ኣብ ማእኸላይ ምብራቕ፡ ሓድሽ 'ቀውዒ ዓረብ' ይጅምር'ዶ ይህሉ?

ሰልፈኛታት ኢራቕ Image copyright EPA

ኣብ ማእኸላይ ምብራቕ ክራማት ዘብቀዓሉ እዋን ኢና ዘለና። ኣብዚ እዋን፡ እቲ ዞባ ናብ ሓድሽ 'ቀውዒ ዓረብ' ዶ ይጥሕል ይህሉ?

'ቀውዒ ዓረብ' ዝብል ስያመ፡ ነቲ ኣብ 2001 ኣብ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕ ዝተርኣየ ህዝባዊ ናዕብታት ዝገልጽ እዩ።

ሕጂ ከኣ፤ ኣብ ዒራቕ ንተቓውሞ ናብ ጎደናታት ዝወጽኡ ሰልፈኛታት ብዝተተኮሰ ጥይት ሞይቶም እዮም፤ ኣብ ሊባኖስ'ውን ንመንግስቲ እናተቓወሙ ኣብ ጎደናታት ዝቐነዩ ሊባኖሳውያን ነታ ሃገር ብምልማስ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ሰዓድ ኣል ሓሪሪ ካብ መዝነቱ ክወረድ ክጠልቡ ቀኒዮም።

ኣብዚ ቀረባ ሰሙናት ብተመሳሳሊ፡ ኣንጻር መንግስቲ ፕረዚደንት ዓብዱል ፈታሕ ኣልሲሲ ዝተልዓለ ተቓውሞታት ብሓይልታት ጸጥታ እታ ሃገር ተጨፍሊቑ እዩ።

ዋላ እኳ ዒራቕ፣ ሊባኖስን ግብጽን ኣፋላላይ እንተሃለወን፡ ሕርቃን ተቓወምቲ ሰልፈኛታታን ግን ተመሳሳሊ እዩ። ብሚልዮናት ዝቑጸር ህዝቢ፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝርከቡ መንእሰያት፡ ነቲ ናቶም ስክፍታታት ይካፈልዎ እዮም።

ካብ በዝሒ ህዝቢ መማእከላይ ምብራቕ፡ ብግምት እቲ 60 ሚእታዊት፡ ትሕቲ 30 ዝዕድሚኦም መናእሰይ እዮም። መንእሰይ ንሓንቲ ሃገር ዓብይ ሃፍቲ ክኸውን ይኽእል እዩ።

እዚ ክኸውን ዝኽእል ግን ቁጠባ፣ ስርዓተ ትምህርትን፤ ትካላትን መንግስቲን ንድሌት ናይዞም መንእሰይ ንምምላእ፡ ጥጡሕ ባይታ እንተፈጥሩን ብግቡእ ክሰርሕ እንከሎን እዩ።

ኣብ ሃገራት ሊባኖስ፣ ዒራቕን ካልኦት ሃገራት እቲ ዞባን ዘለዉ መናእሰይ ግና፡ ዝበዝሕ ግዘ ኣብ ሃገሮም ብዘሎ ስርዓታት ክበሳጨው ዝጸንሑ ክኾኑ እንከለው፡ እዚ ድማ ቁጠዐኦም ኣብ ኣደባባይ ክገልጹ ኣገዲዱዎም።

Image copyright AFP

ክቱር ብልሽውና

ነዚ ተቓውሞታት መንቀሊ ዝኾኑ ክልተ ቀንዲ ምኽንያታት ኣለዉ። ንሳቶም ድማ፡ ሱር ዝሰደደ ብልሽውናን ስእነት ስራሕን እዮም። እቲ ሓደ ነቲ ኻልእ ስዒቡ እዩ ድማ ዝመጽእ።

ዒራቕ ብልሽውና ካብ ዝፈጸመለን ሃገራት ዓለም፡ ኣብ ቅድሚት ከምትስራዕ መረዳእታታት ይሕብሩ።

ሊባኖስ'ውን ምስ ዒራቕ ክትነጻጸር እንከላ፡ ዋላ'ኳ ዝሐሸት እንተኾነት ክንድ'ቲ ግን ኣይኮነትን።

ብልሽውና (ግዕዝይና)፡ ሃንቀውታን ተስፋን መንእሰያት ዝበልዕ መንሽሮ እዩ። ምሁራት'ውን ከይተረፉ ስራሕ ስኢኖም ክንከላበቱ፡ ውሑዳት ድማ ጁቦኦም ክመልኡ ምስረኣዩ፡ ኣደዳ ብልሹው ስርዓት ዝኾኑ ወገናት ብቀሊሉ እዮም ዝቑጥዑ።

ኣብ ሓንቲ ሃገር ዝርከቡ ኩሎም ትካላት፤ መንግስቲ፡ ቤት-ፍርድን፡ ፖሊስን ኣብ ንብልሽውና እንተተቓሊዖም ድማ፡ ምሉእ እቲ ስርዓት ይፈርስ ከምዘሎ ምልክት እዩ።

ኣብ ሃገራት ዒራቕን ሊባኖስን ዝወጽኡ ሰልፈኛታት፡ መንግስቶም ካብ ስልጣን ክወርድ ጥራይ ኣይኮነን ጠሊቦም፡ ምሉእ ስርዓት መንግስቲ ክመሓየሽ ወይ ድማ ክትካእ እዮም ዝጠልቡ ዘለው።

Image copyright Reuters

ጥይት ናብ ሰልፈኛታት

ናብ ጎደናታት ዒራቕ ንተቓውሞ ዝወጽኡ ሰልፈኛታት፡ ኣንጻር ሽቕለት ኣልቦነት፣ ብልሽውናን እና ጨደረሩ እንከለው፡ ኣደዳ ጠያይቲ ካብ ምዃን ዓዲ ኣይወዓሉን።

ዛጊት ብዘይ መራሒ ኣብ ጎደናታት ዒራቕ ኣብ ዝቕጽል ዘሎ ሰልፊ ተቓውሞ፡ ልዕሊ 250 ሰልፈኛታት ተቐቲሎም፡ ብዙሓት ድማ ቆሲሎም ኣለው።

እዚ ናዕቢ ግዜ ብዝወሰደን፡ ቁጽሪ ግዳያት ብዝዛየድን ግን፡ ሰልፈኛታት ዝያዳ ዝተወደቡ ክኾኑ ይኽእሉ ዝብል ስግኣት መንግስቲ ክኸውን ከምዝኽእል ይግለጽ።

ሰልፈኛታት ንቀንዲ ዕርድታት መንግስቲ ዒላማ ብምግባር፡ ሓምለዋይ ዞባ ተባሂሉ ንዝጽዋዕ ክፋል ከተማ ባቕዳድ ብምቁጽጻር፡ ተቓውመኦም ይቕጽሉ ኣለዉ።

እዚ ሓምለዋይ ዞባ፡ ኣብ እዋን ወራር ኣመሪካ ቀንዲ ነቑጣ ኣመሪካውያን እዩ ነይሩ፤ ሕጂ ድማ ኣብያተ-ጽሕፈት መንግስቲ፣ ኤምባሲታትን መንበሪ ኣባይቲ ስሙያት ሰባትን ዝርከበሉ ከባቢ እዩ።

ኣብ ከተማ ባቕዳድ ዝተጀመረ እዚ ናዕቢ፡ ናብ ካልኦት ከባብታት ዒራቕ ምልብዑ ኣይተረፈን። ኣብ ቅድስቲ ከተማ ካራባላ፡ ብዝተተኮሰ ጥይት፡ ኣብ ሓደ ለይቲ ብዙሓት ሰልፈኛታት ከምዝተቐተሉን ከምዝቖሰሉን፡ ዘይተረጋገፁ ፀብፃባት ይገልጹ።

ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ፡ ሓደ ሰብኣይ ካብ ዝተተኮሰ ጥይት ክሃድም ዘርእይ ተንቀሳቓሲ ምስሊ ተዘርጊሑ ነይሩ።

እዚ ሰልፊ ተቓውሞ ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ፡ ቁጽሪ ግዳያት እናወሰኸ እዩ ዝኸይድ ዘሎ። ገለ ዒራቓውያን ወተሃደራት ኣብ ማእገሮም ባንዴራ እታ ሃገር ለቢሶም፡ ምስ ሰልፈኛታት ከምዝተርኣዩ፡ ካብ ከተማ ባቕዳድ ዝወጽኡ ጸብጻባት ይሕብሩ።

ብኻልእ ወገን ድማ፡ ጸሊም ዝተኸደኑን ማስኬራ ዝተሸፈኑን ሰብኡት፡ ክትኩሱ ከምዝተርኣዩ፡ ዝወጽኡ ጸብጻባት ይገልጹ፤ ምናልባት እዞም ንባዕሎም ከዊሎም ዝትኩሱ ሰብኡት፡ ንኢራናውያን ምልሻታት ዝድግፉ'ውን ክኾኑ ይኽእሉ።

ዘይተዛዘመ ዕዮ

እቲ 17 ጥቅምቲ ኣብ ሊባኖስ ዝተጀመረ ሰልፊ ተቓውሞ፡ መንግስቲ እታ ሃገር ኣብ ትምባኾ፣ ነዳዲን፤ ብዋትስኣፕ ኣብ ዝግበር ደወልን፡ ሓድሽ ቀረጽ ከተግብር ድሕሪ ምፍታኑ እዩ ተላዒሉ።

መንግስቲ እታ ሃገር፡ ዋላ እኳ ነቲ ሓድሽ ቀረጽ ቀልጢፉ እንተልዐሎ፡ ሰልፈኛታት ግን ተቓውሞኦም ኣየቋረጹን።

ኣብ ሊባኖስ ዝጀመረ ሰልፍታት፡ መጀመርያ ሰላማዊ መልክዕ እዩ ነይሩዎ። ቀስ ብቐስ ግን፡ ከቢድ ውጥረት እናዓሰለ ጎንጽታት ክረኣይ ጀሚሩ'ሎ።

እሞ እዚ ውዒ ዓረብ ድዩ?

ልዕሊ ኩሉ፡ እዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ሰልፍታት ተቓውሞ፡ ምልክት ናይቲ ኣብ 2011 ዝተጀመረን ዘይተወድአ ዋኒን እዩ።

ኣብቲ እዋን፡ ኣንጻር ምልካውያን መራሕቲ፡ ብህዝቢ ይካየዱ ዝነበሩ ናዕብታት፡ እቲ ዝድለ ናጽነት ኣየምጽኡን።

እኳ'ድኣስ ሳዕቤናት ናይቲ ናዕቢ ዛጊት ዝተሓላለኸ ጸገም ኣስዒቡ ይርከብ። ካብዚኣቶም፡ ኩናት ሶርያ፣ የመን፣ ሊቢያ ከምኡ'ውን ኣብ ግብጺ ዘሎ ብከቢድ ሓለዋ ፖሊስ ዝተዓጀበ ምልካዊነት ምጽራሕ ይከኣል።

ካብዚ ብተወሳኺ፡ ኣብ 2011 ኣቆጻጽራ ኣውሮጳውያን ንዝነበረ ናዕቢ፡ መንቀሊ ዝኾኑ ምኽንያታት ሕዚ'ውን ኣብ ቦትኦም እዮም ዘለዉ፤ እኳደኣስ ገለገሊኦም ገዲዶም።

እቲ ብልሹው ስርዓት ድልየት ናይቲ ብዙሕ መንእሰይ ክሕሉ ኣይከኣለን። እዚ ክሳብ ዘሎ ድማ፡ እቲ ሰልፍታት ተቓውሞ ንክካየዱ ምኽንያት ዝኸውን ዘሎ ቁጥዐ ክዝሕል ኣይኽእልን።