝመሓደር ዲሞክራሲ ይተኣታቶ ኣሎ። ኤርትራ ኣህጕራዊ ርክባታ ኣመሓይሻ ናብ ንቡር ናብራ ኣብ ምእታው ትርከብ። ምስ ናይ ወሽመጥ ንግስነታት፡ ብሕልፊ ከኣ ናይ ሱዑዲያን ሕቡራት ዒማራት ዓረብን፡ ምሕዝነት ተፈጢሩ እናሃለወ ሕጂ ምርኢት ኣጽዋር ኣይመድለየን።

"ኣብ ዝሓለፉ 20 ዓመታት፡ ስትራተጂ ፕረሲደንት ኢሳይያስ ኣብ ኣህጕራዊ ማሕበረ-ሰብ መእተዊ ምንዳይን ቆላሕታ ዓለም ኣብ ምርካብን'ዩ ነይሩ። እዚ ኸኣ ጸያቕን ዘራግ-ሰላምን ንጥፈታት ብምእላም'ዩ ክካየድ ጸኒሑ።

"ሕጂ ግን፡ ኣብቲ ዞባ እቲ ዝጸንሐ ግርጭት ይንኪ፡ ሓይልታት ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ይጎድል ስለዘሎ ኣድላይነት ዓሰብ እውን ምስኡ ክንኪ'ዩ። ዓሰብ ናይቲ ኣብ የመን ክካየድ ዝጸንሐ ዉግእ መናሃርያ ኰይና ምጽንሓ ምግንዛብ የድሊ፣ ኣድላይነታ ኸኣ ከም ቀደም ኣይክኸውንን እዩ። ኣድላይነት ዕርክነት ፕረሲደንት ኢሳያስ ምስ ኣዐንገልቱ ጥራይ ዘይኰነስ ምስ ተሓለቕቲ ስዑዲያን ሕቡራት ዒማራት ዓረብን (ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ሕብረት ኤውሮጳ ከምኡ'ውን ቻይና) ለጠቕ ክብል'ዩ ማለት'ዩ።

"ዓሚ ፕረሲደንት ኢሳያስ ንቀዳማይ [ሚኒስተር] ኣቢዪ ኣሕመድ ብሕቝፊ ምስ ተቐበሎ፡ ነቶም ንኤርትራ ብጽኑዕ ተታሒዞምዋ ዝነበሩ ናይ ትግራይ መራሕቲ ኣብ መቓቕሮ ዘእትዎም ይመስሎ ነይሩ ክኸውን ይኽእል'ዩ። ትግራይ ብመንጽር መላእ ኢትዮጵያ ከረአ እንከሎ በቲ ዝተኣታተወ ለውጥ ብመጠኑ ተዳኺማ'ያ ግን ብዙሕ ኣይተተንከፈትን። ብተወሳኺ ህዝቢ ትግራይ ነቲ ምስ ኤርትራውያን ኣሕዋቶም ዝተፈጥረ ሰላም ሓንጎፋይ ኢሎም ተቐቢሉምዎ እዮም።

"ሰላም ንስልጣን ኢሳይያስ ልዕሊ ውግእ ከቢድ ብደሆ'ዩ። እቲ ህዝቢ ብዉግእ ተሸቝሪሩ ካብ ዝነብር ሰላም ምስዝረጋገጽ እዩ ዝያዳ ዓይኑ ከንቝሕ ዝኽእል። በዚ ምኽንያት ድማ'ዩ ኢሳይያስ በዚ ምርኢት'ዚ 'ጌና ምስ ሓይለይ ኣሎኹ ክብል ዝፍትን ዘሎ ይመስለኒ" ይብል።

ጋዜጠኛ ከርት ሊንዲየር

ኣብ ኬንያ ዝመደበሩ ከርት ሊንዲየር፡ ንኤርትራ ጥራይ ዘይኰነስ ንዅለን ሃገራት ኣፍሪቃ ብደቂቕ ዝፈልጥ ሆላንዳዊ ጋዜጠኛ'ዩ (NRC Handelsblad )፣ ንሱ ዘካይዶ 'The Africanists.info' ዝስሙ ዌብሳይት እውን ኣሎዎ።

Image copyright ከርት ሊንዲየ

"እዚ ዓሚ ዝተረጋገጸ ሰላም ድሕሪ ብዙሕ ዕንቅፍቅፍ እዩ መጺኡ። ኣብ ከምዚ ሃዋህው ከኣ ንሰላም ክዕንቅፍ ተኽእሎ ዘለዎ ምርኢት ምክያድ ኣይመድለየን። ስክፍታ ክፈጥር ይኽእል እዩ። ከም ዝመስለኒ ኤርትራ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ናይ ስልጣን ቅድድም ናበይ ገጹ ከም ዜዘንብል ንኽርኢ ዝጽበ ዘሎ እዩ ዝመስል" ይብል።

ሚከላ ሮንግ

ሚከላ ሮንግ ነታ "I Didn't Do It For You: How the World Used and Abused a small African Nation" ዘርእስታ ዉርይቲ መጽሓፍ ዝደረሰት ጸሓፊት'ያ።

Image copyright MICHELA WRONG

"እዚ ጽንብል'ዚ ንፕረሲደንት ኢሳይያስ ዓቢ ኣጋጣሚ'ዩ ነይሩ - ሳዋ ሽቶኡ ወቒዑ'ዩ፡ ደጊምሲ ይኣክል ንምባል። እዚ ማለት እቲ ዝተበሳጨውን ዓቕሉ ዝጸበቦን ህዝቢ ኣብዚ ዓመት'ዚ ሓድሽ ናይ ሰላም ንፋስ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ይነፍስ ስለ ዘሎ፡ ኤርትራ ንወትሩ ኣብ ተጠንቀቕ ክትነብር ኣይግባእን። መናእሰይ ኤርትራ፡ ብሰንኪ'ቲ ገደብ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት ሃገሮም ራሕሪሖም ይስደዱ ከም ዘሎዉ ዓለም ትዕዘብ ኣላ።

"ካብታ ኢሳይያስን ኣቢዪን ብኢድ ሰላም እተበሃሉላ መዓልቲ ጀሚራ፡ ኤርትራውያን ከብዶም ሓቚፎም መንግስቶም መናእሰይ ካብ ኣገልግሎት ሓራ ዝወጽሉ ሓድሽ ፖሊሲ ንከተኣታቱ ይጽበይዎ ኣለው። እዚ ዝረኣናዮ ሰልፍን ምርኢት ኣጽዋርን ግን "ለውጢ የለን - ዋኒን ከም ወትሩ'ዩ" ዝብል መልእኽቲ ዘሕልፍ ይመስል። እቲ ሰልፊ ምናልባት ንውሑዳት ሰበስልጣናት የሐጉሶም ይኸውን፡ ግናኸ ነቲ ዳግም ዝተዓጽወ ዶብ ንምኽፋት ኰነ፡ ንምምልካት እቲ ነቲ ጌና ዘይተሓንጸጸ ዶብ ኣብ ግምት ብምእታው ክረአ ምተገበአ።"

ተመራማሪ ዳን ኮነል

ዳን ኮነል ብዛዕባ ኤርትራን ቀርኒ ኣፍሪቃን ናይ ነዊሕ ዓመታት ዓሚቝ ፍልጠት ዘሎዎን ብርክት ዝበሉ መጸሕፍቲ ዝደረሰ ኣሜሪካዊ'ዩ።

Image copyright DAN CONNELL

" ኤርትራውያን ብዙሕ ሓበን ክስምዖም ዘሎዎም ህዝቢ'ዮም - ቆራጽነትን መስዋእትን ናይ'ቶም ቀዳሞት ወለዶ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ናጽነቶም ከረጋግጹን ከውሕሱን ምኽኣሎም ከዅርዖም ይግባእ። ሓደ ዓመት ድሕሪ እቲ ታሪኻዊ ስምምዕ ሰላም ከኣ ፕረሲደንት ኢሳያስ ንህዝቢ ጠርኒፉ ሓደ ዉዕዉዕ ራእይ ከስንቖም ምተገብ፡ ህዝቢ ምእንቲ ናይ ሰላም ራኢ ስለዝተሰወአ። ንዓይ ከምዝረኣየኒ ግን ፕረሲደንት ጌና ኣብ ናይ ቀደም ኣካይዳኡ ጥሒሉ ዘሎ ይመስል። ናይ ኣጽዋር ምርኢት ንምርግጋእ እቲ ከባቢ ከሻቕል ስለዝኽእል ክሕሰበሉ ምተገበአ። ህዝቢ እውን ዝሕጎስ ኣይመስለንን።

እቲ ኣብ ሳዋ ዝተራእየ መሳጢ ዓቢ ሰልፊ እቶም መናእሰይ ዓቕሚ ከም ዘሎዎም የርኢ፣ እቲ ምርኢት ኣጽዋር ግን ዉሽጥኻ ዚርብሽ'ዩ" ይብል።

ጀትል ትሮንቮል

ጀትል ትሮንቮል ፕሮፈሶር ናይ መጽናዕቲ ሰላምን ግጭትን ኰይኑ ናይ ምርምር ዳይረክተር ኣብ ክፍሊ ኣህጕራዊ መጽናዕቲ - ኣብ ኦስሎ ዝርከብ ብየርክነስ ዩኒቨርሲቲ (Bjørknes University College) ኢዩ።

Image copyright KJETIL TRONVOLL
ናይ ምስሊ መግለጺ ፕሮፌሰር ሼቲል ትሮንቮል

"ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ብዓቢኡ ክርአ ኸሎ፡ ሓድነት ሃገር ከተኣታቱ ዘኽእል ዓቕሚ'ሎዎ። ይዅን'ምበር ብተሓታትነት ክስራሕ ይግባእ፣ እዚ ኸኣ እቲ መደብ ኣብ ሕማቕ መዓላ ከይውዕል ምሕላዉ የድሊ ... እቶም ሓለፍቲ ንረብሓኦም ክብሉ ነቶም መንእሰያት ንኸይምዝምዙዎም፣ እቶም ፖለቲካውያን ድማ ብምስምስ ናይ ጸላኢ ስእሊ ንክይስእሉ ወይ ከኣ ግርጭት ንከይፈጥሩ።

"ብዙሕ ዝተኻየደ መጽናዕትታት ከም ዝሕብሮ፡ እቲ ቀዳማይ ረቛሒ ስለምንታይ ኤርትራውያን መናእሰይ ካብ ሃገሮም ዝሃድምሉ ምኽንያት እቲ መወዳእታ ዘይብሉ ኣገልግሎት'ዩ። እቲ መንእሰይ ናይ መጻኢ ዕድሉ ክርኢ ኣይክእልን ዘሎ፣ እዚ ዝዀነሉ ምኽንያት ንሓያሎ ዓመታት እቲ ዘይድግፍዎ ፖሊሲ መንግስቲ - እቲ ኣገልግሎት ኣብ ክንዲ ዋኒን ትምህርቶም ዝገብሩ፡ ዝደልይዎ ስራሕ ከናድዩ፡ ሓዳር ክምስርቱ ዕድል ስለ ዘይህቦም'ዩ። እቲ ንልዕሊ 18 ዓመታት ዝተኻየደ ፖሊሲ ንናይ ሓቂ ምዕባለ ዝጻባእ ኢዩ። እቶም ዓቕሚ ዘሎዎም መናእሰይ ኣብ ክንዲ ንምዕባለ ሃገር ዘድሊ ጕልበቶም ዘወፍዩ ብቐጻሊ ካብ ሃገሮም ይሃድሙ ኣለዉ።

እዚ ሎማ-ቅነ ክበዓል ዝረኣናዮ ጽንብል ኢዮበልዩ ካብቶም ናይ ቀደም ዝፍለ ኣይመስለንን። ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣብ ከምዚ'ኦም ዘኣመሰሉ ጽንብላት ኵሉ ጊዜ ኣሎ፣ ኩሉ ግዜ ከኣ ወተሃደራዊ ሰልፊ ኣሎ።

እዚ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ሰልፊ ግን ሓይልኻ ከም ምርኣይ'ዩ ዝቝጸር። ከም ዝመስለኒ ፕረሲደንት ኢሳያስ 'ምስ ሓይለይ ኣሎኹ' ዘርእን ዘስምዕን ዝብል ዘሎ ይመስል።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት