ንምርምር ስነ-ፍልጠት ዝተለገሰ ሬሳ፡ መፈተኒ ነተጒቲ ኮይኑ

ዝተፈላለየ ወሽጣዊ ኣካለት ዘርኢ ስእላዊ መግለጺ Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ዝተፈላለየ ወሽጣዊ ኣካለት ዘርኢ ስእላዊ መግለጺ

ሬሳ ናይ ኣዲኡ፡ ንምርምር ሕማም ኣልዛይመር ከገልግል ዝወፈየ ሰብኣይ፡ እቲ ሬሳ ኣብ ጥቕሚ መፈተኒ ነተጒቲ ከም ዝወዓለ ሰሚዑ።

ሬሳኻ ንምርምር ሕክምናዊ ስነ-ፍልጠት ምስተወፈየ፡ ብድሕሪኡ እንታይ እዮም ዝገበርዎ?

ኣብ ኣሜሪካ ግዝኣት ኣሪዞና ዝርከብ ማእከል ምርምር ስነ-ህይወት [ባዮሎጂካል ሪሰርች ሰንተር] ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ቤት ፍርዲ ክሲ ቀሪብሉ።

እዚ ክሲ ዝቐረበ፡ ክፍሊ መርመራ ገበን ኣሜሪካ (ኤፍ ቢ ኣይ) ኣብ 2014 ብዘስካሕክሕ ኩነታት ኣማኢት ሬሳታት ተጓሒፎም ድሕሪ ምርካቡ እዩ።

እቲ ሕጂ ተዓጽዩ ዘሎ ማእከል ምርምር፡ ኣንጻር ድሌት ናይቶም ወፈይቲ፡ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ሬሳታት ሸይጡ ተባሂሉ'ዩ ተኸሲሱ ዘሎ።

ካብ ቤት ፍርዲ ዝተረኸቡ ሓደስቲ ሓበሬታታት ከም ዘመልክትዎ፡ ቤተሰብ ናይቶም ሬሰኦም ዝተወፈየ ምውታት፡ እቲ ሬሳታት ኣብ ሕክምናውን ስነ-ፍልጠታውን ምርምራት ዝውዕል እዩ መሲልዎም ነይሩ።

ጂም ሳውፈር ሓደ ካብ'ቶም ከሰስቲ'ዩ። እቲ ዝተወፈየ ሬሳ ናይ ወላዲቱ ኣብ ምርምር ናይ'ቲ ዘሳቐያ ሕማም ኣልዛይመር ዝውዕል መሲልዎ ከም ዝነበረ፡ እንተኾነ ግን ብሰራዊት ኣሜሪካ ንመፈተኒ ኣድማዕነት ናይ ነተጒቲ ከም ዝወዓለ 'ፊኒክስ ስቴሽን ኤ ቢ ሲ 15' ንዝበሃል መደበር ዜና ሓቢሩ።

እቲ ማእከል ኣብ ዝቐረበሉ ወረቐት፡ እቲ ሬሳ ኣብ ጥቕሚ መፈተኒ ነተጒቲ ክውዕል ይኽእል ዶ ዝብል ተሓቲቱ 'ኣይፋል' ዝብል ከምዝመልአ ይዛረብ።

መስርሕ ወፈያ ሬሳታት ኣብ ኣሜሪካ እንታይ ይመስል? ሰባት'ከ ትጽቢቶም እንታይ'ዩ?

ንምንታይ'ዩ ወፈያ ሬሳ ኣብ ኣሜሪካ ስርዓት ዘይሓዘ?

ወፈያ ክፍሊ ኣካላት፡ ብክፍሊ [ሚኒስትሪ] ጥዕና ኣሜሪካ ቁጽጽር ይግበረሉ'ኳ እንተኾነ፡ ወፈያ ሬሳ ግን ቁጽጽር ኣይግበረሉን'ዩ።

ምሻጥን ምዕዳግን ክፍሊ ኣካላት ሰብ ገበን'ዩ፡ "ንመስርሕ" ሬሳ "ርትዓዊ" ክፍሊት ምሕታት ግን ፍቑድ`ዩ። እዚ ክፍሊት`ዚ ኸኣ ንመውጽኢ ኣካላት፣ መኽዘኒ፣ መጓዓዚያን መጉሓፍን የጠቓልል።

እቲ "ርትዓዊ" ዝብል ኣምር ግን ብዝኾነ መንገዲ ክትርጎም ይኽእል`ዩ። እተን መሳለጥቲ ትካላት ድማ ነናይ ውልቀን ውሽጣዊ ኣሰራርሓን ፖሊሲታትን ክውጽኣ ይኽእላ።

ኣብ ዓመት ክንደይ ዝኣኽሉ ሬሳታት ንሕክምና ምርምር ከም ዝተወፈዩ ዝከታተል ዝኾነ ይኹን ሃገራውን ዓለማውን መዝገብ`ውን የለን።

ኣብ ኣሜሪካ ኣሽሓት ሰባት ብእምነት ግብረ-ሰናይ ኣብ ምርምር ትምህርታውን ስነ-ፍልጠታዊ ሕክምናን ክውዕል ኢሎም ሬሳታት ከም ዝውፍዩ ይግመት።

Image copyright Getty Images

ማእከላት ወፈያ ሬሳታት ናይ ዩኒቨርሲታት ድማ ተማሃሮ ሕክምና ንምምሃር ሬሳታት ይጥቀማ`የን። ከም ካሊፎርኒያ ዩኒቨርሲቲ ዝኣመሰላ ድማ ግሉጽ ዝኾነ መደብ የውጽኣ`የን።

ከም`ቲ "መፍረ ሬሳ" ተባሂሉ ዝፍለጥ ማእከል ምርምር ስነ-ሰብ ናይ ተነሲ ዩኒቨርሲቲ ድማ ንጉጅለታት ፎረንሲክ [ንፖሊስ ኣብ መርመራኦም ዝሕግዝ ስነ-ፍልጠታዊ ፈተነ] ሬሳታት ብኸመይ ከም ዝምሽምሹ ፍሉይ ትምህርቲ ይህባ።

ዕጫ ዝተወፈየ ሬሳታት፡ ኣብ መዓላ ናይ`ታ ተቐባሊት ማእከል`ዩ ዝምርኮስ ኢላ ዳይሬክተር ኣገልግሎት ስነ-መዛርዕ ዩኒቨርሲቲ ካሊፎርኒያ ብራንዲ ሽሚት ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ መብርሂ።

"ዝኾነ ይኹን ንትምህርታውን መርምራውን መዓላ ሬሳ ዘወፍይ ሰብ ንዕላማ ናይ`ቲ ዝውፈየሉ ዘሎ ትካል ክፈልጥ ክኽእል ኣለዎ። እቲ ትካል ኣካዳሚያዊ ትካል ድዩ፡ መንግስታዊ መዛርዓዊ ኣማኻሪ ኮሚቴ ወይ ውልቃዊ ኩባንያ ...?፡ ንምንታይ መዓላ ይውፊ ከም ዘሎ`ውን ክገልጽ ኣለዎ"።

Image copyright Getty Images

እቲ ሕጂ ዝስረሓሉ ዘሎ ሕጊ ንወፈይቲ ይኹን ነቶም ኣብ ማእከላት ስነ-ፍልጠታዊ ሕክምና ዝሰርሑ ሰባት ክጽውን [ካብ ሓደጋ ክከላከል] ብቑዕ ኣይኮነን ትብል ሽሚት።

እቲ ሓደ ዓይነት [ዩኒፎርም] መዛሮዓዊ ሕጊ ህያብ (ዩ ኤ ጂ ኤ) ብኮሚሽን ዩኒፎርም ሎው`ዩ ተዳልዩ ንግዝኣት ካሊፎርኒያ ዘመሓድር ሕጊ`ዩ፡ በቲ ግዝኣት ድማ ክመሓየሽ ይኽእል ኢላ።

"መዛርዓዊ ህያብ መን ይህብ፡ መን`ከ የመሓይሽን ይስርዝን ሓፈሻዊ ዓይነት ህያብ መዛርዕ፡ ምቕያር ኣካላት [ትራንስፕላንት] ይኹን ሕክምናዊ ፍወሳ፣ ትምህርትን መርምርን ናይ ምውሳን ስልጣን ኣለዎ" ዝብል መብርሂ ኣለዋ።

ምግላጽ ፍታው ወፈይቲ ይኹን ፍሉይ መዓላ፣ ምስግጋር፣ ምክትታል፣ ሓላፍነት ናይ መወዳእታ ምእላይን ዓይነት ገንዘባዊ መኽሰብን ግን ኣይውስንን`ዩ ዝበለት ሽሚት፡ "ተወሳኺ ሕጊ ቁጽጽር" ኣድላይ ካብ ዝኸውን ግን ነዊሕ ኮይኑ`ሎ ኢላ።

"ዝያዳ ፍሉይ ዝኾነ ምቁጽጻር ዘይምህላዉን ተቐያይርነትን ኣብ`ዚ ሕጂ መጺሕናዮ ዘለና ዘሕዝን ግህሰት ባህግታት ለገስትን ባህግታት ቤተሰባትን ኣእትዩና`ሎ። እቶም ዘለዉ ሕግታት ዝታዳ ክጸንዑ ይግብኦም፡ ከም ንጹር መስርሕ መዝነትን ፍታውን ብምሃብ ለገስቲ ምሉእ ሓበሬታ ተዓጢቖም ውሳነ ክወስዱ ዘኽእሉ ተወሰኽቲ ሕግታት ምትእትታው ግዜኡ ከምኣኸለ`ውን እኣምን" ትብል ስሚት።

ብዘይካ ዩ ኤ ጂ ኤ ድማ፡ ከም መምርሒ ናይ ማሕበር ኣሜሪካውያን ክኢላታት ስነ-መዛርዕ [ኣናቶሚስትስ] ዝኣመሰሉ ዝተለገሱ ሬሳታት ብኸመይ ክተሓዙ ከም ዘለዎም ዘመሓድሩ መመርሕታት`ውን ኣለዉ።.

"መደብ ልገሳ ሬሳ መዓላ ናይ ዝተለገሰ ሬሳ ብንጹር ክግለጽ ኣለዎ ይብል"።

ዋላ`ኳ ምደባ ግዴታ እንተዘይኮነ፡ ማሕበር ባንኪ ኣካሊት/ሽንቅላጥ ኣሜሪካ ኣብ`ዚ ጽላት`ዚ ናይ ምምዳብ መዝነት ዘለዎ ኣካል`ዩ።

ማእከል ምርምር ስነ-ሰብ ኣሪዞና ግን መዝነት ኣይተሃውቦን፡ ንመኽሰብ ድማ`ዩ ዝሰርሕ። ትሑት እቶት ንዘለዎም ስድራቤታት ብዝስሕብ መንገዲ ብዘይ ክፍሊት ሬሳ ኣልዒሉ ይወስድን እቶም ዝቃጸሉ ድማ የቃጽል [ክሪሜይት] ይገብር።

ወናኒኡ ስቴፍን ጎር ገበነኛ ምዃኑ ኣብ 2015 ተኣሚኑ፡ እንተኾነ ግን ብኣመክሮ ተለቒቑ። ሕጂ ግን ሓያሎ ስድራቤታት ንዕኡን ነቲ ትካልን ብግጉይ ኣተሓሕዛ ሬሳታትን ጥሕሰት መብጸዓን ከሲሰንኦም ኣለዋ።

"እቶም ክልግሱ ዝደልዩ ሰባት ኣብ ተኣፋፊ ኩነት ክህልዉ ይኽእሉ`ዮም፡ ሓዘኖምን ድሌታቶም ምምዝማዝ ድማ ጌጋ`ዩ" ትብል ሽሚት።

ልገሳ ሬሳ ኣብ ካልእ ክፋላት ዓለም

Image copyright BSIP

ኣብ ኢንግላንድ፣ ዌልስን ኣየርላንድን እቲ ሂዩማን ቲሹ ኣውቶሪቲ (ኤች ቲ ኤ) እዩ ፍቓድ ዝህብን ነተን ንሕክምናዊ ምርምር ሬሳታት ዝቕበላ ትካላትን ዝቆጻጸርን።

ኣብ ብሪጣኒያ፡ ኣስታት 19 ሬሳ ዝቕበላ ትካላት ኣለዋ። ብልምዲ፡ ለገስቲ ድማ ነተን ኣብ ጥቓኦም ዘለዋ ወይ`ውን ናይ መበቆል ዓዶም ዝኾና ትካላት ይመርጹ።

ለገስቲ ብመንገዲ መርበብ ሓበሬታ ናይ ኤች ቲ ኤ፣ ብሓኪሞም፣ ብጠበቓ ወይ ከኣ ብዞባዊ ምምሕዳር ሓበሬታ ይረኽቡ።

ኣብ ካልኦት ሃገራት፡ ሃይማኖታዊ እምነት ንውሳነታት ክድርኽዎ ይኽእሉ`ዮም። ንኣብነት፡ ኣብ ገለ ሃገራት ኣፍሪቃ ዋላ ልገሳ ኣካል ሰብ ነውሪ`ዩ፡ ምርካስ ሬሳ`ውን ንሃይማኖታዊ ትምህርቲ ከም ምጽራር`ዩ ዝቑጸር።

Image copyright Aspetar
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣብ ዶሓ ዝርከብ ኣስፐራ ዝብሃል ሆስፒታል ኣብ 2007 እዩ ተኸፊቱ

ኣብ ቀጠር፡ ሓደ ኣካላት ወዲ ሰብ ንስነ-ፍልጠታዊ ምርምር ካብ ወጻኢ ሃገራት ዘምጽእ ሆስፒታል ስርሑ ካብ ዝጅምር 12 ዓመታት ገይሩ`ሎ።

እቲ 'ኣስፐታር' ተባሂሉ ዝፍለጥ ሆፒታል ኣብ 2007 እዩ ስርሑ ጀሚሩ።

ብመደብ ድሕረ-ምረቓ [ፖስት ግራጅወይት] ድማ ካብ ምሉእ ዓለም ሓካይም ይቕበል። ኣብ`ኡ፡ ሓካይም መጥባሕታዊ ሕክምና "መርኣያ/ናሙና" ደኣ`ምበር ተምሳል/ሞዴል ኣይጥቀሙን`ዮም።

ኣብ`ቲ ሽዱሽተ ሚኒስትሪታት ዘሳትፍ ኣዝዩ ቢሮክራታዊ ዝኾነ መስርሕ፡ ሓቀኛ ኣካላት ደቂ ሰባት (መብዛሕትኦም መንኮብ፣ ኣብራኽ፣ ዓንካር ዓንካሪቶታትን ዓንደ-ኣካልን ማለት ርእስን መሃውርን ዘየጠቓልል ኣክል ሰብ) ካብ ወጻኢ ሃገራት፡ መብዛሕትኦም ካብ ኣሜሪካ፡ ተጠሊቦም ይመጽኡ።

እቲ ዘይመውት ሬሳ

ዋላ`ኳ ዝርዝራት ናይ`ቲ ኣብ ማእከል ምርምር ስነ-ሰብ ኣሪዞና ዘጋጠመ እቲ ዘስካሕክሕ ኩነታት ኣድህቦ ናይ ጽላት ልግሲ ሬሳታት ስሒቡ እንተሃለወ፡ እቲ ፈተነ ግን ንኣካል ወዲ ሰብ ንምርዳእ ኣዝዩ ኣገዳሲ ምዃኑ`ዩ ዝእመነሉ።

ሓደ ካብ`ቶም ኣዝዮም ውሩያት ጉዳያት ድማ ጉዳይ ናይ ሱዛን ፖተር`ዩ። ኣብ 2015፡ እዛ ተወላዲት ዴንቨር ዝኾነት ሽማግለ ሰበይቲ ምስ ሞተት ሬስኣ ንዶ/ር ቪክ ስፒትዘር ናይ ኮሎራዶ ዩኒቨርሲቲ ኣብ ስርሑ ክጥቀመሉ ወፍያትሉ።

ሬሳ ሱዛን ከክንዲ ንጽል ጸጉሪ ኣብ ዝኣኽሉ 27,000 ደቀቕቲ ቁርጽራጻት ተመታቲሩ ኣብ ፍሪጅ ኣትዩ።

ነፍሲ ወከፍ ቁራጽ ድማ ተሳኢላ። እቲ ስእልታታ ኣብ ምሉእ ምስሊ 3D ኣትዩ ስለ ዝተቐመጠ ድማ ሱዛን "ዘይትመውት ሬሳ" ተባሂላ ትጽዋዕ ኣላ።

ተወሳኺ ዛንታ