ልሳን ህወሓት መጽሄት ወይን፡ ኣብ ትግራይ 'መንግስታዊ ቁመና' ክቐውም ጠሊባ

መጽሔት ወይን Image copyright ወይን

ልሳን ህወሓት ዝኾነት መጽሄት ወይን፡ ኣብ ትግራይ "መንግስታዊ ቁመና" (de facto state) ንምግባር ምድላዋት ክግበር ጠሊባ።

እቲ ሎሚ ሕዳር 2012 ዓ/ም፡ (13/11/2019) ኣብ መበል 43 ዓመት፡ ቅጺ-2 ቁጽሪ-5 ዕላዊ ልሳን መጽሔት ህወሓት ወይን ዝወጽአ 48 ገጻት ዝሓዘ ትንታነ፡ እቲ ኣብዚ ዓመት'ዚ ክካየድ ተመዲቡ ዘሎ ሃገራዊ ምርጫ ብዝኾነ ምኽንያት እንተተደናጉዩ፡ ክልል ትግራይ ናይ ባዕላ ምርጫ ብምክያድ ሃገር ክትከውን ዘኽእላ "ቁመና" (status) ክትሃንጽ እማመ ኣቕሪቡ።

እቲ ጽሑፍ፡ ሃገራዊ ምርጫ ኣብ ግዚኡ ክካየድ ዝጽውዕን፡ እቲ ዝሕሰብ ዘሎ ዝበሎ ምርጫ እንተተደናጒዩ ንሕገ-መንግስቲ ዝጻረር ጥራይ ዘይኮነ " ናብ ፍጹም ቅልውላዉ" ዘምርሕ'ዩ ይብል።

ዝተፈላለዩ ፓለቲካውያን ወገናት ኢትዮጵያ፡ እቲ ኣብታ ሃገር ዝረአ ዘሎ ግጭታትን ዘይምርግጋእን ከይተኣልየ ሃገራዊ ምርጫ ክካየድ ስለ ዘይክእል፡ ክናዋሕ ኣለዎ ይብሉ።

ካልኦት ድማ፡ ቅዋማዊ ዝኾነ መንግስቲ ኣብ ዘይብሉ እቲ ኩነታት ካብዚ ዘለዎ ክገደድ ይኽእል'ዩ ኢሎም ይምጉቱ። መርገጺ ህወሓት'ውን ምስዚ ዝሰማማዕ'ዩ።

"መረፃ እንተተናዊሑ ክፍጠር ዝኽእል ናይ ሕጋዊ ቕቡልነት ቅልውላው (Legitimacy crisis) ኣሳታፊ ብዝኾነ ናይ መላእ ህዝቢ ትግራይን ኣብ ድሕንነትን ሃለዋትን ህዝቢ ትግራይን ፅኑዕ መርገፂ ዘለዎም ናይ ክልልና ውድባት ብምዃን ብኽእል ደረጃ ሕጋ መረፃ ምግባር" ክብል ድማ ጋዜጣ ወይን ጠቒሱ'ሎ።

"ካብ ብሃገር ብርኪ ክልዓል ዝኽእል ቅልውላዉ ብኣንፃራውነት ናፃ ዝኾነትን ዝተማልአ መንግስታዊ ትካላት (Institutions) ዝሃነፀትን ብኣንፃራውነት ዓርሳ ዝኽኣለት ክልል (Defacto state) ዘኽእል ስራሕቲ ምስላጥ ኣገዳሲ እዩ" ይብል።

ንቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ'ውን፡ "ውልቀ-መላኺ" ክብል እቲ ኣብታ ጋዜጣ ዝሰፈረ ትንተና ገሊጽዎ'ሎ።

"ዋና ትኹረትና ናይ መረፃ ምንዋሕ ኣጀንዳ ልዕሊ ኹሉ ስርዓት ፌዴራሊዝም ሙሉእ ብሙሉእ ኣፍሪስካ ብሓደ ውልቀሰብ ዝምራሕ ውልቀ መላኺ ስርዓት ናይ ምትካል ድሌት ምዃኑ ኩሉ ክርዳእን ነዚ ዝሽከም ዝኾነ ይኹን ባይታ ከም ዘየለ ነዚ ክርዳእ ብዘኽእል መንገዲ ኩለ መዳያዊ፡ ፓለቲካውን ናይ ሚድያ ስራሕትን ምክያድ።

"ናይቲ ጉጅለ መራሒ ድልየት እንተተኻኢሉ ፍፁም ውልቀ መላኽነት ዝተረጋገፀሉ ኣሃዳዊ ስርዓት ምትካል ምዃኑ ንፃት እዉን ክንጠራጠር ኣይግባእን" ኢሉ።

ኣቦ መንበር ኢሂወዴግ ዝኾነ ኣብዪ ኣሕመድ፡ ነቲ ዝመርሖ ገዛኢ ሰልፊ፡ ካብ ልፍንቲ ዝተፈላለያ ውድባት ናብ ሓደ ውሁድ ሰልፊ ክቕይሮ መደብ ከም ዘለዎ ክዛረብ ጸኒሑ'ዩ።

ብወገን ህወሓት'ውን ንውህደት ኣርባዕቲአን ኣባል ውድባት ክድግፎ ጸኒሑ'ዩ። ይኹን እምበር፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብ ስልጣን ድሕሪ ምምጽኡ፡ መትከላትን መስመርን እቲ ጥምረት ስለዝተዳኸመን፡ ዝተጣሕሰን፡ ብሓደ ናይ ምቕጻል ተኽእሉኡ ከም ዝማህመነ'ዩ ክገልጽ ጸኒሑ።

ብወግዒ'ውን ኣካል ናይቲ ክምስረት ዝሕሰብ ዘሎ ፓርቲ ከም ዘይከውን ኣነጺሩ'ዩ።

ድሮ ብዛዕባ'ዚ ዝበሃል ዘሎ ንትግራይ ናብ ናይ ሃገር "ቁመና" ናይ ምስግጋር ሓሳብ ምሁራትን ተመራመርትን ትግራይ መጽናዕቲ ከም ዘካየድሉን፡ ብቑልጡፍ ኣብ ግብሪ ክውል ከም ዘለዎን'ውን ጠቒሱ።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት