ኣብ መንጎ ቻይናን ኣመሪካን ዘሎ ወጥሪ ካበይ ናበይ?

ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕን ምክትል ፕረዝደንት ሊዩ ሀንን Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕን ምክትል ፕረዝደንት ሊዩ ሀንን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ቤት-ጽሕፈት ፕረዝደንት፡ ኢድንኢድ ተጨባቢጦም ነይሮም

ኣብዚ ቀረባ ግዘ ኣብ ሞንጎ ዋሽንግተንን ቤጂንግን ዝግበር ስምምዕ፡ ነቲ ኣብ ሞንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝተወልዐ ንግዳዊ ኲናት ክፈትሕ ሓያሎ ተስፋ ተገይርሉ ኣሎ።

ይኹን'ምበር እዚ ኣብ ሞንጎ ክልተ ልዕለ-ሓያላን ሃገራት ዘሎ ንሕንሕ፤ ልዕሊ ንግዲ እዩ፤ ኣብ ስነ-ቁጠባ፣ ምክልኻል፣ ባህልን ቴክኖሎጂን ዝተደረኸ' ይመስል።

ኣሜሪካ ካብ ቻይና እንታይ እያ ትደልይ? ናይ ኣሜሪካ ናይ መወዳእታ ግጥም'?

ናይዚ ሓጺር መልሲ፡ ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕን ምክትል ፕረዝደንት ሊዩ ሀንን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ቤት-ጽሕፈት ፕረዝደንት፡ ኢድንኢድ ተጨባቢጦም ነይሮም፤ እዚ ቀዳማይ መድረኽ ልዝብ ክልቲአን ሃገራት እዩ።

ይኹን'ምበር፡ ኣብ ሞንጎ ክልቲአን ሃገራት ዘሎ ውጥረት፡ ካብ ንግዳዊ ርክብ ዝያዳ ዝረሓቐን ዝዓሞቐን እዩ። ኣብዚ ጉዳይ፡ ናይ ዋሽንግተን ሰባት፡ እዚ ካብ ምጭብባጥ ዘይዘለለ ፈላማይ መድረኽ ስምምምዕ፡ ኣብ ዝበጽሖ የለን ዝብል እምነት እዩ ዘለዎም።

ኣብዞም ቀረባ ዓመታት፡ ኣብ ኣሜሪካ፡ ኣብ ልዕሊ ቻይና ፀለመታት ነይሮም እዮም፤ እዚ ፀለመ፡ ትራምፕ ናብ ዋይት ሃውስ ቅድሚ ምእታዉ ኣትሒዙ ዝጸንሐ ምዃኑ ምርዳእ የድሊ።

ዳይሬክተር ፕሮግራም ፀጥታ ኤስያ ፓስፊክ ኣብ ማእኸል ፀጥታ ኣሜሪካ ዳንኤል ክሊማን፡ "እመስለኒ ናይ ሂላሪ ግደ እንተርኢኻ፣ ወይ ድማ ኣብ 2016 ዝነበረ ናይ ዲሞክራትን ሪፐብሊካንን እንተርኢኻ፡ እቲ ሕዚ ዘሎ ተዓጻጻፊ መብረ ኢኻ ትርኢ" ዝብል ዶክተር ክሊማን፡ "ምስ ቻይና ዝነበረና ቅርበት ይሰርሕ ከምዘይነበረ፡ ስምዒታት ነይሩ እዩ " ይብል።

ናይ ምስሊ መግለጺ "ምስ ቻይና ዝነበረና ቅርበት ይሰርሕ ከምዘይነበረ፡ ስምዒታት ነይሩ እዩ " ዳንኤል ክሊማን

ነዚ ኣብ ሞንጎ ክልቲአን ሃገራት ዘሎ ውጥረት ሰማይ ዘዕረጉ፡ ብርክት ዝበሉ ምኽንያታት ኣለዉ።

ተንታኒ ፖለቲካ መንግስቲ ኣሜሪካ ኮይኑ ካብ 2001 ክሳብ 2018 ዝሰርሐ ረይ ቦውን፡ ከም ኣቆጻጽራ ኣውሮጳውያን 2001 ቻይና ናብ ውድብ ንግዲ ዓለም ንክትንጽበር ዝተኣተወላ ቃል ክዉን ከምዘይኮነ ይገልፅ።

ቻይና ነቶም ሕግታት ንክትትግብሮም ኣይተሓተተትን ዝብል ረይ ቦውን፡ " ቻይና ናብዚ ብዙሕ ዕድላት ዘለዎ ትካል ክትጽንበር ዝተሓተተት፡ ብዙሓት ሃገራት ብኸመይ ንንግዲ ዓለም ክቆጻጸርኦ ከምዝኽእላ ንምርኣይ እዩ።" ብኻልእ ኣገላልጻ ቻይና ናብቲ ትካል ዝተጸንበረት እቲ ምህዳር ንግዲ ንክትልውጥ'ምበር ንክትልወጥ ኣይነበረን።

ነዚ ስዒቡ ድማ፡ ኣብ ኣሜሪካ ዓብይ ለውጢ ተራእዩ፤ ስራሕ ስእነትን ምዕጻው ፋብሪካታትን ወሲኹ፤ እዚ ኣብ ጻት ዝተለወጠ ኩነታት ድማ "ነውፂ ቻይና" ተብሂሉ ይፍለጥ። ኣብ ሓደ እዋን ኣብ ኣሜሪካ ተራእዩ ዝነበረ ምልማስ ኢንዳስትሪ እታ ሃገር "rust belt states" ዳግም ተኸሲቱ፡ ኣብ 2016 ዶናልድ ትራምፕ ናብ ስልጣን ንክመጽኡ ዘገደደ ክስተት ኮይኑ።

ብዙሓት ትካላት ኣሜሪካ፡ ነቲ ሻቡ ዝተርኣየ ትሑት ዋጋ ሸቃሎ ከም ዕድል ብምጥቃም፡ ናብ ፍርያታት ቻይና ገጸን ኣዚረን። ይኹን'ምበር ከም ኣገላልጻ ዳንኤል ክሊማን፡ ትካላት ኣሜሪካ ናብ ቻይና ንምንቅስቓስ ሰፍ ዘይብል ዋጋ ክኸፍላ ግድን ነይሩ። "ቻይና፡ ቴክኖሎጂኦምን ምሁራዊ (ኣእምርኣዊ) ሃፍቶምን ኣሕሊፎም ንክህቡ ኣገዲዳቶም እያ" ይብል ዳንኤል ክሊማን።

ፍርያቶም ንዘየዘሩ ትካላት 'ውን እንተኾነ፡ ቻይና ናይ ንግዲ ሚስጥሮም ተቖጻጺራቶ ነይራ። ብተግባር ቻይና ዝሓረቑ ኣሜሪካውያን ሰብ ሞያ ሕጊ፡ ኣብ ልዕሊ ውልቀ ሰባትን ትካላትን ቻይና፡ ኮምፒዩተር ብምስርሳርን ብምስላልን ዝብል ክሲ ንምምስራት ዘኽእል፡ ዓሚቕ ዝርዝር ክሲ'ውን ኣለዎም።

ዳይሬክተር ኤፍቢኣይ (FBI) ክርስቶፈር ረይ፡ ኣብዚ ቀረባ ግዘ ንኮንግረስ ኣሜሪካ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ ካብ ኣሜሪካ ናብ ቻይና ተጓሕጒሖም ዝተወሰዱ ኣእምሮኣዊ ሃፍትታት፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን፡ ብውሑዱ ኣስታት 1000 መርመራታት ይካየዱ ከምዘለዉ ገሊጹ'ዩ።

ክሳብ 2017 ኣቆጻጽራ ኣውሮጳውያን ኣብ ዝነበረ ኣርባዕተ ዓመታት ጥራሕ፡ ቻይና ካብ ኣሜሪካ ሰምሲራ ዝወሰደቶ ኣእምራኣዊ (ምሁራዊ) ሃብቲ 1 ነጥቢ 2 ትሪልየን ዶላር ክበጽሕ ከምዝኽእል መንግስቲ ኣሜሪካ ግምቱ የቐምጥ።

ዓቃባዊ መጽናዕቲ ኣብ ዘካይድ ኣሜሪካዊ ትካል 'ዘ ሄሪተጅ ፋውንዴሽን' ምሁር ዝኾነ ዲን ቸንግ፡ እዚ 'ጉሕለት'፡ ነቲ ኣብ ሞንጎ ኣሜሪካን ቻይናን ዘሎ ዝመጸጸ ርክብ፡ መሰረታዊ ምኽንያት ከምዝኾነ ይገልጽ።

ናይ ምስሊ መግለጺ ዲን ቸንግ

"ካብ መፈለምትኡ ኩባንያታት መቦቅላዊ መሰለን (ፓተንት) ከምዝተጎርጎረ ፈሊጠን፣ ምህርተን ተቐዲሖም ንክስራሕ'ውን ተገይሩ ፣ ምህዞታት ዘጻርይሉ ሞተር (R&D processes) ከኣ ተጨውዩ፡ በዚ ድማ ብዙሓት ኩባንያታት ምስ ቻይና ዝነበረ ሽርክና፡ ኣኽሳቢ ከምዘይነበረ ኣብ ስምምዕ በጺሐን" ይብል።

ተንታኒ ቁጣባ ረይ ቦወን፡ ኣብ ሞንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝነበረ መንፈስ ሽርክና፡ ካብ 2015 ክልወጥ ከምዝጀመረ እዩ ዝሕብር። ቅድሚ ሕዚ ምስ ቻይና ንዝግበር ርክብ ዝድግፉ ዝነበሩ ሰባት፡ ሕዚ ቻይና ክንደየናይ 'ጉሒላ' ሃገር ምዃና ብስንባደ ክርእዩ ግድን ኮይኑ።

ብካልእ ወገን፡ ቻይና እተሕድሮ ጽልዋ ምብርትዑ ስዒቡ፡ ፔንታጎን'ውን ናይ ሃገራዊ ድሕንት መሓውራ ንምውሓስ ግዘ ኣይወሰደትን። ብርጋዴር ጀነራል ሮበርት ስፓልዲንግ፡ ሓድሽ ትልሚ ድሕንነት ኣሜሪካ ንምቅማር ተጣይሹ ንዝነበረ ጉጅለ መሪሑ እዩ።

ንሱ፡ ካብ ውትድርና እታ ሃገር ምስ ወጽአ ድማ፡ ""Stealth War, How China Took over While America's Elite Slept" ዝብል መጽሓፍ ጽሒፉ እዩ።

"ኣብ ካልኣይ ኩናት ዓለም ልዕሊ ዝነበረ ናዚ፡ ኣዝዩ ኣገዳስን ኣስጋእን" ብምባል ከኣ፡ ቻይና ንኣሜሪካ ብኸመይ ስግኣት ክትኸውን ከምዝኸኣለት ይገልጽ።

"ልዕሊ ኩናት ሶቭየት ሕብረት ኣዝዩ ዘስግእ እዩ። ብፍላይ ድማ ንመንግስትን ኩሎም ትካላት ምዕራብን" ይብል።

ናይ ምስሊ መግለጺ "ሕዚ ልዕሊ ግብረ-ራዕዲ (ግብረ-ሽበራ)፡ ኣብ ሞንጎ ልዕለ-ሓያላን ሃገራት ዘሎ ንሕንንሕ፡ ንኣሜሪካ ስግኣት ኮይንዋ ኣሎ" ዳይሬክተር ፕሮጀክት ፀዓት ቻይና፡ ቦኒ ግላሰር

"ሕዚ ልዕሊ ግብረ-ራዕዲ፡ ኣብ ሞንጎ ልዕለ-ሓያላን ሃገራት ዘሎ ንሕንሕ፡ ንኣሜሪካ ስግኣት ኮይንዋ ኣሎ" ትብል ድማ፡ ዳይሬክተር ፕሮጀክት ፀዓት ቻይና፡ ቦኒ ግላሰር እያ።

ክፍሊ ምክልኻል ኣሜሪካ'ውን እንከይተረፈ፡ ሓያልነት ቻይና ብምእማን፡ ንቀጻሊ ዓሰርተ ዓመታት ወተሃደራዊ ዕላማ ኣሜሪካ ከምዝኸውን ገሊጹ እዩ።

ቻይና ንመጻኢ ንዓለም ብቴክኖሎጂ ክትመርሓ፡ ሕዱር ድሌታ ምዃኑ ዘይከሓድ ሓቂ እዩ፤ ከም ሮቦታትን ሰብ ዝሰርሖ ብልሕታትን ድማ ብትኹረት ትሰርሐሎም ቴክኖሎጂታት እዮም። እዚ ድማ፡ ነቲ ዘሎ ርሱን ንሕንሕ ዘጋድድ ከምዝኾነ እያ፡ ቦኒ ግላሰር ትገልጽ።

"እንተድኣ ቻይና ኣብዞም ዓውድታት እዚኦም ተዓዊታ፤ ንኣሜሪካ ብምትካእ ንዓለም ክትመርሕ ተኽእሎ ኣለዋ" ትብል ቦኒ ግላሰር።

ዳንኤል ክሊማን'ውን፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣልቦ ወትሃደር ዝኾነ ቴክኖሎጂ ኣገዳሲ ከምዝኾነ እዩ ዝኣምን። ነዚ ዓውዲ፡ "ልዑል ናይ ቴክኖሎጂ መላኽነት" ብምባል ዝገልፆ ዳንኤል፡ ኣብ መጻኢ ቻይና እትዕብልሎ ዓውዲ ከምዝኸውን ይገልጽ።

ስለዚ፡ ኣብ ቀረባ ግዘ፡ እቲ ብቻይና ዝተትሓዘ ቦታ ብኣሜሪካ ክትካእ ይኸውን ዝብል ትጽቢት ምግባር እቲ ዝኸበደ ክኸውን እዩ። እቲ ንዘመናት ብኣሜሪካውያን ንብሕቲ ተታሒዙ ዝነበረ ናይ ልዕልና መንፈስ ተቐይሩ እዩ'ሞ።

ተወሳኺ ዛንታ