ኤርትራ፡ ኣብ ዓለማዊ መዓልቲ ግዳያት፡ ዓፈናን ማእሰርትን ጋዜጠኛታት

ኣብ ጎደና ጋዜጣ ዘንብቡ ሰባት ኣዲስ ኣበባ፡ ኢትዮጵያ Image copyright Getty Images

ሎሚ ዓለማዊ መዓልቲ ግዳያት፡ ዓፈናን ማእሰርትን ጋዜጠኛታት እዩ። ሓፈሻዊ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት፡ ኩለን ኣባል ሃገራት፡ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታትን ትካላት ሚድያን ዝግበር ዘይሕጋውን ዘይምኽኑይን ማእሰርትን ኢፍትሓዊ ተግባራት ንክውገድ ከተባብዓን ክልተ ሕዳር፡ ከም መዓልቲ ዝኽሪ ውጹዓት ሞያውያን ሚድያ ክዝክራ ይጽውዕ።

ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ክልተ ዓመታት ልዕሊ 1,000 ጋዜጠኛታት ከምዝተቐትሉ ኣብ ዕላዊ መርበብ ሓበሬታ ሕቡራት ሃገራት ዝሰፈረ ጸብጻብ የረጋግጽ።

እዚ ኣሃዝ ከኣ ነቶም ኣብ ናይ ግጭትን ጎንጽን ዞባ ይኹን ኣብ ንቡር ኩነት፡ መዓልታዊ ስርሖም እናካየዱ፡ ብሰበስልጣን ስርዓታት ሃደንን ማእሰርትን ንዘጋጠሞምን ምስተኣስሩ ንዝተሰወሩ ጋዜጠኛታትን ኣይጽንብርን።

ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ካብ ዝወርዱ ዓሰርተ ጉዳያት፡ እቲ ሓደ ጥራሕ ብሕጋዊ መስርሕ ናብ ቤት ፍርዲ ከምዝቐርብ ዝሓበረ እቲ ጸብጻብ፡ ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ጋዜጠኛታት ዘጋጥም ጾታዊ ዓመጽን ግህሰትን እውን ከምዘሎ ይሕብር።

ኣብ ኤርትራ እኳ እቶም ድሕሪ ኲናት ዶባት ኢትዮ ኤርትራ፡ "ኣተሓሕዛን ኣልያን ኲናት ክልተ ዓመት ክግምገም፡ ክሳብ ሽዑ ተወንዚፉ ዝጸንሐ ሃገራዊ ቅዋም ክትግበር፡ እቲ ንህዝቢ ዝተኣትወ መብጽዓ ምትካል ሰለማውን ደሞክራሲያውን ስርዓት ክቀላጠፍ፡ ወዘተ . . ." ዝበሉ ሚኒስተራትን ጀነራላትን ላዕለዎት ካድራትን ዝርከቡዎም ሰበስልጣን መንግስቲ ዛጊት ሃለዋቶም ኣይፍለጥን።

ብሞያዊ ሓላፍነቶም ርእይቶ'ቶም ሰብ ስልጣን መንግስቲ፡ ኣብ ጋዜጣታቶም ዝሓተሙን ቃለ- መሕትት ዘካየዱሎም ጋዜጠኛታትን ኣብ መስከረም 2001 ምስተኣስሩ፡ ክሳብ ሕጂ ብዘይ ንቡር መስርሕ ፍርዲ፡ ንልዕሊ 18 ዓመታት ተኣሲሮም ተሸሪቦም ምህላዎም፡ እቲ 2016 ኣብ ኤርትራ "ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት" ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ጸብጻቡ ዘቕረበ መርማሪ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ገሊጹዎ እዩ።

ንጥዕና ኮነ ሃለዋት እቶም ሽዑ ዝተኣስሩ ሰባት፡ ብዝምልከት ክሳብ ሕጂ ደሃዮም ከም ዘይተሰምዐ ዝገለጸ እቲ ትካል ብጉዳዮም ዝሕተት እቲ ዝኣሰሮምን ዝሰወሮምን መንግስቲ ኤርትራ ምዃኑ ሓቢሩ እዩ።

ክሳብ ሕጂ፡ ስድራ-ቤት ግዳያትን፡ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ደሃይ እዞም ኣብ ማሕዩር ዝርከቡ ዜጋታት ክሰምዑን፡ መንግስቲ ናብ ቤት ፍርዲ ከቕርቦምን ብተደጋጋሚ እኳ እንተሓተቱ መንግስቲ ግን ብወግዒ ምላሽ ኣይሃበን።

Image copyright Twitter/Aaron Berhane
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣሰናዳእን ኣዳላውን ጋዜጣ ሰቲት ነበር፡ ኣሮን ብርሃነ

ካብቲ ማእሰርቲ ንስክላ ዘምለጠ፡ ሕጂ ኣብ ቶሮንቶ ካናዳ ዝምቕማጡ ኣሰናዳእን ኣዳላውን ጋዜጣ ሰቲት ነበር፡ ኣሮን ብርሃነ፡ ኣብ ዝኽሪ እሱራት ኤርትራውያን 18 መስከረም 2019፡ ንኹሎም እቶም ኣብ መስከረም 2001 ተኣሲሮም ዝተሰወሩ መሳርሕቱ ጋዜጠኛታት፡ ንውልቀ ባህሪያቶምን ሕልምታቶምን እናጠቐሰ ብዓሚቚ ሓዘን ብብሓደ ዘኪሩዎም።

  • ንትሕትናን ትግሃትን ዋና ኣሳናዳኢ ጋዜጣ 'ጽጌናይ' ዝነበረ የሱፍ መሓመድ ዓሊ፡
  • ንትብዓትን ድፍረትን ስሙይ ገዲም ተጋዳላይ ሰኣላይ፡ ጋዜጠኛን ጸሓፍን ስዩም ጸሃየ፡
  • ሃገር ናጻ ካብ ኮነት ኣብ ዓደይ ኣትየ ከበርክት ብምባል ካብ ስዊድን ዝኣተወ ውፉይ ጋዜጠኛ፡ ገጣምን ደራስን ዳዊት ኢሳቕ፡
  • ንገዲም ተጋዳላይ፡ ጸሓፊ ድራማን ተዋሳእን ፍስሃየ ዮውሃንስ (ጆሽዋ)፡
  • ንመስራቲ ጋዜጣ መቓልሕ ምሩቕ ዓውደ ሕሳብ ማትዮስ ሃብተኣብ፡
  • በዓል ዓቢ ራእይ፡ 'ቪዥነሪ' ኢሉ ንዝገልጾ፡ ንምኽትል ኣሰናዳኢ ጋዜጣ መቓልሕ ምሩቕ ዓውደ ፊዚክስ ዳዊት ሃብተሚካኤል፡
  • ንምሩቕ ዓውዲ ዕቀባ ሓመድን ማይን፡ ንኡስ ተጋዳላይ ዋና ኣሰናዳኢ ገዜጣ ዘመን ኣማኑኤል ኣስራት፡
  • ንመስራትን ዋና ኣሰናዳእን ጋዜጣ ኣድማስ፡ ምቕሉልን ትጉህን ጋዜጠኛ ስዒድ ዓብደልቃድር፡
  • ንምሁር ሕጊ መስራትን ምክትል ኣሰናዳእን ጋዜጣ ቀስተ ደበና መድሃኔ ሃይለ፡
  • ንተባዕን ህርኩትን፡ ጻሓፍን ተዋሳእን ጋዜጠኛ ቀስተ ደበና ተመስገን ገብረእየሱስ (ክርቢት) ብፍቕሪ ዘኪሩዎም።

እዞም ጋዜጠኛ ኣሮን ዝዘከሮም ሞያውያን ጋዜጠኛታትን ንህዝብን ሃገርን ሓቀኛን ቅኑዕን እዋናውን ሓበሬታ ከቕርቡን ክዝርግሑን ሃቂኖም ኣብ ሞያ ጋዜጠኝነት ዝዋስኡ ዝነበሩ ዜጋታት እዮም።

ሰበስልጣን መንግስቲ ኤርትራ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ እዋን ብዛዕባ እዞም ጋዜጠኛታትን ሓቢሮሙዎም ዝተኣስሩ ብጉጅለ-15 ንዝፍለጡ መራሕቲ ሰውራን ሃገርን ዝነበሩ ገዳይም ተጋደልትን ካልኦት ንዕላማ ለውጥን ምምሕያሽን ብምድጋፎም ዝተኣስሩ ብዙሓት ማእከሎት ካድራት ክሕተቱ እንከለው፡ "ጽቡቕ ኣለው - ብጾትና እዮም ንዓና ይቐርቡና' ዝብል ምላሽ እዮም ዝህቡ።

ይኹን እምበር ደሃዮም ክፈልጡ ንዝደልዩ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ኮነ ንስድራቤቶምን መቕርቦምን ኣርእዮምዎም ኣይፈልጡን እዮም።

Image copyright Semere Kesete
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣቦ መንበር ተማሃሮ ዩኒቬሪስቲ ኣስመራ ነበር ናይ ሕጊ ምሩቕ፡ ተጋዳላይ ሰመረ ከሰተ

ኣብ ሓምለ 2003 ካብ ቤት ማእሰርቲ ኤርትራ ብሓገዝ ሓላዊኡ ዘምለጠ ኣቦ መንበር ተማሃሮ ዩኒቬሪስቲ ኣስመራ ነበር ናይ ሕጊ ምሩቕ፡ ተጋዳላይ ሰመረ ከሰተ ብዛዕባ እዛ ዕለትን ብዛዕባ እቶም ኣብ ኤርትራ ብዘይ ንቡር መስርሕ ቤት ፍርዲ ተኣሲሮም ዘለው ጋዜጠኛታትን ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስትን ግንባርን ብዝምልከት፡-

"መንግስቲ ሓደ ሃገር ብልዕልና ሕጊ ምስዝግዛእ ጥራሕ'ዩ ዕቤትን ምዕባለን ዝመጽእ። ዝኾነ ይኹን ልዕሊ ሕጊ ክኸውን ዝፍትን ስርዓት ግን ብህዝቢ ተቐባልነት የብሉን። ኣብ መወዳእትኡ ከኣ ብተግባራቱን ስርሑን'ዩ ዝምዘን፤ ብስርሑ ከኣ ይሙገስን ይውቀስን" ይብል።

ውልቀ-መለኽትን ናጻ ሚድያን

ብምልኪ ዘመሓድሩ ስርዓታት ዜጋታቶም ብፍርሒ ርዒዶም፡ ደኒኖም መታን ክግዝኡዎም፡ ልዕሊ ሕግን ግዝኣተ ሕግን ጸብለል ኢሎም፡ ንዝተዛረበ እናሸረቡ፡ ንዝተቓወመ እናዕረቡ፡ ብዓመጽ የመሓድሩ።

ኩሎም ብሓይልን በትርን ዝገዝኡ ሓይልታት፡ ኣብ ልዕሊ ሕትመትን ናጻ ሚድያን ጽኑዕ ምምያ እዮም ዘካይዱ።

ወተሃደራዊ ስርዓታትን መለኽትን፡ ድኽመታቶም ንዘቃልዕ ትካላት ሚድያን ሓቂ ንዘቃልዑ ጋዜጠኛታትን ከርዕዱን ከሸቑርሩን ጨውዮም ከምዝሸርቡዎምን ብኡ ኣቢሎም ሃለዋቶም ከምዘጥፍኡዎም ማሕበር ዶብ-ኣልቦ ኮሚተ ጋዜጠኛታት፡ ብዙሕ ግዜ ኣብ ዘቕርቦ ጸብጻብ የንጸባርቖ እዩ።

Image copyright GAIM
ናይ ምስሊ መግለጺ "ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ሰላም እንተነጊሱ እቲ ምኽንያት ኣልጊሱ'ሎ ማለት'ዩ"

ዶብ-ኣልቦ ኮሚተ ጋዜጠኛታት፡ ንኹነታት ሚድያ ኤርትራ ብዝምልከት፡ ኣገልግሎት ኢንተርነት ካብ ምድራትን ምቁጽጻርን ኣትሒዙ ክሳብ ማእሰርትን ምስዋርን ስጉምትታት ከምዝወስድ ብምጥቃስ ኤርትራ ንጋዜጠኛታት ዘይምችእቲ ሃገር ምዃና ኣብ ጸብጻባቱ ክጠቕሳ ጸኒሑን ኣሎን።

ዓንቀጽ 19 ዓለማዊ ኣድማሳዊ ሰብኣዊ መሰላት፡ ነብሲ ወከፍ ዜጋ፡ ዜናን ሓበሬታን ናይ ምርካብ መሰል ከምዘለዎ ይገልጽ። ይኹን እምበር ብዙሓት ስርዓታት ናይ ምምያ ሓጹር ብምትእትታው ነቲ መሰል ከምዝድርቱዎ ዝገለጸ እቲ ኮሚተ፡ ኤርትራ፣ ሰሜን ኮርያን ቱርከሚስታንን ምስቶም ዓፈንቲ ስርዓታት ከምዝጽብጸባ የረድእ።

ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ዝወርድ ግፍዕን በደልን ብሕጊ ዝሕተተሉ እንተዘይሃልዩ፡ ኣብ ህዝቢ ኣሉታዊ መልእኽቲ ከምዘለዎን ህዝቢ ኣብ ፍርዳዊ ትካላት ገዛእ ሃገሩን ስርዓቱን ተኣማንነት ከምዘጥፍእ፡ ብመጽናዕቲ ዝተዋህለለ ጽሑፍ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ይሕብር።

"ዳርጋ ዝበዝሕ ህዝቢ ሳልሳይ ዓለም፡ መንግስቲ ማለት ኩሉ ነገር ስለዝመስሎ፡ ብዝፈጸሞ ጌጋን በደልን ኣብ ቤት ፍርዲ እውን ዝኽሰስ ኣይመስሎን እዩ" ይብል ምሁር ሕጊ ኤርትራዊ ፕሮፌሰር ጋይም ክብረኣብ።

ኣብቲ ብደሞክራሲ ዝመሓደር ሰለስተ ዓንድታት መንግስቲ፡ ሓጋጊ፡ ፈጻሚ፡ ፈራዲ ኣካልን እቲ ከም ራብዓይ ዓንዲ መንግስቲ ዝቑጸርን ዝረአን ሚድያ ብግቡእ ኣብ ዝሰርሓሉ ስልጡን ዓለም ግን፡ መንግስቲ ብጉድለታቱ ከምዝንቀፍን ከምዝኽሰስን ይሕብር።

ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታትን ትካላት ሚድያን በደል ዝፈጸሙ ወገናት እውን ኣብ ቅድሚ ሕጊ ቀሪቦም ንዝፈጸሙዎ ገበን ዝመጣጠን መቕጻዕቲ ከምዝወስዱ ይዛረብ።

ተወሳኺ ዛንታ